Fondsenwerving voor de lekke daken van Wright

Lynda Waggoner, directeur van het door Frank Lloyd Wright ontworpen huis Fallingwater, maakt zich sterk voor het behoud van 20ste-eeuwse architectenhuizen.

Lynda Waggoner voor het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht. Beeld Els Zweerink

Lynda Waggoner (68) kijkt uit naar haar eerste ontmoeting met het wereldbefaamde Rietveld-Schröderhuis in Utrecht. Als directeur van een nog beroemder architectenhuis - het Amerikaanse Fallingwater, een schepping van Frank Lloyd Wright - kent ze haar klassiekers. 'Ik weet zeker dat Frank Lloyd Wright het werk van Gerrit Rietveld kende. Maar hij zou nooit zeggen dat hij er iets van opstak. Daarvoor was zijn ego te groot.'

Sterker nog, het ego van Frank Lloyd Wright (1867-1959), een van de invloedrijkste architecten van de 20ste-eeuw, 'was zo groot, dat Donald Trump er als een koorknaapje bij afsteekt', glimlacht Waggoner.

Ze is in Utrecht op uitnodiging van Iconic Houses, een club die zich inspant voor het behoud van 20ste-eeuwse architectenhuizen. Het Rietveld-Schröderhuis uit 1924 is haar eerste stop, de rest van Europa volgt, met huizen van O.M. Ungers (Keulen), Ludwig Mies van der Rohe (Brno) en Arne Korsmo (Oslo).

Leaky Roof Society

Waggoner komt praten over fondsenwerving. Daar is ze goed in. 'Deze jonge monumenten zijn kwetsbaar en het onderhoud is duur. Als directeur van een stichting die zo'n woonhuis beheert, moet je creatief zijn in het vinden van geld.' Veel modernistische architectuur verrees met hulp van experimentele bouwtechnieken. Dat geeft problemen. 'We hebben wel eens geopperd om onszelf de Leaky Roof Society te noemen', antwoordt Waggoner op de vraag of het klopt dat de platte daken van Frank Lloyd Wright vaak lekken.

Restauratie is zo kostbaar dat 'alleen kaartjes verkopen aan architectuurtoeristen niet genoeg is'. Fallingwater heeft het met zijn status als 'best all-time work of American architecture' nog relatief luxe: 160 duizend betalende bezoekers per jaar. 'Maar ook voor ons geldt: als je alle vijfhonderd ramen moet vervangen, gaat dat ver boven budget.'

Waggoner begon een crowdfundingactie voor de ramen. Voor 10 duizend dollar adopteer je een venster. De beloning was een gecertificeerde plattegrond met het adoptieraam gemarkeerd. Plus een ingelijst stuk oud raam. 'Een echte Frank Lloyd Wright voor thuis.' De actie verkocht binnen een mum van tijd uit. 'Rijke mensen willen echt wel wat doen. Maar het doel moet helder zijn. En ze vinden het fijn dat ze in Fallingwater kunnen zeggen: 'Kijk, dat is mijn raam.''

Fallingwater (1939) is een spectaculaire huis van Frank Lloyd Wright in Pennsylvania, waarin moderne architectuur en natuur organisch samen komen. Het buitenhuis, ontworpen voor de familie van warenhuiseigenaar Edgar Kaufmann, is letterlijk over een waterval gebouwd. 'Toen ik het voor het eerst zag - ik zat nog op de middelbare school - wist ik meteen dat dit huis mijn leven zou veranderen', zegt Waggoner, die opklom van gids tot directeur. 'Het huis is zo vol contrasten, zo dramatisch, maar tegelijk ook ingetogen. Ik had zoiets nooit eerder gezien.'

Fallingwater

Het huis wordt ook wel de Kaufmann Residence genoemd. Het werd in 1935 gebouwd in Pennsylvania, op een kleine 70 kilometer van Pittsburgh. Fallingwater werd uitgeroepen tot 'beste werk aller tijden' in een enquête onder Amerikaanse architecten. De oorspronkelijke opdrachtgever was Edgar Kaufmann, de directeur van Kaufmann's Department Store.

Fallingwater is letterlijk over een waterval gebouwd. Beeld Courtesy of the Western Pennsylvania Conservancy

UNESCO Werelderfgoedlijst

Terwijl het Rietveld-Schröderhuis al sinds 2000 erkend werelderfgoed is, geldt die bescherming niet voor Fallingwater. Niet alleen dat, er staat geen enkel werk van Frank Lloyd Wright op de UNESCO Werelderfgoedlijst. 'Ik ben jaloers op Rietveld', zegt Waggoner. Ze vindt het opvallend dat het in Europa zo veel beter lijkt geregeld. 'In de VS moet je de hele route naar erkenning door UNESCO zelf organiseren en financieren.' Dat is een heidens karwei. Waggoner is sinds 2002 bezig elf gebouwen op de lijst te krijgen. 'Ik heb goede hoop dat we deze zomer door de selectie komen.'

Die UNESCO-bescherming is in de VS geen luxe. Nog niet heel lang gelegen werd een Frank Lloyd Wright weggebulldozerd voor een parkeerplaats. 'Dit is Amerika, het recht op eigendom gaat boven alles. De status van werelderfgoed zou veel betekenen voor het werk van Frank Lloyd Wright.'

Iconic Houses

Iconic Houses is een Nederlands initiatief dat in 2012 is begonnen en waarbij inmiddels wereldwijd 150 meer en minder beroemde 20ste-eeuwse museumwoningen zijn aangesloten. De regels zijn: de eigentijdse architectuur moet uitzonderlijk zijn en het huis moet voor publiek toegankelijk zijn.

In Nederland zijn naast het Rietveld-Schröderhuis en het Van Schijndelhuis (beide in Utrecht) ook De Kiefhoek van J.J.P. Oud (1930) en Huis Sonneveld (1933) in Rotterdam en Het Schip (1921) van Michel de Klerk in Amsterdam aangesloten. Van Ludwig Mies van der Rohe is Villa Tugendhat (1930) in Brno lid en van Le Corbusier is de Villa Savoye (1931) ten westen van Parijs aangesloten bij Iconic Houses.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden