Beeldreportage Eddo Hartmann: The Collective Landscape

Fotograaf Eddo Hartmann zet het Noord-Nederlandse Mondriaanlandschap in de spotlight

Fotograaf Eddo Hartmann speelt in zijn foto’s van het Noord-Nederlandse landschap op een nogal opvallende manier met licht. Hij geeft hiermee het landschap en de mensen die daar werken of natuuronderzoek doen een extra dimensie. Met zijn fotolampen benadrukt hij bijzondere details. 

Beeld Eddo Hartmann

Fotograaf Eddo Hartmann was gewend om vanaf een afstandje naar het Nederlandse landschap te kijken, in het voorbijgaan. Dan vallen de rechte lijnen op, en de groene en gele vlakken. Een Mondriaanlandschap, zoals Hartmann het noemt. Pas als je dichterbij komt blijkt het vaak foute boel, merkte Hartmann toen hij in opdracht van de Rijkuniversiteit Groningen (RuG) en fotofestival Noorderlicht de werkzaamheden fotografeerde van veldonderzoekers. Oranjegele vlakken blijken vaak met glyfosaat doodgespoten weilanden te zijn, de groene vlakken blijken te bestaan uit maar één grassoort, de uitgestrekte velden blijken te bestaan uit monoculturen. Van verscheidenheid is nauwelijks nog sprake.

Het landschap is altijd al een gebruiksruimte geweest, maar het vliegwiel van de economische druk draait almaar sneller. Er moet gewoond, gebouwd, verbouwd, vervoerd, energie gewonnen en gerecreëerd. Dat heeft gevolgen voor natuur en biodiversiteit. Op dat terrein zijn de veldonderzoekers, boeren en vrijwilligers actief die Hartmann in Noord-Nederland fotografeerde.

Hoe vang je de verschraling van flora en fauna in één foto? En hoe breng je in beeld wat er gebeurt om het tij te keren? Hartmann besloot het veldonderzoek nadrukkelijk te belichten, waarmee ook de belichting onderdeel werd van het landschap. Dus zien we de kruidenrijke strook van akkerbouwer Peter Harry Mulder, dwars door het graanveld, belicht door twee grote lampen. Mulder doet niet aan bloemrijke akkerrandjes als schaamlap; op zijn akker heeft hij zoveel mogelijk insecten- en vogelvriendelijke randen, hoekjes en veldjes ingericht. Biodiversiteit is voor Mulder ook een middel, het helpt bij de plaagbestrijding in zijn gewassen en voorkomt het gebruik van pesticiden.

We zien ook ecoloog Raymond Klaassen, die gezenderde gele kwikstaarten scant, in zijn onderzoek naar ruimtegebrek voor deze bedreigde akkervogel. We zien een simpel geel plakvelletje, waar insecten aan blijven plakken. Een eenvoudige methode om snel een beeld te krijgen van de biomassa aan insecten. Een velletje van niets, maar met een enorme spotlight erop. Zo ontstaat er niet alleen een surrealistisch landschap met lamp, maar ook een verhaal: dit plakvelletje staat voor iets groots: de zorg over de achteruitgang in het aantal insecten. Vandaar dat ook de Malaise-val (een ontwerp van René Malaise) opduikt in velden met boekweit en veldbonen. Daarin worden vliegende insecten gevangen en gedetermineerd. De verwachting is dat in deze velden, met meer variatie aan gewassen en bloemrijke bermen, de insectenrijkdom groter is.

Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann

De lampen van Hartmann staan ook gericht op de zogeheten exclosures in natuurreservaat Junner Koeland. Daar heeft eeuwenlange begrazing gezorgd voor een afwisselend landschap. In de afgezette stukjes in het gebied vergelijken de onderzoekers Han Olff en Chris Smit de invloed van verschillende grazers op de begroeiing. In één van de afgezette gebiedjes, sinds 1994 afgesloten voor zowel konijnen en koeien, is een eikje is opgekomen. Dat gebeurde niet in het gebiedje dat wel voor koeien, maar niet voor konijnen is afgesloten. Conclusie: konijnen kunnen bepalen of een gebied uiteindelijk bos wordt of grasland blijft.

Op de voorgrond van het uitgelichte eikje: mierenhopen van de gele weidemier. De vruchtbare grond die de mieren omhoog brengen is een van de redenen waarom het Junner Koeland zo rijk is aan flora. Zo uitgelicht ontstaat er een abstract landschap, maar ook een beeld van wat er zich met wat aandacht zomaar kan afspelen op een paar vierkante meter.

Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann

Eddo Hartmann: The Collective Landscape; tot 5 januari 2020 in Natuurmuseum Fryslân als onderdeel van het Noorderlicht Internationaal Fotofestival.

Van acterende koeien tot duurzame kleding en van betoverende fotografie tot levensgrote, kunstige drollen: wekelijks tipt onze V-vlogger Lisa een evenement dat het bezoeken waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden