Franse Impressionisten zagen dingen die de Engelsen gewoon vonden of voor lief namen

Arbeiders en paupers aan de rivieroever: Londen door de ogen van impressionisten. Aan klassenmaatschappij konden ze niet wennen.

House of Parliament, 1900, Monet

Soms zijn er buitenlandse ogen voor nodig om een land beter te zien. Neem de Franse schilders in het Verenigd Koninkrijk tijdens de tweede helft van de 19de eeuw. Terwijl de Engelse prerafaëlieten zichzelf hadden opgesloten in een mythische droomwereld vol roodharige vrouwen in verleidelijke poses, was een kolonie gevluchte Fransen gefascineerd door het aanzien van het dagelijkse leven in Victoriaans Engeland. Met name de laaghangende mist.

Tekst gaat verder onder afbeelding.

House of Parliament, Sunlight Effect, 1903, Monet

Wie aan 'mist' en 'Londen' denkt, zal vooral Claude Monets schilderijen voor het netvlies krijgen, waarop het Britse parlement als een gothisch spook schuil gaat achter een muur van mist die vanuit de Theems op is gestegen. De mistige Monets hebben dan ook een eigen zaal bij de expositie Impressionists in London: French Artists in Exile (1870 - 1904) in Tate Britain.

Platzak was de 29-jarige Monet in 1870 vanuit Parijs naar Londen gekomen, op de vlucht voor de Frans-Pruisische oorlog, schuldeisers en de heringevoerde dienstplicht. Ook zijn goede vriend - en rivaal - Camille Pissaro vestigde zich in Londen. De Britse hoofdstad had tal van voordelen: daar zaten de rijke kunsthandelaren (onder wie enkele Fransen), het was dé wereldstad en bovendien was dit het land van William Turner (1775-1851). Ze bewonderden vooral diens late werk, waarin het licht en de atmosfeer tot het abstracte samenvielen.

Tekst gaat verder onder afbeelding.

House of Parliament, Fog Effect, 1903-1904, Monet

Waar Monet zich vestigde in het centrum, verkoos Pissaro een buitenwijk aan de voet van Crystal Palace, dat symbool van de vooruitgang. Hij schilderde met Fox Hill, Upper Norwood een doorsneestraat, geflankeerd door de Victoriaanse equivalenten van Vinex-woningen. Het was een wereld van verschil met de appartementenblokken in Parijs. Later woonde de Parijzenaar in Kew, waar hij een schilderij maakte van een potje dorpscricket. Hij zou de liefde voor deze sport terugnemen naar Frankrijk.

De Fransen zagen dingen die de Engelsen gewoon vonden of voor lief namen. In het Hampton waar hij woonde, belichtte de in Parijs geboren en getogen Alfred Sisley de metalen bespanting van Hampton Court Bridge, die de Victorianen juist zo abject vonden. Giuseppe de Nittis (een Italiaan uit Parijs) schilderde de 'sandwichmen', sloebers die als wandelende reclamezuilen rondliepen. Het viel de Franse kunstschilder James Tissot bij het schetsen van Greenwich Tavern op dat de rijken op het balkon zaten en de paupers aan de rivieroever. De klassenmaatschappij, de Fransen konden er niet aan wennen.

Londense mist

Meer dan in de schilderkunst heeft de 'London Fog' een belangrijke rol gespeeld in de Engelse literatuur: meerdere boeken van Charles Dickens en Arthur Conan-Doyle speelden zich af in de onheilspellende mist. Na de Clean Air Act van 1956 gevolg van de dodelijke mist vier jaar eerder klaart de 'killer fog' op. Vorig jaar keerde de mist even terug toen de Japanse kunstenaar Fujiko Nakaya bij Tate Modern een kunstmist verspreidde, waardoor passanten gedwongen werden andere zintuigen te gebruiken dan hun ogen.

De Nittis gaf zijn mistschilderij Westminster dan ook een sociaal tintje door rokende arbeiders op de voorgrond te zetten. Op zijn beurt toonde Monets The Thames below Westminster steigerwerkers die hun stellages bij het parlement aan het afbreken waren, een teken ook hoe nieuw dat gebouw was. Monet was vooral bezig, vanuit het Savoy Hotel en de tuin van een ziekenhuis, de mist te grijpen. In de brieven aan zijn vrouw klaagde hij dat zijn schilderijen maar niet 'Londens' genoeg waren.

Pissaro schilderde de Charing Cross Bridge en schreef aan Theo van Gogh dat Londen hem zo veel inspiratie had gegeven. Kort daarop keerde Pissaro, geplaagd door buien van heimwee, terug naar Parijs. Op genoemde brug stond ook Sisley, die St Paul's ter gelegenheid van zijn View of the Thames op een heuvel had gezet, als ware het de Sacre Coeur. Je kunt een impressionist uit Parijs halen, maar Parijs niet uit de impressionist.

Impressionists in London, French Artists in Exile (1870-1904). Dagelijks in Tate Britain tot 7 mei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden