Frans antwoord op Hollywood is cliché

Het eerste vuurwerk waarmee het filmfestival van Cannes de viering van zijn vijftigste verjaardag versiert, knetterde wel, maar de knal bleef uit....

Van onze verslaggever

Peter van Bueren

CANNES

Le cinquième élément is een Franse poging om Hollywood op eigen terrein te verslaan. De spectaculair ogende sciencefictionfilm doet denken aan een verzameling uittreksels van de Star Wars-trilogie, met herinneringen aan Independence Day en elementen van futuristische films als Blade Runner en Mars Attacks!. Het verhaal blinkt uit in simpelheid. We zitten in de 23ste eeuw en het leven op aarde wordt bedreigd door een Kwade Macht, die alleen is te stuiten door het combineren van vijf elementen: de vier bekende - aarde, water, vuur en lucht - en een 'vijfde element': het leven zelf, geconcretiseerd in een door DNA-technieken geschapen Perfecte Vrouw.

Vanuit dit gegeven is het een kwestie van Goed tegen Kwaad, met wat wijsneuzige gedachten over het leven en een paar romantische uithalen. En dat allemaal in een aankleding die doet denken aan alle voorafgaande futuristische films uit de catalogus Honderd Jaar Film, te beginnen met Metropolis van Fritz Lang. De schurk doet denken aan Hitler, de mooie vrouw aan Barbarella en de flinke jongen die de wereld redt lijkt sprekend op Bruce Willis in al zijn films.

Het is ook Bruce Willis, de vedette van de eerste avond, die in redelijk Frans het festival mocht openen. Zonder een Amerikaanse ster is een Europese Hollywoodfilm niet wereldwijd te verkopen.

De film van Besson moet het hebben van een oogverblindende aankleding door Jean-Paul Gaultier, traditionele achtervolgingen, veel computerspelletjes en een paar aardige vondsten (zoals vliegende auto's in een stad als New York).

Het meeste geld, maar ook de meeste verbeelding, is gaan zitten in die aankleding. Heb je dat gezien, dan blijft er weinig meer over dan namaak en cliché. Wat de film mist is een fantasie die ietsepietsje dieper reikt dan de platheid van een dubbeltje. Gezien echter het kinderlijke niveau van de meest succesvolle Hollywoodfilms de laatste tijd is al het geld misschien nog niet eens verloren.

Le cinquième élément draaide buiten competitie, zodat de jury onder leiding van Isabelle Adjani zich geen zorgen hoeft te maken om het prestige-object te omzeilen. Het is dit jaar een gepast feestelijke jury. Met Adjani telt hij nog twee actrices, Gong Li en Mira Sorvino, die elkaar bij de eerste presentatie op een persconferentie al probeerden de loef af te steken in een interne mooie-jurkencompetitie. Alle drie hadden besloten een zonnebril op te zetten, net zo goed als enkele mannelijke juryleden.

Een merkwaardige vertoning, waarbij alle juryleden mochten zeggen met welk voornemen ze hun werk gaan doen.

Soms zit er in die uitspraken een aanwijzing in welke richting de prijzen straks gaan. Maar nee, veel kwam er niet uit. Tim Burton - meedingend naar de prijs voor de Grootse Clown van het festival - had het over een 'open geest', en schrijver Michael Ondaatje vatte zijn verwachtingen samen in de zin: 'Ik ben voorbereid op het slechtste en op het beste.'

Het beste was in elk geval niet Il principe di Homburg van Marco Bellocchio, de Italiaanse regisseur die zijn debuut uit 1965, Il pugni in tasca eigenlijk nooit heeft overtroffen. Il principe di Homburg is een verfilming van de klassieke romantische tragedie over prins Friedrich Arthur van Hamburg die, tegen het bevel van zijn vader in, voortijdig zijn cavalerie het slagveld opstuurt en ondanks een overwinning ter dood wordt veroordeeld wegens subordinatie. Als hij uiteindelijk gratie krijgt, kiest hij vrijwillig de dood om toch aan de wet van zijn vader te kunnen gehoorzamen. De film is niet slecht, maar bljft veel te dicht bij het theater, zonder daar iets wezenlijks aan toe te voegen.

Veel beter is het regiedebuut van acteur Gary Oldman, Nil by Mouth. Elf jaar geleden was de Londense acteur voor het eerst in een film te zien, als Sid Vicious in Sid and Nancy van Alex Cox. Inmiddels heeft hij een aantal indrukwekkende rollen gespeeld in onder meer Prick up Your Ears, JFK, Dracula, True Romance en Romeo is bleeding. Zijn laatste rol is die van de Hitler-schurk in Le cinquième élément, en met zijn behoorlijk imponerende regiedebuut is Oldman de echte ster van de eerste dagen in Cannes.

Gary Oldman vormde twee jaar geleden een eigen productieburaeu met de Amerikaanse producent Douglas Urbanski en Luc Besson. Hij schreef zelf het licht autobiografische scenario van zijn eerste film, die hij opdroeg aan zijn vader.

Nil by Mouth is in wezen zo'n typisch Engels realistisch drama over een familie in een Londense buitenwijk waar het dagelijkse leven af en toe vrolijkheid biedt in de pub, maar waar verder zelden of nooit de zon schijnt. Veel toekomstperspectief is er niet en ja, die drank en die drugs maken veel kapot. Sociaal-realisme aan de onderkant van de Engelse maatschappij, zoals begin jaren zestig al verfilmd werd en later regelmatig zichtbaar werd in films van regisseurs als Ken Loach en Mike Leigh.

Wat dat betreft niets nieuws, maar Oldman slaagt er in dit harde en zwaar bewolkte gezinsleven overtuigend neer te zetten, mede dankzij subliem spel van Ray Winstone als de vader die vrouw en huis in elkaar slaat als hij zich weer eens een trouwe slaaf van koning Alcohol toont. Jammer dat de speciaal gecomponeerde muziek van Eric Clapton niet altijd klikt bij de scènes. Op sommige momenten is merkbaar hoe moeilijk het is om realisme te spélen, maar Nil by Mouth is de eerste film van een kwaliteit die je op een jubilerend festival hoopt aan te treffen. Het is een beetje mode dat acteurs zelf gaan regisseren en dat lukt niet altijd. Het debuut van Gary Oldman is een veelbelovende uitzondering.

En het nieuwste in Cannes: bij elke film wordt het publiek dringend verzocht tijdens de voorstelling de zaktelefoon niet te gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden