Fotograaf Freed toont Joodse leven met flair

Joods Amsterdam in de jaren vijftig

Het Joods Historisch Museum toont jarenvijftigwerk van Magnum-fotograaf Leonard Freed. Met dank aan diens weduwe.

Dansavond voor Joodse jongeren in Amsterdam, 1957/58, met in het midden Stanny van Baer, Miss International in 1961. Beeld Lenoard Freed/Magnum Photos

Ergens in 1957 of 1958, in het eerste jaar dat hij in Amsterdam woonde, bezocht de Amerikaanse fotograaf Leonard Freed (1929-2006) een dansavond voor Joodse jongeren. In het boek Joden van Amsterdam, dat in 1958 zou verschijnen bij De Bezige Bij, met teksten van journalist Max Snijders van het Algemeen Handelsblad, zijn een paar foto's van deze avond terug te vinden, samen met vijftig andere foto's van het naoorlogse Joodse leven.

Een groep jongens, starend over de dansvloer, en op de tegenoverliggende pagina een stel meisjes, met die treffende combinatie van interesse en verveling. Toen Het Joods Historisch Museum in 2012 in contact kwam met Brigitte Freed, de weduwe van de fotograaf, die nu upstate New York woont, bleek zij het complete fotografiearchief van het Joden van Amsterdam-project in bezit te hebben: 2.500 opnamen op 73 rollen film, met alle originele contactvellen, de negatieven en tachtig vintagedrukken. Niet alleen een fotografische schat over de eerste jaren in de carrière van een fotograaf die vanaf 1972 zou uitgroeien tot een van de sterren van fotobureau Magnum, maar ook een fotografische missing link in de documentatie van het Joodse leven in Amsterdam tijdens de Wederopbouw, de periode waarin de nadruk lag op vooruitkijken en de herinneringen aan de oorlog en de Holocaust naar de achtergrond werden gedrongen.

Op een van die contactvellen, dat nu staat afgedrukt in Leonard Freed: De oorlog voorbij - Joods Amsterdam in de jaren vijftig, de publicatie bij de expositie in het Joods Historisch Museum, treffen we de andere foto's van de dansavond aan. Freed lijkt betoverd door een jonge schoonheid die over de vloer wervelt; hij blijft haar fotograferen. Een kleine zestig jaar later is zij de postergirl van de expositie geworden: opgroeiend na de oorlog en zelfvertrouwen en kracht uitstralend.

Joodse wortels

De expositie in het Joods Historisch Museum werpt een nieuwe blik op de foto's die Freed , die tot 1970 in Amsterdam zou wonen, en die ook in de jaren na de publicatie van Joden van Amsterdam het Joodse leven zou blijven documenteren. Bernadette van Woerkom, samensteller van de expostie, wijst er op dat Freed altijd op zoek is geweest naar zijn eigen Joodse wortels. Zijn ouders kwamen uit Minsk en hielden de herinneringen aan het Joodse leven in tsaristisch Rusland overeind door hun tradities mee te nemen naar New York. De achtergebleven familie werd in de oorlog uitgemoord. 'Het zijn de foto's van de concentratiekampen die mij er toe brachten me af te vragen wie ik was', zei Freed zelf. Toch lijkt de oorlog bijna onzichtbaar op zijn foto's uit Amsterdam, die in het teken staan van de rituelen van het leven en de werkende en spelende mens, in de sfeer van de invloedrijke rondreizende expositie The family of men die in 1955 werd samengesteld door Edward Steichen. Terwijl Freed de handelaren op het Waterlooplein en de opkrabbelende textiel- en diamanthandel vastlegde, fotografeerden tijdgenoten Philip Mechanicus en Ed van der Elsken een paar straten verder de puinhopen van de oude Jodenbuurt, net voordat deze tegen de vlakte ging.

Handel op het Waterlooplein. Beeld Lenoard Freed/Magnum Photos

Stanny van Baer

Het Joods Historisch heeft een aantal foto's de nieuwe achtergrond van bewogen familieverhalen gegeven en speurde kinderen op die bijna zestig jaar nadat ze voor de camera van Freed hadden gestaan hun herinneringen ophalen aan Joods Amsterdam.

Wat is er van het meisje op de poster geworden, de ster van de dansavond? Haar naam is Stanny van Baer, in de tijd dat Freed haar fotografeerde een 16-jarig model en modestudente. Geboren in Nederlands-Indië, uit een Hongaarse moeder die met een Nederlander trouwde. In 1961 ging ze meedoen aan schoonheidswedstrijden en in 1961 won ze de Miss International wedstrijd in Long Beach, Californië. In diezelfde plaats trouwde zij in 1963 een tandarts en, meldt de catalogus, gaf zij haar professionele ambities op. Ze is nog altijd de enige Nederlandse die de Miss International-verkiezing heeft gewonnen.

De oorlog voorbij, T/m 14/2, Joods Historisch Museum, Amsterdam, gelijknamige publicatie bij Schilt Publishing, 35 euro.

Bar mitswa in het Carlton Hotel. Beeld Lenoard Freed/Magnum Photos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.