Fries Film Archief vindt een verloren gewaande scène uit 1924 van komiek Stan Laurel

In het Fries Film Archief is een verloren gewaande scène aangetroffen van 'Detained', een zwijgende slapstickfilm uit 1924 van Stan Laurel, de tengere Britse acteur die door zijn samenwerking met Oliver Hardy uitgroeide tot een van de grootste komieken van de twintigste eeuw.

Beelden van de gedigitaliseerde versie van de film Detained, uit 1924. Foto ANP

Het digitaliseringsproject van het Fries Film Archief was in volle gang. Medewerker Jurjen Enzing had op de kwetsbare, uiterst brandbare nitraatfilms al talloze beelden van het Friese landschap en boerderijleven voorbij zien komen, toen ineens een slapstickfilm opdook - geen gebruikelijk genre in het Fries Film Archief. Het sippe, iconische, gezicht van Stan Laurel wekte Enzings nieuwsgierigheid. Naar welke film heb ik zitten kijken?, vraagt hij zich af.

Oliver Hardy ('De Dikke') ontbrak, dus in ieder geval niet naar een film van Laurel en Hardy, het legendarische duo dat meer dan tweehonderd films maakte en in Nederland ook wel bekendstaat als de Dikke en de Dunne. Enzing ging op onderzoek uit, stuitte op het boek Stan without Ollie - over films van Laurel zonder Hardy - en las dat hij 'Detained' uit 1924 moet hebben gezien.

Enzing ziet een 'heel subtiele voetnoot', die vermeldt dat er een scène verloren zou zijn gegaan waarin Laurel na een schok wordt gelanceerd, op ongelukkige wijze met zijn hoofd aan de galg belandt, waarop zijn nek meterslang uitrekt en hij vervolgens via die nek omhoog klimt en zichzelf weet te bevrijden.

Verdomd, denkt Enzing, die scène heb ik net gezien! 'Toen kreeg ik het vermoeden dat dit weleens heel bijzonder kon zijn.' Hij raadpleegt Elif Rongen-Kaynakçi, curator stomme films bij filmmuseum Eye, die hem aanraadt contact op te nemen met Lobster Films, een Franse organisatie die gespecialiseerd is in het digitaliseren van oud materiaal.

Zowel Rongen-Kaynakçi, Lobster Films als James Neibaur, een van de twee schrijvers van Stan Without Ollie, bevestigen dat deze 'hanging scene' niet op andere kopieën staat. Lobster heeft de scène gedigitaliseerd en aan de oude versie toegevoegd.

Ontbrekende scènes in stomme films zijn niet ongebruikelijk, zegt Rongen-Kaynakçi. 'De tussentitels verschilden per land, waardoor producenten in ieder land in de film knipten. Dan is het een kleine stap om, bijvoorbeeld vanuit ideologisch perspectief, hele scènes te verwijderen.'

Het materiaal is na de oorlog als onderdeel van een collectie aangeschaft door Hendrik van Kampen, die een fotohandel in Leeuwarden bestierde. Daar is het jarenlang in de kelder blijven liggen, totdat een bevriende amateurhistoricus de verzameling in 2007 naar het archief bracht.

De nieuwe versie van Detained is van zaterdag tot en met woensdag in het Leeuwarder Filmtheater Slieker Film te zien. Ook wordt hij zondag vertoond in Eindhoven, tijdens het Nederlands Silent Film Festival.

Jurjen Enzing van het Fries Film Archief. Foto ANP