Fletse vertoning van virtuoze onzin

‘Alle vrouwen gaan op hun moeder lijken, dat is hun tragedie. Mannen niet. Dat is hún tragedie.’..

Het is een van de vele gevatte oneliners in Oscar Wilde’s toneelstuk The importance of being Earnest (1895) dat nu door het Nationale Toneel wordt opgevoerd onder de titel Het belang van Ernst.

Aan regisseur Gijs de Lange de taak dit stuk van een visie te voorzien, inhoud te geven, er een handtekening onder te zetten, het te doen uitstijgen boven die enorme opeenstapeling van idiote verwikkelingen, persoonsverwisselingen, misverstanden en wederzijds bedrog. Een zedenkomedie van Oscar Wilde zo maar spelen, zonder commentaar of idee, dat kan eigenlijk niet meer. Wat dan overblijft, is een tamelijk flauwe vertoning van uit virtuoze taal opgebouwde onzin.

En zo is deze productie van het Nationale Toneel geworden: een tamelijk fletse vertoning van virtuoze onzin. Helaas, want juist dit Haagse gezelschap zou toch een voortreffelijke Oscar Wilde op de planken moeten kunnen zetten. Verfijnd komediespelen op het hoogste niveau, in een stuk dat genadeloos de hypocrisie binnen de hogere kringen aan de kaak stelt, dat gewichtigdoenerij te kijk zet en al die zogenaamde goede manieren belachelijk maakt, façades neerhaalt, en gezichten ontdoet van hun naargeestige maskers.

Maar nee, Gijs de Lange heeft zijn spelers opgedragen snel en vlot te spelen, een beetje wuft hier en daar, met veel ondersteunende mimiek en zoveel mogelijk op de zaal gericht, zodat het publiek wordt betrokken bij deze mallemolen van list en bedrog. Maar dat publiek zit er bij en kijkt er naar, en laat zich maar niet in vervoering brengen. Op zijn best ondergaat het een avondje onderhoudend toneel, waaraan het venijn en het raffinement ontbreken.

Jochum ten Haaf en Jeroen Spitzenberger spelen de twee vrienden John en Algernon die allebei een ander personage hebben verzonnen om zich zodoende van een dubbelleven te voorzien. Hierdoor kunnen ze op gezette tijden uit het korset van de goede gewoonten breken en hun liefjes ontmoeten. Die liefjes zijn in dit geval een vinnige, vroegoude jongedame (Pauline Greidanus) en een dweepzieke bakvis (Bracha van Doesburgh). Daaromheen cirkelen een matrone van een tante (Carine Crutzen), een dominee, een gouvernante en diverse butlers. Dit is de wereld van komkommersandwiches, porseleinen theekopjes met rozenmotief, suikertangen en opgeheven pinken.

Karst Woudstra regisseerde in het verleden een Ernst met personages die leken weggelopen uit een schilderij van James Ensor. Geblankette gezichten, dodenmaskers, de grimas van de verrotting – een uitermate cynische en zwartgallige visie op de mensheid. Meestal wordt het stuk gespeeld als een heerlijke komedie, maar dan moet dat spel geëxalteerd en volkomen over de top zijn. Theater waarin de snelheid niet ten koste gaat van de timing, waarin de taal muziek wordt en waarin publiek en spelers tenslotte naar adem happen.

De Lange heeft bij Toneelgroep Amsterdam ooit zo’n virtuoze komedie gemaakt: Een ideale vrouw van Somerset Maugham. Het belang van Ernst ontbeert echter een eigen gezicht. Spitzenberger beschikt weliswaar over de allure en wuftheid van de Engelse aristocratie maar het zijn uiteindelijk goed uitgevoerde maniertjes. Ten Haaf blijkt met zijn merkwaardige tekstbehandeling toch veel aardser en bijna koddig, en zeker niet vilein. De jongedames doen het wat dat betreft beter: Van Doesburgh is gespeeld onnozel en Greidanus treft eigenlijk als enige de juiste toon: tegen de hysterie aan. Opvallend is dat beide dames hun lijfelijkheid in de strijd gooien middels een bijna zichtbare borst en een ideale blote navel.

Meest verrukkelijke rol is die van Lady Bracknell, hier gespeeld door Carine Crutzen. Een prachtige actrice, maar dan vooral in dramatische rollen, zoals op dit moment maar weer eens blijkt in de tv-serie Vuurzee. Het lijkt wel of Crutzen aan de handrem heeft getrokken: in plaats van ravissant blijft haar Lady non-descript. Daar helpt geen uitzinnige jurk of hoed met ellenlange pauwenveren aan.

Ook de kostuums van Arno Bremers zijn op het potsierlijke af een ratjetoe. En dat Willem Jan Otten ‘cucumber sandwiches’ vertaalt met ‘sneetjes komkommer’ is tenslotte niets minder dan een affront.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden