Foto's die weinig meer met foto's hebben te maken

Veel gevonden fotografie op het New York Photo Festival, waar Nederland goed is vertegenwoordigd...

new york Op de hoek van Washington en Plymouth Street in Brooklyn poseert een bruidspaar in de schaduw van de Manhattan Bridge. De fotograaf zit op zijn knieën, de jurk van de bruid lijkt licht te geven, en aan de andere kant van de rivier speelt de skyline van Manhattan achtergrondje.

De foto die nu wordt gemaakt, is uniek en cliché tegelijk – het is een foto die Erik Kessels over een jaar of twintig op een rommelmarkt zou kunnen vinden om in een In Almost Every Picture-boekje te verwerken, of die de Duitse fotokunstenaar Joachim Schmid van Flickr zou kunnen plukken voor zijn serie Other People’s Photographs.

Een uithangbord op diezelfde straathoek maakt in kleurige letters reclame voor de tentoonstelling Use Me, Abuse Me – één van de vier hoofdtentoonstellingen van het New York Photo Festival, samengesteld door gastcurator Erik Kessels. Het festival beleefde vorige week zijn derde editie; naast de vier grote exposities was er ook een reeks ‘satelliettentoonstellingen’ te zien. De Nederlandse fotowereld bleek bovengemiddeld goed vertegenwoordigd: naast Kessels’ show waren er nog twee tentoonstellingen van Nederlandse makelij.

Lijm en schaar
In de ruime galerie aan Plymouth Street toont Kessels het werk van vijftien kunstenaars – van jonge Nederlandse fotografen als Chantal Rens en Ruth van Beek tot internationale grootheden als Joachim Schmid. De titel van de tentoonstelling verwijst naar de manieren waarop kunstenaars, met behulp van Photoshop of juist ouderwets met lijm en schaar, bestaande foto’s manipuleren, vervormen, en hergebruiken.

Het resultaat heeft soms op het eerste gezicht weinig meer met traditionele fotografie te maken: zo maakte Marcel Gähler schilderijen aan de hand van anonieme foto’s, stelde Osang Gwon uit kleine fotootjes levensgrote sculpturen samen, en volgde Paul Kooiker een cursus potbakken – de vazen en mokken die hij daar in elkaar draaide, zijn met banale snapshots bedrukt.

Bijna alle kunstenaars in de tentoonstelling werken, net als Erik Kessels, met gevonden foto’s: de plaatjes komen uit persoonlijke fotoalbums, tijdschriften, of van het internet, en worden vervolgens ingezet om een nieuw beeld of object te vormen. Door anonieme foto’s strategisch naast elkaar te plaatsen, laten ze vaak zien hoe conventioneel en stereotiep de meeste fotografie eigenlijk is – de trouwfoto die daarnet buiten werd gemaakt, is inwisselbaar voor welke andere trouwfoto dan ook.

Gevonden fotografie speelt ook een belangrijke rol in het werk van vier jonge Nederlandse fotografen in DutchDoc!Space, een tentoonstelling die Marga Rotteveel en Annelies Kuiper verderop in de straat hebben samengesteld. Hier ligt de nadruk op het fotoboek als vertelvorm: Petra Stavast, Wytske van Keulen, Willem Popelier en Daan Paans maakten allemaal boeken waarin bestaand beeld is gecombineerd met eigen fotografie. In de tentoonstelling zijn printjes van hun spreads als één lange strook opgehangen; de bezoeker slalomt er tussendoor.

In een paviljoen aan het water laat het Groningse Noorderlicht Festival zien dat er in Nederland ook nog ruimte is voor ouderwetse, geëngageerde oorlogsfotografie. Warzone toont het werk van verschillende fotografen die hun lens op soldaten in Irak en Afghanistan richtten; Room 103 van Jeroen Kramer, met foto’s die hij maakte in het Midden-Oosten, is tegelijkertijd poëtischer en schrijnender dan de krantenfotografie uit die regio. Op een foto uit 2006 houdt een Libanees jongetje een stapel pamfletten vast waarop wordt gewaarschuwd voor een naderende Israëlische inval.

Het is lastig uit het festivalaanbod een overkoepelende visie of een rode draad te destilleren. Maar misschien is dat ook wel helemaal niet de bedoeling – de fotografie heeft immers vele verschijningsvormen, van huwelijkssouvenir tot oorlogsdocument; en in Brooklyn kwamen ze vrijwel allemaal aan bod.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden