Francofonia is liefdesverklaring aan het Louvre

Francofonia hinkt op veel gedachten; het meest geslaagd is de film als persoonlijke liefdesverklaring van meestercineast Aleksandr Sokoerov aan het Louvre. Ronduit jaloersmakend om te zien hoe de camera door de gangen van het drukste museum ter wereld dwaalt.

Makkelijk maak je het jezelf niet als filmmaker, als je een veel omspannende, essayistische film wilt maken over het Louvre tijdens de Duitse bezetting van Parijs tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan het begin van Francofonia horen we meestercineast Aleksandr Sokoerov verwoed tikken op zijn computer, terwijl hij door het ene na het andere telefoontje wordt lastiggevallen.

Of-ie al klaar is met de opnamen, wil men weten. Of het vlot met de muziek. Talloze ideeën wil Sokoerov verwerken in Francofonia, dat verdergaat waar zijn grootste commerciële succes, het in één shot gedraaide Hermitage-epos Russian Ark (2003), ophield. Aan het einde van die film maakte het Sint-Petersburgse museum zich los van het vasteland, als een zondvloed trotserende tempel van beschaving; een lijn die in Francofonia wordt voortgezet. Zo probeert Sokoerov te skypen met kapitein Dirk, die met zijn vrachtschip kostbare kunstwerken transporteert, in zeecontainers.

Sokoerovs skypepogingen worden gekoppeld aan reflecties over de kwetsbaarheid van kunst in oorlogstijd, dromerige excursies door het Louvre en uitweidingen over de geschiedenis van het museum. Archiefbeelden, computeranimaties, WOII-bommenwerpers scherend over hedendaags Parijs: in Francofonia loopt het allemaal in elkaar over.

En dan zijn er ook nog in ouderwetse sepiatinten uitgevoerde scènes rond de opmerkelijk vriendelijke relatie tussen museumdirecteur Jacques Jaujard (Louis-Do de Lencquesaing) en nazikunstchef Franz Wolff-Metternich (Benjamin Utzerath). Hoe kregen zij het voor elkaar dat de collectie van het Louvre tijdens de bezetting veilig in Frankrijk bleef? Hoe kon tegelijkertijd de Hermitage veranderen in een veldhospitaal?

Het lijkt een hels karwei voor Sokoerov om vanuit zijn kantoorkamertje de boel bij elkaar te houden. 'Ik geloof niet dat de film een succes is', verzucht hij tegen kapitein Dirk.

Verderop in het inderdaad niet helemaal geslaagde Francofonia blijkt er evenwel weinig reden te zijn tot medelijden met Sokoerov. Ronduit jaloersmakend om te zien hoe de camera door de gangen van het drukste museum ter wereld dwaalt; geen spoor te bekennen van de duizenden dagelijkse bezoekers. Hadden Sokoerov en cameraman Bruno Delbonnel alles mooi voor zichzelf, denk je dan -zeker wanneer eindelijk de Mona Lisa haar opwachting maakt, in aandachtige close-ups die haar mysterie intact laten.

Helemaal verlaten is het museum ook weer niet. Voortdurend glippen Napoleon Bonaparte (Vincent Nemeth) en het symbool van de Franse Revolutie, Marianne (Johanna Korthals Altes) in beeld. 'Vrijheid, gelijkheid, broederschap', prevelt Marianne, 'C'est moi!', herhaalt Napoleon. Scènes die in gekscherend gedoe blijven steken. Zo overtuigt de film ook als geheel niet; misschien omdat hij op te veel gedachten hinkt, misschien omdat typisch Sokoeroviaanse lyriek moeizaam samengaat met school-tv-achtig commentaar.

Gelukkig zijn er volop momenten van pure schoonheid die de onwennige vorm ontstijgen. De veranderende lichtval in een schilderij, bijvoorbeeld, of een hand die aarzelend reikt naar de ranke vinger van een standbeeld, zoekend naar onwerelds contact. Als persoonlijke liefdesverklaring aan het Louvre blijkt Francofonia dan toch het meest geslaagd.

Francofonia Regie: Aleksandr Sokoerov. Met Louis-Do de Lencquesaing, Benjamin Utzerath, Vincent Nemeth, Johanna Korthals Altes. 88 min., in 18 zalen.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden