Flemings fanmail

Schrijver Ian Fleming, geestelijk vader van James Bond, nam zijn lezers uiterst serieus. Onlangs verscheen een amusant brievenboek. De Volkskrant licht er vijf aspecten uit.

Ian Fleming aan het werk in Jamaica Beeld null
Ian Fleming aan het werk in Jamaica

Hij vond het maar een miserabel manuscript. Ian Fleming (1908-1964) was niet van plan om Casino Royale ooit te publiceren. Bijna had de wereld James Bond nooit gekend; alleen omdat een vriend aandrong, besloot Fleming zijn eerste boek bij een uitgeverij aan te bieden.

Vele Bond-boeken zouden volgen, en nog veel meer verfilmingen. Maar voordat 007 zich had ontwikkeld tot de behoorlijk capabele, goed uitgeruste spion die we kennen, werd Fleming vaak op de vingers getikt door ontstemde lezers. Dat blijkt uit het amusante, deze maand verschenen brievenboek The Man With the Golden Typewriter: Ian Fleming's James Bond Letters, verzameld en toegelicht door Fergus Fleming, een neef van de geestelijk vader van Bond.

Ian Fleming, die daadwerkelijk op een gouden typemachine tikte (hij schafte in 1952 een verguld exemplaar aan voor 172 dollar), was een fervent brievenschrijver. Hij maakte er een punt van elke lezersbrief te beantwoorden, naast zijn uitgebreide zakelijke en privécorrespondentie. Fleming stond bekend om zijn research: hoewel zijn verhalen op fantasie berustten, vond hij het belangrijk dat de feiten klopten. Wanneer hij toch op onjuistheden werd gewezen, wat regelmatig gebeurde, liet hij de fouten verwijderen uit nieuwe oplagen van zijn boeken. En soms ging de invloed van lezers nog verder. Vijf opmerkelijke conclusies uit de brieven van Fleming.

Bond had een meisjespistool...

'Ik ben inmiddels erg gesteld geraakt op James Bond', schreef Geoffrey Boothroyd in 1956. 'Ik vind veel aan hem plezierig, behalve zijn bedroevende smaak in vuurwapens.' Een Beretta 418, legde de Schotse wapenexpert uit, is een pistool voor een meisje, 'en dan nog niet eens een leuk meisje'. Als Bond zo graag een klein en handzaam wapen wilde, dan toch liever een revolver.

Fleming schreef onmiddellijk terug, onder de indruk van de kennis die Boothroyd in zijn paginalange brief demonstreerde. 'U hebt me volledig overtuigd', was zijn antwoord. 'Ik zal Bonds bewapening aanpassen volgens uw instructies.' Zo kwam het dat Bond vanaf het vijfde boek, Dr. No, een Walther PPK gebruikt. Het wapen wordt hem in het verhaal geleverd door een expert van de geheime dienst, Major Boothroyd, later simpelweg Q genoemd. De echte Boothroyd werkte in de jaren zestig als adviseur mee aan verschillende James Bond-films.

...en een slome auto

Een andere Schotse lezer, Dr. Gibson, liet Fleming in 1957 weten dat de lokale bibliotheek tot zijn spijt had besloten From Russia With Love niet aan te schaffen, omdat het boek als pornografisch werd beschouwd. Hij had daarnaast nog een opmerking. 'Bentleys zijn echt een beetje ouderwets, dezer dagen.' Zou een Aston Martin niet beter bij Bond passen?

Fleming schreef terug dat Bond toevallig net een nieuwe auto zou krijgen, al was nog niet bekend welk type het werd. Een briefwisseling ontstond waarin Dr. Gibson uitgebreide adviezen gaf: 'Wat denkt u van een Aston Martin DB2 met een cilinderinhoud van 3 liter?' Een paar boeken later reed Bond inderdaad in een Aston Martin, een auto die voor zijn imago net zo belangrijk zou worden als zijn consumptie van martini en wodka.

Bond, de vogelkenner

In tegenstelling tot de exotische Bond-girls (Pussy Galore, Kissy Suzuki) droeg 007 zelf een saaie, doodnormale naam. Met opzet, want Fleming wilde graag een degelijke, tikje anonieme held. In 1961, toen er al acht Bondboeken waren verschenen, kreeg Fleming post van een mevrouw James Bond, die zich opgewekt afvroeg of haar man de auteur moest aanklagen wegens smaad.

'Beste mevrouw Bond', schreef Fleming terug. 'Ik geef onmiddellijk toe dat uw man alle reden heeft mij aan te klagen.' De naam bleek inderdaad geleend van haar echtgenoot, een vooraanstaand ornitholoog die een naslagwerk over vogels had gepubliceerd - een van Flemings lievelingsboeken. 'In ruil kan ik uw James Bond slechts het ongelimiteerde gebruik aanbieden van de naam Ian Fleming. Wellicht ontdekt hij op een dag een afschuwelijke vogelsoort die hij op beledigende wijze wil dopen.'

Luxemerken

Vanaf het vroege begin bemoeit Fleming, zo blijkt uit zijn brieven, zich met alle aspecten van het boekenvak. Van het ontwerp van de cover tot de grootte van de oplage en van de recensies tot de advertenties, die hij deels uit eigen zak betaalt. Voor marketing heeft hij een aangeboren talent. Niet alleen gebruikt hij zijn indrukwekkende netwerk, hij weet ook precies wat Bond populair maakt. Diens dure smaak bijvoorbeeld, die vaak overeen komt met zijn eigen voorkeuren. Geliefde producten noemt Fleming in zijn boeken met naam en toenaam, wat niet gebruikelijk is. Dat doet hij in eerste instantie niet om er zelf beter van te worden. 'Mijn boeken zitten vol merknamen', schrijft hij, 'omdat ik het onzin vind om nepnamen te verzinnen voor producten die iedereen kent.'

De vaak bekritiseerde gewoonte in Bondfilms reclame te maken voor merken als Rolex of Heineken is dus keurig terug te voeren tot de bron. Fleming zou er weinig op tegen hebben.

Ian Fleming
De kleurrijke Ian Fleming, afkomstig uit de hogere Britse kringen, was behalve thriller- en kinderboekenauteur ook fervent golfer, snorkelaar, reiziger en verzamelaar. Zijn boeken over James Bond (twaalf in totaal, plus twee verhalenbundels) schreef hij naast zijn fulltimebaan als journalist, gedurende de twee maanden per jaar die hij doorbracht in zijn buitenhuis op Jamaica. Ze waren deels geïnspireerd door zijn werk voor de militaire inlichtingendienst tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van alle films die er naar zijn boeken werden gemaakt, zag Fleming er slechts twee: Dr. No en From Russia With Love. Hij overleed in 1964 op 56-jarige leeftijd aan een hartaanval. Fleming liet een vrouw en een zoon achter.

Voortbestaan Bond aan een zijden draadje

Hoe slim Fleming zijn werk ook wist te verkopen, trots was hij er niet op. Hij beschouwde zijn boeken als minderwaardig aan die van echte schrijvers als Evelyn Waugh en W. Somerset Maugham, goede vrienden van zijn vrouw Ann. Vaak wilde hij stoppen met de serie. 'Ik heb het vreselijke gevoel dat ik mezelf begin te parodiëren', schreef hij al in 1954 - na drie boeken. 'Dat is het gevaar als je schrijft over personages als James Bond, waarin je niet gelooft.'

Toch produceerde hij elk jaar weer een nieuw Bondavontuur. Intussen bleef hij bloedserieus ingaan op klachten van lezers. 'Het probleem is dat het veel leuker is om fantastische situaties te verzinnen waarin Bond kan terechtkomen', schreef hij aan een kritische fan uit Zimbabwe die Dr. No ongeloofwaardig vond. 'De normale spionnenwereld is feitelijk erg suf en hoewel er vast ooit een prachtig boek over wordt gepubliceerd, zal ik niet degene zijn die het schrijft.'

The Man With the Golden Typewriter: Ian Fleming's James Bond Letters. Redactie Fergus Fleming, Bloomsbury Publishing, 34,99 euro.

Boeken bij films 007

Traditiegetrouw verschijnt rond elke nieuwe Bondfilm een nieuwe stapel boeken over het fenomeen 007. Een selectie uit het aanbod:

Bond by Design: The Art of the James Bond Films
Voor wie vorig jaar de James Bondtentoonstelling in de Kunsthal heeft gemist of zich graag nog eens verdiept in het fraaie werk van production designers als Ken Adam en Syd Cain, is er dit handzame boek. Inclusief een aantal ontwerpen voor Spectre.

The James Bond Archives
Hét Bondkoffietafelboek is en blijft deze reusachtige, fraai geïllustreerde Taschen-uitgave over alle officiële Bondfilms. De nieuwste editie bevat uiteraard een hoofdstuk over Spectre. Voor wie het boek te zwaar (ruim 7 kilo!) en te duur vindt, brengt Taschen ook een kleinere versie uit. Verkrijgbaar vanaf 1november.

For My Eyes Only: Directing the James Bond Films
John Glen regisseerde elke Bondfilm uit de jaren tachtig, vijf in totaal. Zijn autobiografie belooft er alles over te vertellen. Verkrijgbaar vanaf begin november. James Bond, van Dr. No tot Spectre Aangevulde editie van het naslagwerk van Raymond Rombout. Voor wie liever Nederlands leest en graag alle feitjes op een rij heeft. Een taai maar uitgebreid overzicht van de Bondfilms.

James Bond Cars
Rijk geïllustreerd overzicht, inclusief technische details, geschreven door Gavin Yeung. Ook de vervoermiddelen van Bondgirls en vijanden van 007 komen in James Bond Cars aan bod. Verkrijgbaar vanaf 5 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden