Interview Freek en Hella de Jonge

Freek en Hella de Jonge leveren al hun privacy in voor de tentoonstelling Het Volle Leven

Voor de tentoonstelling Het Volle Leven, over vijf decennia gezamenlijk kunstenaarschap, geven Hella ( 69 ) en Freek de Jonge ( 74 )zichzelf bloot. Wekenlang leiden zij bezoekers langs hun kunst, hun leven en de portretten die zes fotografen van ze maakten. En niet de minste.

Freek en Hella de Jonge Beeld Willem Diepraam

Hella: ‛Met fotograaf Anton Corbijn gingen we de weilanden in. Hij had ons gevraagd een trompet en een trommel mee te nemen, daarmee poseerden we bij een bunker die hij wat eerder vanuit zijn ooghoek had ontdekt. Corbijn werkt zo snel. In een half uurtje klaar. We hebben veel plezier gehad. De schapen vielen ons aan.’

Freek: ‛Kom op, aanvallende schapen?’

Hella: ‛Nou, mij wel hoor.’

Freek: ‛Ik ben nooit aangevallen door een schaap.’

Het Volle Leven

Spannende tijden zijn het voor kunstenaarsechtpaar Hella en Freek de Jonge. Ze bereiden zich voor op hun tentoonstelling, die vrijdag opent in het Groninger Museum. Poseren voor sterrenfotograaf Anton Corbijn maakte daar deel van uit. Aan V geven ze op een nazomeravond vanuit de museumtuin telefonisch uitleg over de nieuwe portretten die Corbijn en vijf andere fotografen op hun verzoek maakten. Maar eerst vertellen ze over Het Volle Leven, zoals de tentoonstelling over hun kunstenaarsleven heet. De twee maken al decennia het beste in de ander wakker en stuwen elkaar op tot creatieve hoogten. In Groningen zullen ze de barrières tussen publiek en artiest (zoals het podium) slechten, door zes weken lang de hele dag aanwezig te zijn in het museum en bezoekers rond te leiden op de tentoonstelling. 

Hella: ‛We leveren onze privacy in. We stellen ons open op en laten ons van onze kwetsbare kant zien hoor.’

Freek: ‛De zintuigen van de mensen zijn zo gedegenereerd, de behoefte aan iets waarover ze moeten nadenken is nihil. Tegen die lamlendigheid willen we ons te weer stellen met deze expositie. We hebben een manifest opgesteld. Ons motto is: Kijk, luister, proef, voel – ik lijk Ramses Shaffy wel – en... wat is de laatste ook al weer?’

Hella: ‛Ruik!’

In Groningen is straks veel meer te zien dan de niet geringe weerslag van bijna vijf decennia gezamenlijk en individueel kunstenaarschap: Freek (74) als cabaretier, schrijver, muzikant, Hella (69) als kostuum- en decorontwerper voor Freeks shows, beeldhouwer, keramist, schrijver en filmer. Er zijn installaties, zoals een schots en scheve boekenkast van 7 bij 7 meter, die verwijzen naar Freeks acties voor de Groningers die gedupeerd zijn door de aardbevingen. Een enorm, gezamenlijk gemaakt mozaïek gaat de concurrentie aan met het bontgekleurde Coop Himmelb(l)au-paviljoen waarin het tweetal exposeert. Freek en Hella verzorgen er performances, praten met het publiek en ontvangen een stoet aan gasten uit de wereld van de wetenschap, literatuur en kunsten.

De gasten van Freek en Hella

Elke dag zijn Hella en Freek de Jonge aanwezig op hun tentoonstelling Het Volle Leven. En elke dag ontvangen zij gasten met wie zijn in gesprek gaan of die optredens verzorgen. Onder de genodigden zijn gezelschap Introdans, kunstenaar en ontwerper Daan Roosegaarde, de schrijvers Connie Palmen, Philip Huff en Bart Chabot, schrijver en voedselwetenschapper Louise Fresco, regisseur Hans Croiset en Annemarie Heite, de welbespraakte pleitbezorger van de door aardbevingen gedupeerde Groningers. Ex-danspaar Han Ebbelaar en Alexandra Radius vormen een van de zeldzame kunstenaarsechtparen met een bestendig huwelijk die de De Jonges wisten te traceren.  

Portretten

En er hangen die zes manshoge foto’s, afgelopen zomer gemaakt op verzoek van het paar. Hella: ‛We wilden de beste kunstenaars, die hopelijk weer nieuwe kanten van ons zouden ontdekken.’

Het zijn niet de geringste fotografen. Anton Corbijn – wereldfaam, fotografeerde Rolling Stones, Tom Waits, David Bowie en U2. Robin de Puy – jonge ster sinds haar doorbraak in 2015 met If This Is True, het project over haar omzwervingen per motor door de USA. Koos Breukel, gelauwerd en internationaal erkend portretfotograaf. Zijn Vlaamse collega Stephan Vanfleteren, bekend vanwege zijn intense zwart-witportretten, onder meer in de Volkskrant.  Dana Lixenberg, veel in de VS werkend documentairefotograaf die roem vergaarde met haar zich over jaren uitstrekkende foto- en videoproject Imperial Courts, over de achterstandswijk in Los Angeles. En Willem Diepraam, de senior in het gezelschap, bekend geworden als fotograaf van Vrij Nederland en eminent fotoverzamelaar.

Freek: ‛Diepraam fotografeerde ons voor het eerst in 1970, een staatsieportret in Hotel Des Indes in Den Haag, bij de trouwerij van Bram ( Vermeulen, die met De Jonge het cabaretduo Neerlands Hoop vormde, red.). Sindsdien portretteerde Willem ons vaak. We zijn elkaar wat uit het oog verloren, maar het contact is weer hersteld toen we werkten aan de oeuvrebox van Neerlands Hoop, die in het begin van het jaar is uitgekomen.’

Hella: ‛Willem zette ons gelijk op de stoel. Hij wilde dat ik mijn ogen dichtdeed, en dat Freek in de camera zou kijken.’

Freek: ‛Ik denk dat Willem een beetje het idee heeft dat ik Hella heb gered.’

Gered?

‛Van het grote verdriet. Er is nogal veel gebeurd in haar leven. Willem zelf heeft zijn vrouw verloren bij de vliegramp op Tenerife in 1977. We hebben gezamenlijk veel emoties, er is veel niet uitgesproken dat loopt soms pijnlijk door onze relatie heen. Dat zie ik allemaal terug in deze foto. Een beeld met diepte, hij heet niet voor niks Diep-raam.’

Zo lang als het paar Diepraam kent, zo onbekend waren ze met het werk van Robin de Puy.

Hella: ‛Koos Breukel heeft ons aangeraden haar te vragen. Wat ik mooi vond, was dat we meteen een klik hadden en wederzijds respect voelden. Zij straalde uit: wow, twee oudere mensen die dit toch nog maar flikken! In de foto zit iets heel vrouwelijks, kijk maar hoe ze naar mij heeft gekeken.’

Freek: ‛Ze laat je in volle glorie zien. Wat me bij Robin trof is een hunkering naar contact. In haar laatste boek, over het bipolaire jongetje Randy, zie je hoe ze naar zijn kern zoekt, naar zijn verlegen en tegelijk zijn brutale kant. Daarmee laat ze ook iets van zichzelf zien.

Beeld Robin de Puy

‛Fotografen zijn in wezen pottekijkers en dieven, die je betrappen op een intiem moment. Maar Robin maakte ons nieuwsgierig, zodat we ons afvroegen: wat zie je als je naar ons kijkt? Het is een klassiek beeld geworden, het doet me denken aan de jaren dertig. Ik stond daar niet zo gemakkelijk, op dat wankele kastje. Ik word nog net in evenwicht gehouden door Hella.’

Hella: ‛Ja, in die zin is deze foto tegenovergesteld aan die van Diepraam.’

Freek: ‛Ja, ik had ook het gevoel dat Robin dacht: maar eens kijken hoe hij zich hieruit redt.’

Hella: ‛Van alle fotografen was Robin degene die de meeste aanwijzingen gaf. Dana Lixenberg, die we ook nog niet kenden, deed het tegenovergestelde, zij wil juist dat het toeval een grote rol speelt in haar werk. Ze wilde met ons naar buiten, maar omdat anderen ons ook al buiten hadden gefotografeerd, hebben wij haar gevraagd het binnen te doen. Dat hebben we er wel een beetje doorgedrukt, want de foto’s moesten niet overlappen. En we wilden ook iets van ons huis laten zien. Je ziet haar foto als je door de expositie bent geweest en ons hebt leren kennen. Dan kom je bij ons thuis, in de keuken.’

Freek: ‛Ze is anderhalf, twee uur bezig geweest, met een assistent. Eerst maakte ze proefopnamen met polaroids, daarna met een grote camera op een statief. Dat toeval, het ongeordende, zit er wel in. Een sok aan, eentje uit. De ukelele op tafel.’

Hella: ‛Maar er zit ook iets Amerikaans in, iets voornaams.’

Beeld Dana Lixenberg

Stephan Vanfleteren is een oude bekende van de De Jonges.

‛Een jaar of drie, vier geleden heeft hij een iconische foto van me gemaakt, met een begrafenisjas aan op het ijs van het IJsselmeer, vlakbij ons huis in Muiderberg.’

Hella: ‛Nee, da’s veel langer geleden.’

Freek: ‛Nou ja, in ieder geval: toen er nog ijs was, dus dat is lang geleden.’

Hella: ‛Deze keer wilden we in badpak, het was zo warm.’

Freek: ‛We waren om half 9 ’s avonds in het water. Ik had een kostuum aan. Het licht wilde maar niet worden zoals Stephan het wilde hebben, dus we moesten lang wachten, wel een uur. Nou ja, tegen die tijd stond ik in mijn onderbroek. De sessie begon heel ernstig, maar daarna komt de ontspanning en ga je samen aan het werk. Hij gaf geen aanwijzingen, hij had vertrouwen in ons dat het goed zou komen.’

Hella: ‛Deze foto symboliseert waar de hele expositie om draait: we tonen onze kwetsbaarheid.’

Freek: ‛Zeker gezien onze leeftijd is het nogal wat, die foto.’

Hella: ‛Maar we laten ook zien dat we gigapower hebben. Die kracht hebben we nodig in ons werk, maar ook om het museum te mobiliseren. Dat ís me een bolwerk van stugheid. Gelukkig beginnen ze te ontdooien.’

Freek: ‛Ze zijn daar zo bang dat de kunst die we meenemen beschadigd raakt. Terwijl wij ons werk gewoon met twee handen oppakken. Dan zie je ze sidderen. Terwijl wij denken: komt er een kras op een schilderij, dan is dat een verhaal erbij.’

Beeld Stephan Vanfleteren

Het Volle Leven door Freek en Hella de Jonge. 15/9 t/m 28/10. Groninger Museum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.