Tv-recensie Frank Heinen

Freek ontwijkt angstvallig het woordje ‘einde’, tot het in zicht komt

Dit is het beeld: een man, bal aan de blote voet, dribbelend over een verlaten strand in het licht van een zakkende zon. Wanneer hij de bal vervolgens van een paar meter afstand in de opening van een houten schot mikt, begint hij aan een vreugdedans. Rennend, neerstortend, rollend over de vloedlijn.

Een paar keer roept hij heel hard YES, met die karakteristieke, wat langwerpig aandoende uithalen die alleen uit de keel van Freek de Jonge kunnen komen.

Is dit dan het einde? Horendol in de branding?

Zo begon Volle Zalen gisteren, het cultuurprogramma waarin Cornald Maas wekelijks een klein, fijn portret schildert van iemand in de kunsten. Van Freek de Jonge bestaan inmiddels talloze van dat soort portretjes, en toch heb ik het gevoel dat ze geen van alle echt líjken. Ik vermoed dat het model daar iets mee te maken heeft. Bij De Jonge (‘Freek’, al lang niet meer alleen voor intimi, hij is de ‘Fanny’ of de ‘Abe’ van het Nederlandse theater) lijkt altijd een zekere ongedurigheid mee te trillen, een onwil om vastgelegd te worden, alsof hij vreest dat dat betekent dat híj wordt vastgelegd, geketend aan het beeld dat anderen van hem boetseren. Misschien omdat portretten een zekere afronding suggereren, het naderende einde verbeelden. Want op het woord ‘einde’ is Freek de Jonge niet dol.

Die beelden waarmee Volle Zalen aftrapte, waren dan ook geen aankondiging van welk ‘einde’ dan ook. Ze werden gemaakt tijdens de opnames van een nieuwe film, waarin De Jonge de hoofdrol speelt. Die film draait om een vogelwachter voor wie tijd en leeftijd nooit echt betekenis hebben gehad. Totdat hij bericht krijgt dat zijn post wordt opgeheven. ‘Opeens,’ verduidelijkte De Jonge, ‘zegt iemand: het is voorbij. En dan ontstaat er een woede, een verkramping. En hij wil dat dan tegenhouden. Wat natuurlijk een illusie is.’

De overeenkomsten kunnen moeilijk helderder. De Jonge zelf heeft nooit te horen gekregen dat zijn post zal worden opgeheven, maar lijkt altijd beducht voor een dergelijke mededeling. Soms oogt hij als iemand die heel goed is in een spel, naar het toilet gaat en bij terugkomst merkt dat de andere spelers de regels lichtjes hebben veranderd. Alle interviews, gesprekken en portretten die er van en met hem worden gemaakt, ademen de drang door te gaan, niet opgeheven te willen worden. Niet zelden krijgt die drang iets krampachtigs. De Jonge blijft klimmen en zoeken en álles geven, terwijl het ravijn van het pensioen zich opent.

Wat er gisteren in Volle Zalen gebeurde, was daarom bijzonder: De Jonge draafde niet weg, weg van de stilstand, een volgend programma tegemoet, maar overpeinsde zijn leven, het elke formulering overstijgende vertrouwen tussen hem en zijn vrouw en de wetenschap dat het einde nog niet is bereikt, maar wel in zicht is.

En, toch nog plotseling, was alle ongedurigheid en alle kramp even verdwenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden