Beeldvormers Dood Ierse journalist

Foto’s rond de moord op Lyra McKee leverden vooral onversneden woede op

Vrienden van Lyra McKee plaatsen ‘bloedhanden’ op de gevel van het Saoradh-hoofdkantoor. Beeld Cate McCurry / BSR AGENCY / PA

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: woede om Lyra McKee.

Vorige week, op de avond van Witte Donderdag, werd de 29-jarige Ierse journalist en schrijver Lyra McKee in haar hoofd geschoten tijdens rellen in de Noord-Ierse stad Londonderry (Derry). Ze stierf in het ziekenhuis. Op Goede Vrijdag, de dag na de moord, verklaarde de New IRA, een militante afsplitsing van de IRA, verantwoordelijk te zijn voor het doodschieten van McKee.

‘Volledige en oprechte excuses’, maar ja: ze had ‘naast vijandelijke troepen’ gestaan. McKee stond naast een politieauto en achter een menigte bestaande uit ongewapende wijkbewoners, inclusief tieners en kleine kinderen die naar de rellen stonden te kijken.

Afijn. Op zaterdag marcheerden leden van Saoradh (‘Vrijheid’) – een ultralinkse politieke partij die wordt geassocieerd met de New IRA en die het doodschieten van McKee een dag daarvoor nog losjes had afgedaan als een ‘ongeluk’ – in strakzittende legertenues door de straten van Dublin om de Paasopstand van 1916 te herdenken. Dat is een voor republikeinen belangrijke gebeurtenis in de strijd om de Noord-Ierse onafhankelijkheid.

Op maandag protesteerden vrienden van Lyra McKee bij het hoofdkantoor van Saoradh in Derry. Ze doopten hun handen in rode verf en plaatsten die op de gevel. Saoradh is medeverantwoordelijk voor de moord op de journalist, was de boodschap; de politieke partij zou jonge mensen banen en een betere gezondheidszorg moeten geven in plaats van wapens. McKees vrienden, vooral vrouwen, werden gadegeslagen door zwijgende Saoradh-aanhangers, beren van mannen die kennelijk pontificaal voor het gebouw aan de stoep waren vastgelijmd, waardoor ze niet opzij konden en de vrouwen om hen heen moesten manoeuvreren. Op woensdag werd Lyra McKee in een bomvolle St. Anne’s Cathedral in Belfast herdacht.

Saoradh-aanhangers herdenken de Paasopstand in legertenue. Beeld Michael Chester

Van al deze gebeurtenissen, en meer, is beeld beschikbaar, want in zo’n tijd leven we. Er zijn jeugdfoto’s van McKee, vrijgegeven door haar familie. Er zijn cctv-beelden waarop te zien is hoe ze op donderdagavond, luttele momenten voordat ze geraakt wordt, staat te kijken naar de rellen om er later verslag van te kunnen doen, en die waarop een gemaskerde figuur, de vermeende schutter, om het hoekje van een gebouw kijkt en zich opmaakt om te schieten. Er zijn foto’s van de marcherende Saoradh-‘strijders’ en filmpjes van de vrouwen die rode handafdrukken zetten op het partijgebouw. Woensdag zag ik hoe de kist de kathedraal werd binnengedragen, waar de leiders van uiteenlopende politieke partijen met strakke gezichten naast elkaar waren gaan zitten.

Al die beelden – ik bekeek ze stuk voor stuk. Waarom? Omdat ze er waren en ik in een Lyra McKee-tunnel zat. Wat leverde het op? Onversneden woede. Hielp die woede bij het schrijven van dit stuk? Mwah.

Natuurlijk: fotojournalistieke distantie voor alles. Daarom koos ik voor deze rubriek uit de overvloed aan beelden rond de moord twee foto’s die allebei gaan over hoe je in de openbare ruimte vorm geeft aan je overtuigingen en ideeën. Op de ene foto de leden van Saoradh en hun publieke militaire machtsvertoon, op de andere de vrienden van Lyra McKee, die hun eigen persmoment creëerden met die zogenaamde bloedhanden. Beide groepen konden in de dagen na de dood van de journalist niet verder van elkaar verwijderd zijn. Toch zou je kunnen zeggen dat ze elkaar op deze foto’s vinden in zowel hun koppige onverzettelijkheid als hun ongenuanceerde, clichématige communicatie, waarvoor ze ongetwijfeld kozen vanwege het effect ervan in de media.

Maar ja. Dat heb ik net met veel moeite bedacht en het dekt de lading niet. Soms roepen nieuwsfoto’s in eerste instantie alleen maar boosheid op – en in tweede instantie ook. Dan blijven ze in je hoofd steken op een basaal niveau en blijft verdieping uit, hoe lang je er ook naar kijkt. Dat overkwam me deze keer met alle foto’s rond de moord op Lyra McKee, die rond Pasen in sneltreinvaart online werden gezet en waarvan ik simpelweg moet constateren: ik kan er niet naar kijken zonder ergens mee te willen smijten.

De arrogantie van die Saoradh-mannen. Zo’n kleerkast met een Guy Fawkes-tatoeage. De stuitende starheid van mensen die vastzitten in het moeras van hun eigen gelijk. Het is particuliere woede, zinloos en net zo goed clichématig, en u, lezer, hebt er eigenlijk niets aan. Dat spijt me. Aan de andere kant: ook dat is een effect dat foto’s kunnen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden