Friese kunst naar duurzaam Kolleksjesintrum

Vijf Friese instellingen brengen sinds vandaag hun collecties onder in één collectiecentrum. Andere musea, die met hoge opslagkosten kampen, kijken met belangstelling naar het 'Fryske-model'.

In het depot naar Deens voorbeeld zijn nauwelijks klimaatinstallaties nodig.Beeld rechtenvrij

Laatst waren er vijf schilderijen kwijt. 'Er was iets misgegaan met een scanner. Ik heb een hele ochtend nodig gehad om ze weer te vinden.' Luitzen Schaafsma - hij is zo Fries als zijn naam doet vermoeden - grinnikt, terwijl hij naar de rekken kijkt waaraan honderden schilderijen hangen. De kunst is om zo veel mogelijk doeken op elk rek te krijgen. 'Alsof je een puzzel legt.'

Schaafsma is het eindstation van een bijzondere operatie. In een nieuw depot op een bedrijventerrein in Leeuwarden verwelkomt hij kunsttransport na kunsttransport. Vijf Friese instellingen brengen in het 'Kolleksjesintrum Fryslân' (Collectiecentrum Friesland), dat vandaag officieel wordt geopend, hun collectie onder. Niet apart opgeslagen, maar door elkaar heen - een primeur in Nederland.

Niet apart opgeslagen

'Alles wordt gesorteerd naar formaat en materiaal', zegt Cindy Zalm van Crown Fine Art, die de samenwerking heeft vormgegeven tussen de deelnemende instellingen. Dat zijn het Fries Museum, Tresoar (Fries historisch en letterkundig centrum), Natuurmuseum Fryslân, Fries Scheepvaart Museum en Frysk Lânbou Museum (Fries Landbouw Museum).

Doordat de collecties niet apart worden opgeslagen, wordt 40 procent aan ruimte bespaard. Nog een voordeel: door soort bij soort te zetten, wordt ook duidelijk wat de dubbelingen in de verzamelingen zijn. De slechtste exemplaren worden afgestoten.

Friesland en het Mondriaan Fonds

Volgens Zalm, die bij het Amsterdam Museum werkte toen dat in 2011 een nieuw depot opende, is dit project om nog een reden bijzonder. 'Het is de eerste keer dat we hebben gekeken naar wat de collectie nodig heeft en daar een jasje omheen hebben ontwikkeld. Het ging altijd andersom.'

Het Kolleksjesintrum, dat niet toegankelijk is voor publiek, is er gekomen dankzij steun van de provincie Friesland en het Mondriaan Fonds. Omdat het Fries Museum een nieuw gebouw kreeg waarin geen plek was voor een depot en de oude opslagplaats niet meer aan de criteria voldeed, moest er een oplossing komen.

De drie inpandige depotruimten worden niet verwarmd of gekoeld. De wanden van het gebouw zijn sterk geïsoleerd maar de vloer niet, waardoor temperatuurwisselingen worden gedempt. Het naar Deens voorbeeld gebouwde depot heeft nauwelijks klimaatinstallaties. Dankzij zonnepanelen op het dak is er ook geen energie van buiten nodig. Het ontwerp van LEVS architecten 'is zo duurzaam dat de totale exploitatiekosten per jaar maar 68 euro per vierkante meter zijn', zegt Kris Callens, de Vlaamse directeur van het Fries Museum. 'Normaal is dat al snel 150 euro per vierkante meter.'

Kolleksjesintrum

Het Kolleksjesintrum Fryslân is ontworpen door Jurriaan van Stigt van LEVS architecten. 'Voor onze research bezochten we een aantal collectiedepots. Al deze depots waren ontworpen als een functionele dichte doos. Dit wilden wij anders doen', schrijft hij in een boekje dat ter gelegenheid van de opening verschijnt. 'Onze filosofie is namelijk dat als een gebouw mooi is, de eigenaren en beheerders er beter voor zorgen.'

Opslagkosten

Veel musea kampen met hoge opslagkosten, zo bleek ook uit de special die de Volkskrant in februari over het depot maakte. Er zijn musea die maar liefst acht bergplaatsen hebben - niet bepaald doelmatig. In de door bezuinigingen gekwelde museumwereld wordt dan ook met belangstelling gekeken naar het 'Fryske-model'. Tekenend is dat ook het Rijksmuseum in Amsterdam bezig is een nieuw depotgebouw te ontwikkelen met drie andere grote instellingen.

Het mengen van de Friese museumverzamelingen vereist wel meer werk dan normaal. 'Achter de schermen moeten we nu alle collecties in dezelfde database stoppen en bepalen wie aan welke collectie mag komen', zegt Zalm. Onbekend is hoeveel objecten er in totaal in het Kolleksjesintrum komen te staan. 'Dat moet straks uit de databases rollen.' Alleen het Fries Museum heeft al 180 duizend objecten.

Uitpakken

Nu zijn het vooral dozen die de ruimtes aan weerszijden van de lange gang in het roodbruine gebouw vullen. Luitzen Schaafsma kan alleen nog de rekken met schilderijen, insecten van het Natuurmuseum Fryslân en zilverwerk van het Fries Museum laten zien. Er is nóg een kleine deelverzameling uitgepakt, maar die kan hij niet tonen: de wapens van het Fries Verzetsmuseum, onderdeel van het Fries Museum. Schaafsma: 'Omdat die nog operationeel zijn, heb je een wapenvergunning nodig om ermee om te mogen gaan. Die heb ik niet, en dus heb ik ook geen sleutel van de kluis waarin ze zijn opgeborgen.'

Zalm verwacht dat het tot september duurt voor alle depotstukken zijn gearriveerd. De objecten moeten stuk voor stuk vier weken in zuurstofarme tenten staan om ongedierte te bestrijden. Daarna kan pas met uitpakken worden begonnen. 'Maar de meeste dingen zullen voor de Kerst op hun plaats staan', voorspelt ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden