Beeldvormers Eddo Hartmann

Fotograaf Eddo Hartmann staat al jaren oog in oog met de wapenwedloop

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: oog in oog met de wapenwedloop.

Titan Missile Control Room Beeld Eddo Hartmann

De naderende nucleaire armageddon sloop afgelopen weken vrij terloops binnen. Aan beide zijden een regeringsleider van wie we het erg moeilijk vinden om hem serieus te nemen. In Noord-Korea stond Kim Jong-un naar een contraptie te wijzen die er uitzag alsof hij in het schuurtje van een handige knutselaar tot stand was gekomen.

De foto kwam van het KCNA (Korean Central News Agency) en het voorwerp in het midden ('peanut-shaped' zeiden Amerikaanse experts) zou een waterstofbom zijn. Maar u moet het ons vergeven dat we in eerste instantie dachten dat de foto een mooie aanwinst zou zijn voor de collectie 'Kim Jong-un looking at things' (kimjongunlookingatthings.tumblr.com). Aan de andere kant de Amerikaanse president die, gevraagd naar de mogelijkheid van oorlog met Noord-Korea, kwam met zijn favoriete wegduikantwoord: 'We'll see.'

De Nederlandse fotograaf Eddo Hartmann volgt de gebeurtenissen met meer dan gewone belangstelling. Hij is de afgelopen jaren vier maal in Noord-Korea geweest voor een project dat komende maand tot het fotoboek Setting the stage North Korea en op 9 december tot een gelijknamige expositie in Huis Marseille in Amsterdam leidt.

En dan is hij al jaren bezig met een onderwerp dat wellicht nog meer voorbereiding vergt dan een bezoek aan Pyongyang: het Amerikaanse nucleaire arsenaal en de sporen die dat heeft achtergelaten.

Op zijn website zijn de resultaten te zien van twee fotosessies, die misschien een dag in beslag hebben genomen, maar jaren voorbereiding hebben gevergd. De werktitels: Half life en Titan. Er zitten ongelofelijke beelden bij die ons er aan helpen herinneren dat de wapenwedloop een erfenis uit de jaren vijftig is - toen de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt was.

Beeld afp

In Half life zien we een testgebied in de Amerikaanse staat Nevada, waar in de jaren vijftig nog bovengrondse atoomexplosies plaatsvonden. 'Ik was altijd gefascineerd door die filmpjes waarin je huizen, garages, bruggen zag die werden blootgesteld aan de kracht van de explosie. Ik bleef achter met de vraag waar die beelden werden gemaakt,' zegt Hartmann.

Het huis op de foto is een nagebouwd pand, dat een test heeft overleefd - kennelijk omdat het ver genoeg van het centrum van de explosie vandaan was. De huizen werden zorgvuldig ingericht, inclusief etalagepoppen die het gemiddelde Amerikaanse gezin moesten voorstellen; alles onder de noemer civil defense tests. 'Alles ligt er nog, goed geconserveerd in de kurkdroge woestijnlucht.' Het gaat je fantasie te boven, zegt de fotograaf, alsof je in een Hollywood-decor na de apocalyps rondloopt.

Huis in Half Life Beeld Eddo Hartmann

De gebieden zijn afgesloten. Hartmann kreeg een begeleider mee met een geigerteller om de radioactieve straling te meten en mocht alleen digitaal fotograferen, zodat ter plekke kon worden gecontroleerd of de foto geen veiligheidsrisico inhield. Dit was in 2008, in de aanloop naar de verkiezing van Obama, toen er even een detente in de lucht leek te hangen.

In Arizona bezocht Hartmann een silo waar een Titanraket stond opgesteld, een monster van een wapen met een bereik van 10 duizend kilometer.

Het eindeloze Amerikaanse landschap is bezaaid met dit soort silo's - een soort tijdcapsules van de koude oorlog, alsof we in een sciencefictionfilm uit de jaren vijftig zijn beland. Hij fotografeerde de raket, maar ook een zithoek (vintage, zouden we nu zeggen) en de control room, uitgevoerd in grijsgroen, met een paar opvallende rode knoppen. Daarvandaan kon binnen een minuut de raket worden afgeschoten in het geval van een aanval. Let ook op het geplastificeerde instructieboek.

De beelden van Hartmann combineren nostalgie en een zekere dreiging; of bent u geheel gerustgesteld als u die handleiding met kleurige bladwijzers ziet liggen, die daar al vijftig jaar onder de grond ligt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden