Fotograaf Harry Cock: de redder van het alledaagse

Harry Cock fotografeert al decennia de veranderingen van het landschap in Nederland en met name het noorden. Begin april viel hem de Grote Culturele Prijs van Drenthe ten deel. Met de Volkskrant blikt hij terug op zijn leven achter de camera.

Harry Cock Beeld Harry Cock

In de desolate omgeving van bouwmaterialen en grauwe gebouwen rondom het door nieuwbouw ontregelde NS-station van Assen springt de knalgele bestelwagen van Duitse makelij direct in het oog. Het wagentje staat waar het niet staan mag, maar waar ook niemand er last van heeft. Fotograaf Harry Cock, eigenaar van de bestelwagen die dagelijks de noordelijke provincies doorkruist, heet het bezoek welkom en opent de deur van de laadruimte, waarin zich – kan het anders? – grote fotoprints bevinden. Nog geen drie minuten zijn we in Assen en we komen al tot de kern van Cocks professionele bestaan: de eeuwige veranderingen van stad en land, van het noorden in het bijzonder, en de weerslag daarvan – achterin – door de fotograaf die zich niet altijd door de regeltjes laat temmen. Dat de Volkskrant hem komt profileren is passend; die krant is al decennia zijn belangrijkste podium.

Harry Cock is een bekende verschijning in Assen. Is het niet door zijn gele auto, dan door de roem die hem begin april ten deel viel door de uitreiking van de Grote Culturele Prijs van Drenthe. Die bestaat uit een geldbedrag van 10 duizend euro en een overzichtstentoonstelling in kunstcentrum KINK, die komend weekeinde wordt geopend. Vandaar die afdrukken achterin: de voorbereidingen zijn in volle gang. Naast zijn schoenen loopt hij geenszins, en de loftuitingen van de Drentenaren in de stad kenmerken zich evenmin door barokke uitbundigheid. Maar een beetje trots is hij wel, bekent hij, op de waardering. Die prijs is mooi, maar nog mooier is de gelegenheid die hem wordt geboden met een grote expositie te tonen wat zijn camera heeft gevangen sinds hij in 1981 terugkeerde naar zijn geboorteplaats Assen om er vooralsnog voorgoed te blijven.

We betreden de bovenverdieping van Cocks woning en zijn levensgezellin Kitty, in een bloemkoolwijk uit de jaren zeventig aan de rand van de stad, met de A28 vlak achter de geluidswal: een studio met archiefdozen op de planken, computers en grote beeldschermen, harde schijven met terabytes aan bestanden, printers. In een hoek: een opslaghok, donkere kamer uit het analoge tijdperk, nu volgestouwd met foto’s en negatieven, ooit over te hevelen naar het Drents archief. Opdat ook toekomstige generaties kunnen zien dat Cock niet alleen goed kon kijken, maar ook de techniek van het fotograferen tot in de finesses beheerste.

De beginjaren

Hij leerde het vak, gesjeesde hbs-leerling in 1972, op de School voor Fotografie en Fototechniek, een mts in Den Haag. Als klein jochie maakte hij al graag foto’s, een zelfportret van een ernstig 12-jarig ventje in de tuin getuigt ervan. Meegekregen liefhebberij van zijn vader, die thuis ook een doka had. ‘Ik was 18, 19, en ik verhuisde naar Den Haag, naar een studentenhuis in de Schilderswijk. Een wilde tijd – blowen, zuipen, alles. En toch leren op school: techniek, kleurenleer. Er werd een technische bodem gelegd, zodat je begrijpt waarom een camera werkt zoals-ie werkt, en wat lenzen en diafragma’s doen met de scherptediepte. Dat was het voordeel van de mts: niet meteen, zoals op kunstacademies, leren denken in concepten over hoe je de wereld gaat verbeteren.’ Cock bekwaamde zich in landschappen en portretten. ‘We drukten af op Oost-Duits fotopapier, lekker groffe korrel, hippe kleuren.’ Een leerzame tijd was het, met inspirerende docenten en eindeloos geouwehoer met de andere leerlingen.

Het wilde leven ontpopte zich in alle uitbundigheid. Er kwam een eerste expositie in Ars Aemula Natura in Leiden, met drie kompanen. Ongebruikelijk voor de jaren zeventig. Foto’s horen niet aan de museummuur, die horen in de krant, zo vatte de fotochef van een van Harry’s eerste reguliere opdrachtgevers, de Drentse en Asser Courant, de weerstand tegen artistieke aspiraties samen.

Depressie

Tussen de eerste expositie en het smalen van de chef van de Drentse en Asser Courant bevindt zich een diep dal, gaapt beter gezegd een diepe afgrond, waarover Cock na al die jaren gelouterd praat.’ Ik begon met lsd en daardoor ging ik flippen, ik had mezelf steeds minder onder controle. Drank, slecht eten, onregelmatig leven. Ik werd eufoor. Ging in Assen op het huis passen van m’n vriend, gitarist Eelco Gelling van Cuby and the Blizzards, en raakte in een psychose. Daar kwam mijn vroegere vriendin Kitty om de hoek kijken. Ik werd opgenomen in Assen. Ik kreeg medicatie tegen de depressies die ik altijd al wel had, en nog steeds. Ik knapte snel op en kon weer vertrekken.’ Het noodlot was hem welgezind: door zijn psychiatrische verleden werd Cock bestempeld als urgent woningzoekende, dus kreeg hij snel, met zijn hervonden liefde, een woning toegewezen. Er kwam een baan vrij bij de Drentse en Asser – Cock kreeg er lucht van en sprong in het gat.

‘Ik vond het meteen leuk om op plekken te komen waar je anders nooit komt. Ik ben dan wel opgegroeid in Assen, als kind kom je eigenlijk nooit uit je eigen veilige omgeving. Nu kwam ik overal. Tien, elf opdrachten in een weekend. ’s Nachts brandalarm, altijd in het weekend als ik uit was geweest. Boerderij in de fik achter Appelscha. Je zag de gloed aan de horizon, maar ja, hoe kwam je er over die kleine weggetjes terecht? Zoeken, en hopen dat er net een brandweerwagen langskwam.’ Het mooie van de fotojournalistiek, ontdekte Cock: ‘Altijd vooraan staan. Legitiem op plekken zijn waar je eigenlijk niks te maken hebt.’ Soms zoekt hij de grenzen van de regelgeving op. Loopt op het talud van een spoorlijn, van overweg naar overweg, omdat het perspectief vanaf die hoogte zo fijn is, en de kaarsrechte rails zo mooi door velden en gehuchten snijden.

Vrij van gore bakken

De jaren tachtig waren de vrije jaren voor fotografen. ‘We werden nog een beetje gerespecteerd. We hadden geen perskaart nodig en er waren nog geen voorlichters die bepaalden dat er ‘straks een fotoshoot’ zou zijn, zoals nu. Sodemieter op, we bepalen zelf wat we doen.’ Cock ontdekte dat hij zich liever een beetje afzonderde van collega’s: ‘Altijd gore bakken vertellen en kankeren vanwege het lange wachten, dat ligt me niet zo. Bovendien: omdat ik afstand van ze nam, kwam ik met afwijkende foto’s.’

Hij leerde schrijver Marcel Möring kennen en verzorgde met hem de jongerenpagina van de krant . ‘Gaandeweg ontdekte ik hoe ik als freelancer kon rondkomen. Je kreeg 30 gulden per opdracht. Met vijf foto’s per dag had je een goed inkomen. Maar ik ontdekte al gauw: van de krant alleen moet je niet alles laten afhangen. De krant kan ermee ophouden, er kan een andere chef komen die je niet ziet zitten. Of de hoofdredacteur verlaagt de tarieven.’ Dus zocht hij opdrachten bij verzekeraar Univé, bij provincies, gemeenten. Ging foto’s maken ter illustratie van boeken, werd architectuurfotograaf met Francine Houbens Mecanoo als grootafnemer.

Een boer in een gat

Cock ontwikkelde gaandeweg zijn eigen stijl. De rode draad in zijn werk? ‘Ik noem het maar reddende alledaagsheid, je vasthouden aan heel gewone dingen en daar de schoonheid van zien.’ Een in de wind opbollende broek aan de waslijn. Een kar met een berg kolen in een wit winters landschap. Een boer in een gat, scheppend in de Groningse klei. Tijdloze branieschoppers met ontblote bovenlijven op een landweg.

Zijn werk, dikwijls vierkante foto’s, gemaakt met de Rolleiflex, werd opgemerkt, ook buiten Drenthe. In 1992 werd de Volkskrant vaste opdrachtgever. ‘Veel fotografen in de regio werken voor meer kranten. Plaatje voor de een, ander fotootje van hetzelfde onderwerp voor de tweede. Of je krijgt alleen een opdracht omdat je in Assen woont, en dus overal in het noorden kunt worden ingezet. Daar kreeg ik een beetje genoeg van. Ik wilde worden gevraagd omdat mijn werk wordt gewaardeerd. Dat doet de Volkskrant.’

Vervlogen tijden

‘Mijn eerste jaren bij de krant waren nog volledig analoog. Aan het einde van elke dag filmpjes ontwikkelen en afdrukken. Gelukkig kende ik een jongen die het heerlijk vond om in de trein te zitten. Die bracht voor 25 gulden mijn foto’s naar Amsterdam. Wel opschieten, uiterlijk om half 9 ’s avonds moest hij vertrekken, anders kwam hij niet meer in Assen terug. Stond er op station Amstel een mannetje klaar van de krant om de foto naar de redactie te brengen.’ Vervlogen tijden, nu digitale verbindingen afstanden hebben opgeheven.

Het besef van plotse en geleidelijke veranderingen, als ook van wat onveranderlijk is, vormt een belangrijke drijfveer voor Cock.’ Nieuwe wegen, zoals die van Leeuwarden naar Oosterwold, bieden je prachtige nieuwe gezichten op het landschap. Maar ze snijden ook dorpen van elkaar af en veranderen de aanblik van het landschap onherroepelijk. Vaak gaat het sluipenderwijs. Een oude schuur wordt vervangen door een lelijke loods. Een boerderij maakt plaats voor een bedrijfspand. Drie, vier van zulke veranderingen in een dorp, en het karakteristieke is weg.’ En zo geleidelijk gaat het niet, op het platteland. ‘Steeds meer raaigras: alles voor de bio-industrie.’

Veel verandert maar veel blijft hetzelfde. ‘Ik kom graag bij mensen thuis. Bijvoorbeeld bij oude boeren met antieke keukens en stokoude meubelen. Vroeger droegen die mannetjes platte petten – die zijn nu wel uitgestorven. Maar voor die oude mannetjes komen weer nieuwe oude mannetjes terug. Zonder platte pet, ze dragen nu zo’n petje van John Deere, van de landbouwmachines.’ En ook die zullen worden opgevolgd door een nieuwe generatie hoofddekseldragers. Cock (65) zal ze vastleggen, van pensionering is geen sprake. ‘Mensen hebben veel afleiding door smartphones en sociale media. Ze hebben minder aandacht voor elkaar. Ik heb nog echt contact, ik moet wel met mijn camera.’

Een selectie uit Cocks werk

Huisje in de verte, boer op voorgrond

'Deze eenzame boerderij staat in de buurt van Slochteren in Groningen, langs de N33. Die man was bezig met mollenbestrijding. De foto toont mooi de openheid en de enorme ruimte van het Groninger land, waar de mensen solitair wonen. De boer op de voorgrond is niet de eigenaar van dat huisje in de verte, dat is eigendom van een keuterboertje. Deze man heeft een veel groter bedrijf, net buiten beeld links. Er is iets in zijn houding dat verraadt dat dit zijn grond is, en dat hij daarbij hoort.'

'Over Groningers wordt wel gezegd dat ze stug zijn. Misschien is dat omdat ze met weinig woorden toe kunnen, maar ik heb het nooit zo ervaren. Je komt altijd bij ze binnen als je ze wilt fotograferen, hooguit een keer in de duizend ben je niet welkom. Dan is het: ' Meneer mag ik even op uw land om...' 'Niks, dervan, wegwezen. ' Maar ik wil alleen ...' 'Nee, opdonderen, van mijn grond. ' Maar..' 'Nee, en nou deraf..."

Nederland Slochteren langs de N33 loopt een boer terug naar zijn boerderij buiten beeld. Beeld Harry Cock

Bergen

‘Al lange tijd fotografeer ik de bergen in het landschap. Als je erop gaat letten, kom je ze overal tegen. Bij de aanleg van wegen, bij nieuwbouw, grind bij dijkverzwaringen. Ik zie die bergen als een spel van vormen. Ze roepen associaties op met hooggebergtes, een natgeregende glinsterende weg die er tussendoor kronkelt, lijkt op een gletsjer. Pas als je naar de details kijkt, zie je door de vreemde verhoudingen dat het geen bergen zijn, maar bulten. Het zijn raadselachtige fenomenen. Dan weer begroeid met kamille, dan weer nestelen er zwaluwen in. Sommige bulten liggen er jaren onaangeroerd bij, en dan zijn ze plotseling verdwenen.’

Uit de serie Bergen Triade Assen 2008. Foto: Harry Cock

TT-Circuit met campers en luchtkasteel

‘Er was een evenement op het circuitterrrein bij Assen. De scène spreekt eigenlijk voor zich: de kinderen voor wie het kasteel is bedoeld, zijn in geen velden of wegen te bekennen. Als je alles weet en ziet wat zich daar afspeelde, niet zoveel, krijgt de aanblik iets triviaals, maar als je een scène eruit tilt, door het kader en het moment dat je als fotograaf kiest, dan kijk je net een slag anders. Dan gaat het voor even een eigen leven leiden.’

Nederland, Assen, 2011. Nederlandse Kampeerauto Club viert haar 35-jarige bestaan met de NKC Camper Experience op het TT-circuit bij Assen. Foto: Harry Cock

Boerenschuur met twee mannen, Oldambt 1991

‘Het agrarische leven in het noordelijke landschap. Beetje theatraal beeld, zoals we vanuit een donkere ruimte in het buitenlicht kijken. De ene man wijst in de verte, naar een stofwolk van een combine. In esthetische zin is het een knipoog naar het grafische werk van wederopbouwfotograaf Aart Klein.’

Boeren in schuuropening Oldambt 1991. Foto: Harry Cock

Kermisbouwer met hond, Assen 1982

‘Wat me opviel was het contrast tussen het harde en het zachte. De man was bezig een kermisattractie op te bouwen. Je ziet aan zijn klauwen dat hij gewend is met zijn handen te werken. Hij ging speciaal voor de foto even zitten, met het hondje erbij. Door het zachte van het diertje wordt hij indrukwekkend en vertederend.’ 

Assen, 1982. Kermisbouwer met hond. Foto: Harry Cock

Kinderen spelen in de stad

‘Gemaakt in Deventer,in 1991. Typisch zo’n bijna tijdloos Ot-en-Sien-plaatje. Een kindje springt, de ander knikkert en dan een doorkijkje naar het oude. Deze foto had ook vijftig jaar eerder gemaakt kunnen worden. Soms zeggen mensen: daar heb je hem weer met z’n klassieke foto. Maar ik vind: als iets inhoudelijk van waarde is, mag je ernaar blijven kijken. Veel fotografen vergeten wat ze in het verleden hebben gemaakt, ze willen meteen door naar het volgende. Maar dat hoeft niet.’

Deventer, 1991. Spelende kinderen. Foto: Harry Cock

Speelhok voor kinderen op boot naar Schiermonnikoog

‘Door de vlakverdeling, de kleuren en die tijger heeft de foto iets vervreemdends. Je weet niet precies waar je naar kijkt, dat maakt het een spannend beeld. Links zie je het buitenvenster van het schip.’

2012. Kinderhoekje op boot naar Schiermonnikoog. Foto: Harry Cock

Harry Cock in KINK, Assen, 22/4 t/m 10/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden