BEELDVORMERSFAMILIE TONIOLO

Fotografie leert: thuis is genoeg te ontdekken

Ines (85) wast de handen van Gino (87), uit de fotoserie van Marzio Toniolo.Beeld Marzio Toniolo/Reuters

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: vier generaties in één huis.

De laatste tijd kom ik graag bij mensen thuis. Zo breng ik veel tijd door bij het gezin van Marzio Toniolo, een schoolleraar die met vier generaties in één huis in het Noord-Italiaanse San Fiorano woont. De ene dag zie ik hoe Marzio’s dochter, de 2-jarige Bianca, zijn teennagels felrood lakt, terwijl haar moeder Chiara op het smalle balkon in de zon zit. De volgende dag ben ik aanwezig bij het dagelijkse aankleedmomentje van de 87-jarige Gino Verani, die wordt geholpen door zijn vrouw Ines en achterkleinkind Bianca. ‘Kijk Gino, déze arm door die mouw, en nu duwen. Dúwen.’

Ik ben de stille getuige van kleine momenten: boodschappen die worden uitgepakt, eten dat wordt klaargemaakt, was die wordt opgehangen aan de boom op de binnenplaats. Tedere handelingen die de grimmigheid buitensluiten, de biscuitjes bij de thee.

Lang leve de fotografie, zij stelt mij in staat om vanachter mijn laptop op reis te gaan. Dat was altijd al zo, dankzij haar ben ik op tal van nieuwe plekken gekomen. In Point Hope in Alaska, bijvoorbeeld, waar ik zag hoe een dode walvis aan stukken werd gesneden. In de benauwde verhoorkamers van een Oekraïens politiebureau. Op de top van de Himalaya, onder het oppervlak van het Grevelingenmeer, aan de voet van de piramides van Gizeh.

Fotografie is altijd goed geweest in het gevoel van ver weg. Vrijwel vanaf de uitvinding ervan, halverwege de 19de eeuw, reisden fotografen de wereld over om de meest afgelegen plekken vast te leggen – hoe moeilijk dat toen ook was, vanwege de vrachtwagenlading benodigdheden (zware houten camera’s, glasplaten, allerhande chemicaliën). Hoe lichter de camera’s en reislustiger de mensen, hoe bonter de uithoeken: de maan, vulkaankraters, binnen in het menselijk lichaam. Je kunt het zo gek niet bedenken of er is een fotograaf geweest.

Je zou bijna vergeten, sommigen waren dat ook allang, dat behalve exotische bestemmingen een ander onderwerp even belangrijk was: thuis. Al die tijd was de camera ook achter de voordeur actief, daar was het misschien minder spectaculair, maar speelt zich wel het grootste deel van het leven af. 

In Lichtjaren – Een geschiedenis van de fotografie, geschreven door Hans Rooseboom, conservator fotografie van het Rijksmuseum in Amsterdam, las ik over de foto’s van de Amsterdamse jonkheer Hendrik Teding van Berkhout, een amateurfotograaf. Teding van Berkhout fotografeerde vanaf 1908 zijn ‘eenvoudige, pretentieloze’ familieleven. ‘Door hun alledaagsheid – speelgoed, kapotte po’s, een kamer die versierd is ter gelegenheid van een verjaardag – geven deze foto’s inzicht in het leven van een Amsterdams gezin’ uit het begin van de 20ste eeuw.

Dichtbij is ook belangrijk. Misschien heeft Marzio Toniolo, een opmerkelijk goede fotograaf trouwens (of hij net als Teding van Berkhout een amateur is, weet ik niet), eerder sensationele foto’s gemaakt vanaf de hoogste bergtop van Verweggistan, maar wat kan mij dat schelen. Nu de wereld op slot zit en we allemaal huisarrest hebben, ben ik vooral geïnteresseerd in zijn dagelijks leven, waarvan hij regelmatig verslag doet aan persbureau Reuters. Inside Coronavirus-hit Small Towns in Northern Italy heet zijn serie, die soms (niet vaak genoeg) met enkele beelden wordt aangevuld.

In Toniolo’s serie is de grote boze buitenwereld niet onzichtbaar, maar zijn het de huiselijke foto’s die de meeste indruk maken. De veiligheid ervan, hoe relatief die onder de huidige omstandigheden misschien ook is. Het warme zonlicht dat door vitrages en kieren het huis binnenvalt, de detailopnamen van handen, oud en jong, die tekenen, veters strikken, elkaar vasthouden of geïmproviseerd speelgoed maken. 

Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven, zou Frits van Egters zeggen. Hoe een doodnormaal fotografiegenre nieuw leven kreeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden