Friesland snakt naar messias

Kerstmusical al jaren een succes

Professionals en amateurs voeren in Heerenveen een absurdistisch Fries sprookje op: de succesvolle kerstmusical Afke's elfde. Liefst twaalf keer uitverkocht. Hoe kan dat?

Afke's elfde op de planken in Heerenveen.

'Sinds enkele jaren is Friesland bezet door de Amsterdammers.' Op het toneel van het Posthuis Theater staat cabaretier Ronald Smink, in zijn rol als engel. 'Vanuit Amsterdam is een oorlogsvloot over de Zuiderzee getrokken en heeft Friesland veroverd.' Hij vertelt de ernst van de situatie: onder het regime van 'August Herodus Kaaskop' zijn alle Friese uitingen (kaatsen, fierljeppen, Friese doorlopers) verboden, Beerenburg is vervangen door jenever en Friezen moeten op inburgeringcursus (module vijf: 'voordringen bij de bakker'). 'U snapt wel dat Friesland snakt naar een messias.'

Zo begint de kerstmusical Afke's elfde. De uit Joure afkomstige cabaretier Ronald Smink schreef de tekst in opdracht van het theater en heeft zichzelf meteen de rol van engel toebedeeld. De andere drie hoofdrollen zijn voor acteurs Theun Plantinga, Tet Rozendal en Joop Wittermans. Elf amateurs uit Heerenveen en omgeving nemen de rest van de rollen voor hun rekening. De musical gaat woensdag in première.

'Kerst is het moment dat mensen iets gezelligs willen doen', zegt Gerard Wolters, directeur van het Posthuis Theater. 'Ook de mensen die anders niet in het theater komen.'

Het Posthuis introduceerde de opvoering van een kerstproductie in 2010. De theatervoorziening in Heerenveen bestond 125 jaar en Gerard Wolters wilde graag een breder publiek trekken. 'Het theater moet eigenlijk dezelfde functie hebben als de voetbalclub sc Heerenveen: je voelt je ermee verbonden, ook als je niet elke wedstrijd in het Abe Lenstrastadion zit.'

Wolters ontdekte een trend. Hij zag in zijn omgeving mensen buurtwerk doen, samen een speeltuin opknappen en in groepsverband naar het theater gaan. Met een grote groep een kerstmusical maken leek hem de perfecte manier om én een breder publiek te bereiken én het jubileum te vieren.

Wolters vroeg de Friese acteur en cabaretier Riens Gratama om een tekst te schrijven en zelf de hoofdrol te spelen. De rest van de cast werd aangevuld met amateurs. Scrooge op de Fok heette deze eerste musical, verwijzend naar A Christmas Carol van Charles Dickens en het adres van het theater (Fok 78).

Wolters wilde de musical vier keer programmeren, maar zijn omgeving twijfelde of het zou lukken vier keer 401 zitplaatsen vol te krijgen. 'Uiteindelijk hebben we er nog een vijfde voorstelling bij moeten plannen.'

De eenmalige productie werd een kersttraditie. Elk jaar schreef Riens Gratama de teksten en verzorgde componist Clara Rullmann de muziek. Andere Friese acteurs en zangers, zoals Syb van der Ploeg, Elske DeWall en Aart Staartjes, speelden soms jaren achter elkaar mee, altijd samen met amateurs.

Dit jaar koos Wolters voor een nieuwe, jongere club. Hij vroeg Ronald Smink om de tekst te schrijven. Het resulteerde in een absurdistisch Fries sprookje met elementen uit het Bijbelverhaal.

De samenwerking van professionals met amateurs is al die jaren een belangrijk gegeven. Wolters heeft dat als een harde eis gesteld. 'Het geeft jong talent de kans te spelen en te ontdekken of theater iets voor ze is.' Vanaf begin september wordt elke week anderhalve dag gerepeteerd. Inmiddels is de voorstelling twaalf keer uitverkocht.

De stad wordt ook door de inhoud van het stuk bij het theater betrokken. Zo onderscheidt het theater zich van de ingekochte voorstellingen.

'Dat is een tweede eis', zegt Wolters, 'het moet over Heerenveen of Friesland gaan. Het valt op dat Friesland een eigen identiteit heeft, dat moet je koesteren.' Die Friese identiteit zit deels in de eigen taal, dus in het stuk lopen Fries en Nederlands door elkaar. Voor het eten 'bidt' het gezin de bekende Friese woorden: 'Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries.'

Aan het eind komt de verlosser Grutte Pier om Friesland te bevrijden van de Amsterdammers en loopt het verhaal goed af, zoals dat hoort bij kerstverhalen. Het sprookje neemt af en toe de Bijbel op de hak, maar regisseur Rieneke de Haan benadrukt dat het verhaal dezelfde boodschap heeft: uiteindelijk zal het goede overwinnen.

Om het feelgoodgevoel te versterken heeft Gerard Wolters overigens nog een belangrijke eis: 'Er móét sneeuw vallen.' Toen hij voor het eerst stukken van Afke's elfde zag, zei hij: 'Mooi, maar wanneer komt de sneeuw?'

'Ze waren bijna de witte Kerst vergeten', lacht Wolters, 'maar we hebben het er nog in weten te schrijven.'

Afke's elfde speelt t/m 30/12 in Posthuis Theater Heereveen. Begin januari is de voorstelling nog twee keer in Franeker te zien.

Elke stad zijn kerstmusical

Door het hele land spelen amateurs en professionals samen in eigen kerstproducties.

Haarlem
In de Stadsschouwburg Haarlem wordt sinds 2011 eens in de twee jaar een kerstmusical opgevoerd. Professionals spelen met lokale amateurs een steeds andere Haarlemse versie van Scrooge.

Dordrecht
In 2015 begon Kunstmin in Dordrecht met een eigen versie van Scrooge, dit jaar brengt het De rattenvanger van Hamelen op de planken.

Assen
De Nieuwe Kolk in Assen begon vorig jaar met de eigen kerstproductie Oliver Twist. Dit jaar gaan ze voor de nieuwjaarsvoorstelling Anastasia.

Houten
Theater aan de Slinger in Houten begon in 2014 met de traditie. Twee jaar geleden speelden ze Hartje Houten, dit jaar Bureau Houten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.