BeeldvormersHoe fotografeer je een virus?

Foto’s van het coronavirus zoals deze meestal is – ernstig maar niet dodelijk – zien we maar zelden

Patiënten in Wuhan staan klaar voor transport naar het noodhospitaal. Beeld AFP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: het fotograferen van een virus.

Het beste virusnieuws kwam de afgelopen week uit het hart van Afrika, de Democratische Republiek Congo. Daar werd dinsdag de vooralsnog laatste patiënt van het vaak dodelijke ebolavirus uit het ziekenhuis ontslagen. Twee jaar na de laatste uitbraak, in augustus 2018, zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie 2.264 Congolezen aan de ziekte bezweken.

Semida Masika, de laatst bekende patiënt van Congo, werd gefotografeerd toen ze in de oostelijke stad Beni het ebolabehandelcentrum uitstapte. Ze werd geflankeerd door medici, in haar handen droeg ze een doosje medicijnen en het certificaat dat geldt als haar vrijwaringsbewijs van ebola. Ze droeg een feestelijke jurk en een getweet filmpje toont hoe verpleegkundigen van het medisch centrum haar dansend en zingend uitzwaaien. Masika was er zo te zien beduusd van. Met een ernstige blik bedankte ze iedereen en God in het bijzonder voor het feit dat ze had mogen overleven.

Met haar mengeling van ernst en veelkleurige vrolijkheid geeft Masika de hoop van een continent een gezicht. Ze vormt ook het contrapunt voor de naargeestige foto’s die we gewoonlijk associëren met ebola: van in witte pakken gehulde hulpverleners en doodgravers. De zieken op afstand, in noodcontainers, in de hitte van Afrika. Van de in plastic zakken afgevoerde lijken die in haastig gedolven graven worden neergelegd.

Semida Masika, de laatste patiënt die behandeld werd voor ebola, verlaat het ziekenhuis in Beni, Congo.Beeld Reuters

De hoop die Masika’s foto uitstraalt, zou de rest van de wereld in verband met het coronavirus ook wel kunnen gebruiken. Want als we iets nauwelijks zien in de stroom foto’s en video’s, zijn het de gezichten van de mensen die door corona worden getroffen. Er is een overvloed aan beelden van degenen die zich er met mondkapjes tegen wapenen. Van de gebouwen waarin een besmette persoon is aangetroffen of wordt behandeld. Van wegblokkades in Lombardije. Van al die indirecte en door de suggestie van ontembare onzichtbaarheid suspenseverhogende beelden. Maar foto’s van de ziekte zoals die meestal is: ernstig maar niet dodelijk – die zien we maar zelden.

Natuurlijk staat privacybescherming van patiënten voorop. Maar tegelijk brengen juist foto’s van patiënten de corona-infectie tot zijn ware, al te menselijke proporties terug. Op een overzichtsfoto van het in twee weken uit de grond gestampte noodhospitaal in Wuhan zijn negen tweepersoonscompartimenten te zien, door wandjes gescheiden. Sommige patiënten liggen verstopt onder de dekens, maar velen hebben hun trouwe kameraad, de smartphone, in de hand en zijn niet bedlegerig. Dat alledaagse maakt de dreiging van corona niet minder, maar maakt haar wel beter te hanteren. Dat ziekenhuis oogt verre van aanlokkelijk, maar het is ook niet Dante’s hel.

Bovenstaande foto uit Wuhan, waarop te zien is hoe patiënten op een bordes klaarstaan voor transport naar het noodhospitaal, doet in eerste instantie denken aan een poster voor een horrorfilm. De strenge symmetrie, het blauwe licht (rondgezwaaid door ambulances?), de in beschermende pakken gestoken hulpverleners, gezien op de rug: alles lijkt in dienst te staan van de schrik die moet worden aangejaagd. Maar kijk naar de patiënten met hun rolkoffertjes en plastic tassen. Naar de in cellofaan verpakte fruitmand links vooraan (die bij forse uitvergroting helaas geen fruit lijkt te bevatten). Geen anonieme monsters maar doodgewone mensen. Die een kartonnen mand met echt fruit en een kaartje met ‘Beterschap’ verdienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden