Documentaire Erwin Olaf

Fotograaf Erwin Olaf ontroert diep in nieuwe documentaire van Michiel van Erp

In de documentaire die Michiel van Erp van hem maakte toont Erwin Olaf zich strijdbaar en kwetsbaar tegelijk. 

Fotograaf Erwin Ofaf in Erwin Olaf - The Legacy.

Zo kennen we Erwin Olaf weer. De documentaire over een van Nederlands grootste hedendaagse fotografen is een kleine 20 minuten bezig, we hebben al gezien hoe het Rijksmuseum zijn kerncollectie heeft aangekocht, gehoord hoe Olaf denkt over zijn vroegste werk (‘Daar heb je die boze man weer’) en we zijn al geschrokken omdat zijn conditie  zo achteruit is gegaan – door zijn longemfyseem is tien traptreden op lopen al vermoeiend. En dan staat daar Olaf, bijna 60, op het Amsterdamse Milkshake Festival, tussen de gays en de travestieten, het zout der aarde zoals hij zelf zegt, hij haalt geld op voor een fonds dat pesten tegengaat, en ineens komt de onvermoeibare actievoerder in hem naar boven. Hij vertelt over de taxichauffeur die hem eerst voorrang gaf op het zebrapad, toen gas gaf en hem bijna aanreed. Op Olafs vraag waarom hij dat deed, zei de man: homo’s hebben geen voorrang. ‘Dat laat ik me niet gebeuren’, zegt hij met ingehouden woede, ‘dat ik in de laatste fase van mijn leven geen voorrang meer heb omdat ik een andere seksuele voorkeur heb dan een taxichauffeur met een pluisbaard en een vette buik.’  

Het Erwin Olaf-jaar

De dubbeltentoonstelling Erwin Olaf in Gemeentemuseum en Fotografiemuseum Den Haag was met 328 duizend bezoekers de best bezochte fototentoonstelling in Nederland ooit. Vanaf 2 juli is in het Rijksmuseum in Amsterdam 12x Erwin Olaf te zien. Daarin worden foto’s van Olaf gecombineerd met Hollandse Meesters.

Maandag zendt de NTR Erwin Olaf – The Legacy uit. Het is de tweede keer dat regisseur Michiel van Erp een documentaire over Erwin Olaf maakt – zijn eerste, On beauty and fall, dateert van tien jaar geleden. Het is ondoenlijk kiezen uit scènes, daarvoor zijn er te veel goed. Olaf met zijn man Kevin in de donkere kamer, hij leert hem hoe hij prints moet maken. Bij Hans van Maanen thuis, zijn eerste leermeester in de fotografie. Pratend over zijn moeder die stervende is, op de set in Palm Springs, tijdens de opening van de overzichtstentoonstelling in het Gemeentemuseum en het Fotomuseum in Den Haag. Meer nog dan de fotograaf Olaf staat in Erwin Olaf  – The legacy de mens Olaf centraal: een ouder wordende man, kwetsbaar door een broze gezondheid. ‘Ik kijk naar de jeugd’, zegt hij nadat zijn Palm Springs Self-portrait with Alex is gemaakt – een ode aan het beroemde zwembadschilderij Portrait of an artist (Pool with two figures) van David Hockney. ‘Je voelt dat je er niet meer toe doet. Dat je niet meer hip en happening bent.’

De allermooiste scène is die waarin ex-vriend Teun, met wie Olaf 23 jaar een relatie had, in de studio is uitgenodigd om het zelfportret over te doen dat de fotograaf van hen samen maakte in 1985. Twee mannen, toen 19 en 27 en in de bloei van hun leven, nu allebei ziek, in hun blootje, de lijven ouder, het vel los. Verderop in de film staan ze naar het jonge portret te kijken:  

‘Wat een ongelooflijk mooie jongen.’

‘Wie? Jij?’ ‘Nee, jij.’

Het is de kracht van Van Erp om elke scène een tegenkleur te geven. Met de humor van Olaf, zijn zelfrelativering, zijn felheid en zijn onverminderde drive.

Iets meer dan een jaar geleden zei Olaf in een interview in de Volkskrant dat hij houdt van liegen. Niet in het echte leven, maar in de fotografie. Dat je (door het kiezen van een kader, de manier waarop je iets uitlicht, de aanwijzingen die je geeft aan je model) de emoties van je kijker kunt sturen, net als in een film. ‘Dat je tranen met tuiten kunt huilen, terwijl alles nep is. Dat is misschien wel de essentie van een Erwin Olaf-foto.’

Het is dit citaat dat je te binnen schiet als de titelrol loopt. Applaus voor de regisseur die zijn scènes zo heeft gekozen dat de emoties van de kijker feilloos worden gestuurd. En diep ontroerd door model Olaf, die niet kan liegen, en laat zien hoe belangrijk het is om oprecht te zijn.  

Erwin Olaf - The Legacy, maandag 24/6, 20.30 uur, NPO 2

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden