Nieuws Schilderkunst

Frans Hals Museum koopt vroeg schilderij van Gerrit Berckheyde - bekend van Gouden Bocht

En toen had men er zes. Het Frans Hals Museum in Haarlem bezat reeds vijf schilderijen van de in Haarlem werkzame stadsgezichten-schilder Gerrit Berckheyde (1638-98) – plus vijf van zijn broer, Job – waaronder het spectaculaire Sint Bavo en de Grote Markt in Haarlem, en nu is daar een nieuw stuk aan toegevoegd, Gezicht op de Bakenessergracht met de brouwerij de Passer en de Valk (1662, olie op doek). 

Gerrit Berckheyde, Gezicht op de Bakenessergracht met de brouwerij de Passer en de Valk, 1662, Olieverf op doek, Frans Hals Museum. Beeld /

Het is niet diens grootste werk uit de collectie, maar wel het meest experimentele, en het oudste. Het schilderij wordt vandaag onthuld in het museum.

Het werk betreft een gezicht op de Bakenessergracht, een zij-watertje van het Spaarne, vlakbij het huidige Teylers Museum. We zien een rij huizen met trapgevels waaronder de indertijd florerende brouwerij de Passer en de Valk. Daarvoor: de brouwer en zijn vrouw plus een tiental sjouwers en transporteurs. Er wordt gepraat en getild terwijl hoog boven de werklui de zon de daken rood kleurt. Aan de kade tegenover de brouwerij spoelt een meid haar mob schoon.

Typische brouwerijen

Bierbrouwerijen waren typerend voor Haarlem, vertelt Anna Tummers, conservator oude kunst van het Frans Hals Museum. Bier behoorde (naast linnen) in de zeventiende eeuw tot de voornaamste exportproducten van de stad. Het werd geproduceerd door een van de zestig brouwerijen die Haarlem toen rijk was. De eigenaren van deze brouwerijen, onder wie de vermoedelijke opdrachtgever van het schilderij, waren rijke en machtige lieden.

Het tot op heden onbekende werk bevond zich sinds 1905 in een Zwitserse particuliere collectie. Tummers hoorde er via een collega-expert van, bekeek het in den lijve, zag dat het in goede conditie verkeerde en droeg het voor als aankoop. Het Frans Hals Museum overtuigde de Stichting Mr. Cornelis Roozen Fonds om de aankoopprijs te financieren. Het betaalde bedrag houdt men voor zichzelf.

Waagstuk

Stilistisch, zegt Tummers, is het schilderij een waagstuk. Alle bedrijvigheid erop bevindt zich in het duister, terwijl de schijnbaar minder belangrijke delen (de daken) en onbetekenende details (de meid) baden in overvloedig licht. Tummers: 'Dat Rembrandt zijn modellen naar eigen inzicht schilderde kunnen we ons voorstellen, maar dat zo'n brouwer er akkoord mee ging dat zijn zaak er zo donker op stond is verrassend.'

Het schilderij zit vol tegenstellingen, zegt Tummers: 'Licht en donker, vol en leeg, oud en nieuw, rijk en arm. Het is een perfecte illustratie van de overvloed en het onbehagen zoals die door Simon Schama werden beschreven in z'n gelijknamige boek.'

Gezicht op de Bakenessergracht met de brouwerij de Passer en de Valk (1662, olieverf op doek) is vanaf dit weekend te zien in het Frans Hals Museum, locatie hof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.