Fries dorpje laat zich niet gek maken door nieuwe groep belangstellenden Bestseller Geert Mak lokt lezers naar Jorwerd

Een bordje met de naam ' 't Skriuwershûske' hangt boven de deur van het geboortehuis van Folkert. Sinds zaterdag. Wiebe Bakker heeft het opgehangen....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

JORWERD

In dit huisje aan de Sluytermanwei 31 in Jorwerd heeft de schrijver en journalist Geert Mak van oktober en december 1993 gewoond. Om er zijn luid bejubelde epos over de teloorgang van het traditionele dorpsleven, maar ook over de geheel eigen dynamiek van het platteland te schrijven.

Hoe God verdween uit Jorwerd is een bestseller over hoe mensen in de ban zijn geraakt van de vooruitgangscultuur. Bij uitgeverij Atlas is inmiddels de zevende druk verschenen. Voor de tweede keer in zijn historie staat het dorp van de 'honderd verschillende soorten licht' in hartje Friesland in de belangstelling van lezers.

Want Jorwerd is ook het dorp waar Jan Jacob Slauerhoff begin deze eeuw verliefd werd op Annie en Heleen, twee van de dochters van dominee Hille Ris Lambers. Ondanks de liefde die hij er vond, stelde de 'Rimbaud van Leeuwarden' Friesland slechts voor als een land van regen, mist en herfst.

Op die ene regel in dat onvoltooide vers na dan, dat in zijn nalatenschap werd aangetroffen: 'Alleen voor Friesland heb ik nog een zwak.' Volgend jaar viert Jorwerd een halve eeuw Iepenloftspul (openluchtspel), waarmee het dorp regionale faam heeft verworven, met een stuk over Slauerhoff van de auteur Gerrit Jan Zwier.

Gisteren was het zo'n zondag waarvan Slauerhoff had kunnen opmerken dat die was 'gewekt in weemoed van wind door regen'. Het Friese platteland doet denken, zoals Mak op bladzijde 276 schrijft, 'aan het meisje van de post dat in haar angst om ''over te blijven'' zich aan Jan en alleman vergaf, en dat was vergeten hoe aardig ze van zichzelf wel niet was'.

Jorwerd staat vol auto's. Maar die zijn van reünisten die in Ons Huis bijeenkomen en van het bezoek van Hennie, die, blijkens een opschrift aan het einde van het dorp waar vroeger de schilderswinkel stond, 'vandaag Sarah tegenkomt'.

Ook de vijf wandelaarsters die neerploffen op het bankje voor het café zijn geen Mak-toeristen. Ze lopen de Elfstedentocht en hadden zich in het Wapen van Baarderadeel graag willen laven alvorens hun pelgrimage voort te zetten. Maar Jan Dijkstra houdt zijn uitspanning één dag in de week op slot. God mag dan uit Jorwerd verdwenen zijn, de zondagsrust wordt er nog geëerbiedigd. Een van de vrouwen was hier vorig weekeinde nog met haar moeder. Die is in Zeeland lid van een leesclubje en foto's van dit eigentijdse Eben-Haëzer doen het daar goed.

Ook de beide Amsterdamse vriendinnen die voor één weekeinde 't Skriuwershûske bewonen, verdiepen zich niet in de wereld van Peet en Sietske, van Folkert en Fedde of van Minne en Eef. Ze zijn zich bewust van de bijna monumentale plek van hun tijdelijk onderkomen in de Nederlandse literatuur, daar is ook alles mee gezegd.

Ze hebben het boek niet gelezen en weten dus ook niet dat daarin 'importvrouw' Marieke Treep over het verschil tussen stad en platteland onder meer zegt: 'Vrienden van me uit Amsterdam weten echt van een heleboel dingen niets af, omdat ze altijd in dat gesloten kringetje blijven zitten.' Volgens Mak redt men zich op het platteland duizend keer beter dan in de stad.

Hoe God verdween uit Jorwerd en hoe de nieuwe Mammon, de cultuurtoerist er voor terugkwam. Groepjes mensen slenteren door het dorp. De dorpelingen ondergaan het gelaten want, zegt Eef Dijkstra, Jorwert bliuwt Jorwert. Haar man Jan, uitbater van het café: 'Ze komen in het weekeinde, soms ook wel door de week. Dan lopen ze wel met het boek in de hand om zich heen te kijken. Ze willen vooral weten waar Mak heeft gewoond. Minister Van Aartsen van Landbouw was hier laatst, samen met zijn echtgenote. We herkenden hem van de televisie. Hij was hier in een mooie, grote auto. We hebben nog even met hem zitten praten over Jorwerd.'

Het echtpaar uit Emmeloord maakt foto's in het dorp. Hij heeft het boek die ochtend uitgelezen. Ze zijn teleurgesteld dat er niet een soort handleiding is waarin ze kunnen zien waar de hoofdpersonen uit het boek wonen of hebben gewoond. Zoals Gais Meinsma, die op de laatste pagina van het boek nog zo'n typisch dorpse wijsheid debiteert: 'Je blijft toch wie je bent. Daar kun je niet omheen.'

Zijn moeder komt uit Schiedam. Ze kent het boek van Mak niet. Haar belangstelling gaat uit naar de fraaie pastorie uit 1871, waar de familie Ris Lambers heeft gewoond. Mak op pagina 107: 'Jorwerd heeft in al die eeuwen slechts één voetnoot in de geschiedenis weten te verwerven: een beroemde dichter annex scheepsarts liep er een blauwtje bij de domineesdochter.'

In de tuin van de pastorie waar Heleen hem afwees, ligt wel mooi 'een pad van blinkend schelpengruis', waarover Slauerhoff in een gedicht spreekt. Aangelegd door de huidige bewoner, want in werkelijkheid heeft het pad nooit bestaan. Mak op bladzijde 284: 'Zo bleef het dorp voortleven, in de droom van de vrome, in de trage dans van de ouden, in een lichtheid die het voorheen niet kende.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden