Fraaie 'oral history' over Anton de Kom

Anton de Kom is een Surinaamse volksheld die voortleeft in de gedachten van veel Surinamers en in straatnamen te Amsterdam, Zaandam en Paramaribo....

Jeroen Trommelen

Toch vinden veel Surinamers dat de charismatische, anti-koloniale verzetsstrijder nooit de erkenning heeft gekregen die hij verdient. Hij staat voor het gevoel 'verworpen te zijn door de geschiedenis', zegt een Nederlandse Surinamer in de RVU-documentaire Wij slaven van Suriname.

De documentaire is net op tijd gemaakt. Anton de Kom werd ruim een eeuw geleden geboren en is in 1945 in Duitse gevangenschap vermoord. Voor een levendig portret moest een beroep worden gedaan op hoogbejaarde Surinamers die hun herinneringen kunnen ophalen. Dat is goed gelukt en het heeft een fraai staaltje oral history opgeleverd, waarvoor het over tien jaar te laat zou zijn geweest.

Wel is hiermee bijna een heiligenportret van De Kom geschilderd. 'Het wordt onderhand een mythe', zegt een bevriende 83-jarige Nederlandse oud-communist, 'maar hij deed me een beetje denken aan Lenin.' Een honderdjarige Surinaamse Javaan vertelt hoe zijn bevolkingsgroep De Kom vrijwel als messias vereerde.

Programmamakers Frank Zichem en Ellen Brautigam hebben zoveel mogelijk gefilmd op authentieke locaties. Dat bleken steeds vervallen of verdwenen plekken te zijn, waar soms nog juist iets werd gesloopt. Alleen in Den Haag stopt de tram nog op dezelfde hoek als in 1944. De geschiedenis, lijkt het wel, heeft De Kom al bijna ingehaald.

Ingewikkeld wordt het wanneer de oral history wordt verbonden met de politiek van nu. Na een verhaal over de koloniale politie van toen zien we verse beelden van demonstranten die op de grond vallen nadat er schoten zijn gelost. Suriname is van de ene dictatuur in de andere gerold, lijkt de boodschap (hoewel er in mei dit jaar geen doden vielen, zoals wordt gesuggereerd).

Toch is het opmerkelijk dat die schoten worden gelost in opdracht van revolutionairen die juist zeggen inspiratie te ontlenen aan De Kom en diens anti-koloniale boodschap. De documentaire wipt er losjes overheen. Soms is de geschiedenis te lastig voor navertelde verhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden