Foto's waarbij de jazz bijna klinkt

amsterdam De tijden van de stomme film herleven met L’oeil de l’éléphant. Een stroom zwart-wit foto’s van de Franse fotograaf Guy Le Querrec schuift voorbij op een scherm; het jazzkwartet Sclavis-Portal-Texier-Drouet speelt composities en improvisaties die de Franse musici vinden passen bij de beelden....

De foto’s komen uit Le Querrecs enorme oeuvre, met klassieke beelden van jazzmusici en heel veel beelden uit Afrika, een keuze uit de duizenden die hij daar maakte in de afgelopen halve eeuw. De jazzy fotoshow borduurt voort op een eerdere versie: African Flashback.

Vanaf 1990 heeft Guy Le Querrec, die is aangesloten bij het fotoagentschap Magnum, door Afrika gereisd met het trio Louis Sclavis (clarinetten), Aldo Romano (drums) en Henri Texier (contrabas). Die drie speelden in steden en dorpen. Daarvan maakte Le Querrec foto’s.

De composities die tijdens die reizen in de Sahellanden (van Senegal tot Ethiopië) ontstonden legden de musici vast op de cd Carnet de routes (1995). Drie jaar later volgde een bezoek aan Oost- en Zuidelijk Afrika, en de cd Suite Africaine. Bij beide cd’s zit een fotoboekje van Guy Le Querrec. Op de derde cd, Flashback (2005), staan stukken en improvisaties bij een keuze uit het totale werk van de fotograaf uit Afrika, dat teruggaat tot de vroege jaren zestig.

De afgelopen jaren toeren de musici met de fotoshow, eerst African Flashback en sinds 2006 met L’Oeil de l’élephant. Vrijdagavond doet de show Amsterdam aan, zonder Romano maar met Michel Portal (clarinet en saxofoon) en percussionist Jean-Pierre Drouet en zaterdag Rotterdam, dan met Christophe Marquet op percussie.

Een wisselwerking tussen jazz en fotografie, wat valt daarbij te horen en te zien? Le Querrec vertelde daarover tegen een Franse medewerker van een jazzwebsite. Die foto’s die hij op reis maakte van het trio in Afrika ‘zijn geheel gemaakt volgens de improvisatie van het oog. Dat is een geweldig idee. Een seconde eerder nog niet weten wat je gaat doen.’

Op die foto’s klinkt de muziek bijna. Het zijn jazzy foto’s. Meer nog dan de andere foto’s die Le Querrec in Afrika maakte, maar ook zonder de muziek in de oren (‘Ik luister altijd heel goed naar de muziek als ik fotografeer’) heeft hij een eigen swing. Toen hij in 1967 begon als fotograaf van het tweewekelijkse blad Jeune Afrique had hij al jazzfoto’s gemaakt van groten als Miles Davis, Thelonious Monk, Charles Mingus. Die sfeer heeft hij altijd proberen vast te houden, schrijft hij op zijn Facebookpagina. Hij benadert ‘alledaagse taferelen alsof het een muziekstuk is’. Zoals: ‘Zonnestralen in een café kunnen een schreeuw zijn of een uithaal van een trompet.’

De foto’s van Le Querrec geven een ander beeld dan die van de nieuwsfotografie – het toont een dagelijkse gebeurtenis met een ritme, een cadans. Of het nu jonge vissers bij het Tsjaad-meer in 1970 zijn, voetballende Malinese kinderen in 1985 of of de markt van Nairobi in 1997, er zit swing in de foto’s. En als het even kon maakte hij foto’s bij festivals en optredens. Meegaan met drie van zijn favoriete jazzmusici op toernee door Afrika bracht voor hem alles samen.

De muziek van Romano, Sclavis en Texier op die gezamenlijke reizen is avontuurlijk. De omgeving – verpletterende Afrikaanse landschappen, enthousiaste mensenmenigten, Afrikaanse muziek – klinken door in het samenspel van de drie meesters. Het is nog steeds hun muziek, ze maakten furore met vrije improvisatie en virtuoze beheersing van hun instrumenten, maar toch klinkt het net even anders. De boekjes met tientallen foto’s van Le Querrec die het label Bleu meeleverde, versterken dat Afrikaanse gevoel.

Bij African Flashback en L’Oeil de l’élephant zijn de rollen omgedraaid: de musici laten zich door de foto’s inspireren. Le Querrec had Sclavis-Portal-Texier-Drouet al eens ingezet op fototentoonstellingen in 1983 en 1993; toen hij in 2006 een oeuvre-expositie in Arles had vroeg hij hen weer. Daaruit groeide het idee van de roadshow L’Oeil de l’éléphant (het oog van de olifant is fotografentaal voor het moment dat het diafragma zich opent, maar slaat volgens Le Querrec ook ook op de wijde blik van het Afrikaanse dier). Le Querrec maakte een grillige keuze uit zijn foto’s, 800 stuks. Niet alleen uit Afrika, er komen ook onverwacht oude jazz-foto’s voorbij en foto’s uit andere series.

Hun ondergeschikte rol drijft de musici weer een andere kant op. Ze reageren op de beelden, het ritme, de sfeerwisselingen. Ze zijn ingespeeld op elkaar en op de fotograaf. Le Querrec treedt zo indirect op als dirigent, als medecomponist. Eindelijk is Le Querrec zelf jazzmuzikant geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden