Fotografen leggen de wereld vast na de brand

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: fotografen leggen de wereld vast na de brand.

De beelden van uitgebrande auto's in een desolate, tot as gereduceerde wereld, kwamen nog harder aan dan de foto's van de brand in Zuid-Portugal. Beeld Armando Franca / AP

Vijf dagen nadat de brand in de Grenfell Tower in Kensington, Londen was begonnen, betrad een (anonieme) fotograaf van de London Metropolitan Police het gebouw. De foto's, waarop de verwoesting die de brand had aangericht methodisch werd vastgelegd, werden op maandag 19 juni aan de pers overhandigd. We zien de lobby met de kromgetrokken liftdeuren en minstens één uitgebrand appartement, waarin we ons alleen maar kunnen oriënteren omdat we de vage, zwartgeblakerde contouren van alledaagse voorwerpen aantreffen: een hometrainer, een wasmachine, een bad, een matras waarvan alleen de spiralen over zijn. Het is een politiefotograaf: hij legt de omgeving zakelijk vast, alsof het een plaats delict is. Of er een misdaad is begaan, gebruik van ondeugdelijk isolatiemateriaal bijvoorbeeld, zal het onderzoek moeten uitwijzen, maar zeker is dat het dodental nog altijd stijgt (en inmiddels rond de tachtig ligt) en er nog tientallen mensen vermist zijn.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Fotoverhaal: bosbranden in Portugal

De 'grootste tragedie sinds mensenheugenis' heeft - in woorden van premier António Costa - dit weekeinde Portugal getroffen. Hier kunt u zien wat de verwoestende gevolgen zijn van de razende bosbranden

De foto's van de Grenfell Tower in Kensington kwamen van locaties waar de bewoners de brand hadden overleefd. Beeld London Metropolitan Police / EPA

De foto's die aan de pers werden overhandigd, zo meldde de politie, kwamen van locaties waar de bewoners de brand hadden overleefd. De foto's werden met hun toestemming gepubliceerd, waarschijnlijk ook om begrip te vragen voor de zware taak waarvoor de Londense politie en brandweer staan.

Het waren niet de enige foto's van de plaats waar een brand deze week slachtoffers had geëist. Vorig weekend vielen er meer dan zestig doden bij bosbranden in Midden-Portugal, de meeste op de provinciale weg N236, die dwars door het bos loopt tussen de plaatsjes Castanheira de Pera en de Figueiró dos Vinhos. Ook hier is wellicht sprake van een plaats delict, en moet worden onderzocht wat er waar is van het verhaal dat de lokale politie auto's de 'weg des doods' op stuurde, zoals de bijnaam van de N236 sinds enkele dagen luidt.

De brand zelf had spectaculaire foto's opgeleverd van een horizon in lichterlaaie, uitgeputte brandweerlieden en bewoners die het einde van de wereld proberen af te wenden met een emmer en wat takken. Met alle respect: het bekende hoogzomerse bosbrand-materiaal, of het nu uit Europa, Australië of Californië komt. Maar de foto's en drone-opnamen, gemaakt door verschillende fotografen van AP en Reuters, van uitgebrande auto's in een desolate, tot as gereduceerde wereld, kwamen harder aan.

Van verschillende kanten werd opgemerkt dat de Portugese bosweg het visioen leek dat de Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy beschrijft in zijn roman The Road (2006), waarin we een vader en zoon volgen langs de wegen van een postapocalyptisch Amerika. Zonder ooit te beschrijven welke ramp de mensheid heeft getroffen, roept McCarthy een onvergetelijk beeld op van een wereld waaruit alle kleur en menselijkheid lijken verdwenen: 'Dit was het nulpunt. De kou en de stilte. De as van de overleden wereld, op gure tijdelijke winden heen en weer geblazen in de leegte. (...) Alles was van zijn ankers geslagen.'

Verlaten auto's langs een weg die zijn functie lijkt te hebben verloren, het is ook het postapocalyptische steno van de populaire cultuur: kijk naar een willekeurige aflevering van The Walking Dead, waarin we een wereld na het uitbreken van een zombievirus meemaken.

Misschien resoneren de beelden van de nasleep van de brand uit Londen en Portugal daarom ook zo: het huis en de auto, als de plekken waar we ons veilig waanden, gereduceerd tot as, als in een overleden wereld.

Lees verder:

Het razende vuur in het centrum van Portugal heeft aan zeker 61 mensen het leven gekost. 'Het vuur was verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik heb gezien', zegt een man in het rampgebied. Lees hier de reportage van Volkskrantcorrespondent Maartje Bakker over de bosbranden in Portugal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden