Franca Treur laat zien hoe snel mensen zich in hun onderlinge contact gedragen als stripfiguren

Een nieuwe liefde kan het einde van de zorgeloosheid betekenen. In alle argeloosheid is Marieke onlangs gevallen voor een gescheiden vader met drie kinderen. Over een week komt hij naar haar kleine appartement. Reden voor Marieke om nog even achter een nieuw bankstel aan te gaan, gauw voordat meneer 'over de kleur en zo wil meebeslissen, of dat geld misschien liever aan die drie schatjes van hem besteedt'.


Binnen een pagina is Franca Treur klaar met het schetsje dat 'Geen zorgen' heet, een titel die alleen de hoofdpersoon zal onderschrijven, terwijl de lezer Marieke wakker zou willen rammelen, voordat het leven dat zonder pardon met haar gaat doen. Over een week al!


Meer dan dertig ultrakorte verhaaltjes, waarvan een aantal eerder verscheen op de achterpagina van NRC Handelsblad, heeft Treur gebundeld in X & Y, en dat is een meesterzet. De verhaaltjes met de lengte van een mop laten zien hoe snel mensen zich in het onderlinge contact gedragen als stripfiguurtjes, types die onderworpen zijn aan een rollenspel.


Groepsgedrag kan weleens het favoriete onderwerp zijn van de schrijfster, die in haar debuut Dorsvloer vol confetti (2009) de bevindelijk gereformeerde Zeeuwse boerengemeenschap zodanig bestudeerde dat niet alleen 'de vader', 'de moeder' en 'de oma' als vanzelf archetypes werden. In de opvolger De woongroep (2014) ging het minder dwingend over een stel twintigers en dertigers in Amsterdam die vinden dat ze idealen horen te hebben en er lukraak een paar uitzoeken, om maar aan het schrikbeeld van een burgermansbestaan te ontkomen.


In X & Y richt Treur zich op de kleinste groep denkbaar: een stelletje, een duo, twee collega's of wildvreemden die door omstandigheden met elkaar in contact komen. Ze veranderen daardoor meestal niet; eerder kunnen we zeggen dat zo'n confrontatie hun eigenaardigheden schriller aan het licht brengt.


Rik is een slome agent die respect van zijn vriendin wil. Hij koopt een straat loten bij de staatsloterij. Nu hoeft hij alleen nog die vriendin te bewijzen dat hij over daadkracht beschikt, het drieste plan zit al in zijn hoofd, en dan kan hij tevreden tot zijn pensioen op een tuinstoel blijven zitten. Het doel van Riks activiteiten is dus een onbeperkte slome te worden.


Heel plezierig dat Treur zich van conclusies onthoudt. Die mogen wij trekken. Zij is de toeschouwer die soms in de eerste twee zinnen al laat zien hoe de vlag erbij hangt: 'De vriendengroep bestaat uit zeven aardige mensen en één minder aardige, Miranda. De zeven sluiten Miranda niet buiten, daar zijn ze te aardig voor.' De grens tussen solidariteit en lafheid blijkt soms maar moeilijk aan te wijzen.


Erg fraai is 'Vrije wil', over Alex, een modieuze, eloquente, atheïstische filosoof, zo een als Treur ongetwijfeld in de loop der jaren op theologische debatavondjes heeft ontmoet in de gedaante van Herman Philipse. Hij vreest dat zijn handeltje instort wanneer zijn geliefde gelovige opponent Hendrik Jan overwerkt is. Van aandacht knap je op, probeert hij Hendrik Jan op te beuren. Maar die heeft geleerd dat dat ijdelheid is, en bovendien heeft de dokter hem rust voorgeschreven. Nood maakt vindingrijk. In korte tijd bedenkt Alex daarom een twééde modieuze niche. Zo houdt een denker zijn lucratieve windhandeltje draaiend.


Via Skype en Tinder kun je contact maken. Alleen gaat het via die kanalen zo gemakkelijk om niet jezelf te laten zien doordat je ongemerkt een rol hebt aangenomen, dat de misverstanden en botsingen onvermijdelijk worden.


En dan kan het snel gaan. Treurs ogenschijnlijke tussendoortje is er een van formaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden