Zangeres Anna Sato (Japan) en flamencodanseres Eva Yerbabuena (Spanje) in Cuentos de Azúcar (Suikerverhalen) tijdens de  Intermezzo Flamenco Serie.

DansFlamenco

Flamencogrootheid Eva Yerbabuena brengt Spaanse en Japanse tradities samen met zangeres Anna Sato

Zangeres Anna Sato (Japan) en flamencodanseres Eva Yerbabuena (Spanje) in Cuentos de Azúcar (Suikerverhalen) tijdens de Intermezzo Flamenco Serie.Beeld Joan Tomás

Yerbabuena staat erom bekend oeroude flamencovormen in te bedden in modern danstheater en krachtige solo’s.

‘Mamaaaaa!’, roept een meisjesstem vanaf een balustrade door de Parijse hotellobby. Het is de 8-jarige Marieta, de jongste dochter van Eva Yerbabuena (1970). Ze staat te popelen om, zoals beloofd, naar Montmartre te gaan. ‘Ze droomt ervan schilder te worden’, licht haar moeder toe. ‘Ze zit altijd overal te tekenen. We zijn gisteren op haar verzoek naar het Louvre geweest.’

Grote kans dat de kleine Marieta dus niet in de voetsporen treedt van haar beroemde moeder, een van de grootste flamencodanseressen van Spanje. En zeker geen brief naar de koning hoeft te sturen, zoals de 11-jarige Eva.

Hoe zat dat ook weer met die bedelbrief? Yerbabuena, geboren in Duitsland en gedoopt bij de Baptisten in Granada, groeide haar eerste vier levensjaren op bij haar grootouders. Haar vader en moeder werkten nog als bouwvakker en kapster in Frankfurt. Eenmaal terug in Granada, verloor haar vader alsnog zijn baan. Eva’s danslessen werden te kostbaar. ‘Ik wilde zo graag blijven dansen, dat ik riep dat ik koning Juan Carlos en koningin Sophia wel om hulp zou vragen. Ik heb een brief met envelop zonder postzegel en zonder adres aan het Palacio del Rey gericht. Een maand later kwamen mensen uit de hofhouding bij ons kijken! Maar omdat mijn vader net een bouwval als huis had gekocht om op te knappen, vonden ze ons niet arm genoeg. Uiteindelijk heeft mijn flamencolerares mij gratis les gegeven; in ruil coachte ik beginnende meisjes.’

Sinds die vergeefse brief is het hard gegaan met Yerbabuena. Op haar 12de danste ze in de toeristische museumattractie van Enrique El Canastero en op het podium met de legendarische flamencodanser Mario Maya. Op haar 15de begon haar professionele carrière; ze schitterde bij grote gezelschappen zoals dat van choreograaf Rafael Aguilar, zanger Paco Moyano en danseres Merche Esmeralda. Op haar 19de ontmoette ze haar man, gitarist en componist Paco Jarana. En in 1998 richtte Yerbabuena haar eigen gezelschap op, én werd ze door danstheaterlegende Pina Bausch uitgenodigd in Wuppertal op te treden. Een ontmoeting met gevolgen: ze deelde het podium met ballerina Sylvie Guillem, balletdanser Michail Barysjnikov en choreograaf William Forsythe. Hij zou in een documentaire over haar zeggen: ‘Eva leerde mij meer mijn hart en minder mijn intellect te gebruiken.’ Onder invloed van Bausch durfde Yerbabuena oeroude flamencovormen in te bedden in modern danstheater en krachtige solo’s te voorzien van poëtische en persoonlijke expressie: ‘Ik ben klein van stuk en enorm verlegen maar via personages die ik in flamenco vertolk durf ik een intens gesprek met het publiek aan te gaan.’

Flamencodanseres Eva Yerbabuena (1970). Beeld Joan Tomás
Flamencodanseres Eva Yerbabuena (1970).Beeld Joan Tomás

Slangen, slavinnen en suikerverhalen

Na lange afwezigheid staat Yerbabuena eindelijk weer in Nederland op de planken: te beginnen op vrijdag 13 maart in Utrecht. Ze komt met haar nieuwste voorstelling, Cuentos de Azúcar (Suikerverhalen), een onverwachte samenwerking met de Japanse zangeres Anna Sato (40). Sato heeft de traditionele liedcultuur van haar geboorte-eiland Amami-Oshìma – het zuidelijkste puntje van Japan – behoorlijk populair gemaakt. Sato’s ijle stem vlecht zich in Cuentos de Azúcar als een visnet om het indringend raspende stemgeluid van flamencozangers Alfredo Tejada en Miguel Ortega. Ze bezingt Amami-mythen en waargebeurde historie over slangen, slavinnen en suikerdelvers.

Na het beluisteren van Sato’s cd wilde Yerbabuena alles weten over de animistische herkomst van de onverstaanbare Amami-liederen. Wekenlang deden ze met hulp van Sato’s familie onderzoek op het voormalige slaveneiland. ‘Ik stuitte op moederlijke wiegeliedjes, vrouwelijke priesters en spirituele geesten in de vorm van slangen, kogelvissen en boomkruinen. Maar ik kreeg ook kippevel van wrede verhalen over slavinnen, zoals over een schoonheid die zelfmoord pleegde omdat haar liefde voor een fabrieksarbeider werd verboden en ze haar brute meester moest trouwen. Volgens de overlevering keerde haar geest terug in de giftige slang Habu. Ik dans daarom een flamencosolo in een jurk die als slang om mij heen kronkelt.’

Ook de cirkel met metalen krullen, waarin Yerbabuena met danser Fernando Jiménez solo’s en duetten danst, verwijst naar het Japanse eiland: vrouwtjesvissen maken daar onder water mysterieuze zandcirkels om mannetjes te lokken en hun eitjes te beschermen tegen de oceaanstroming. Samen met Jiménez vertolkt ze ook een godin met vier armen en een boomgeest die ‘volgens de overlevering kinderen rustig hield wanneer ze iets moesten doen dat niet bij hun leeftijd paste’. Haar man verdiepte zich in Amami-ritmes op traditionele instrumenten en integreerde die met ritmische flamenco. Samen met percussionisten bespelen vier musici tijdens Cuentos de Azúcar Japanse instrumenten, zoals een zacht ratelende houten slang, een driesnarige sanshin en een taiko-drum.

Hoe mediterraan ook, Yerbabuena zegt zich verwant te voelen met de oeroude matriarchale tradities en religieuze gebruiken uit Sato’s Japanse eilandcultuur: ‘Toen ik klein was, zei mijn grootmoeder altijd tegen mij dat ik met een oude ziel geboren ben. Die speelt nu duidelijk op.’

Intermezzo Flamenco Serie: Cuentos de Azúcar door flamencodanseres Eva Yerbabuena, zangeres Anna Sato en musici. 13/3 Stadsschouwburg Utrecht, 15/3 Zuiderstrandtheater Den Haag en 17/3 Theater a/h Vrijthof Maastricht.

Groene munt

La Yerbabuena (groene munt) heet eigenlijk Eva María Garrido García (geboren: 1970, Frankfurt am Main). Haar artiestennaam verwijst naar flamencozanger Frasquito Yerbabuena (1883-1944), van wie het ook weer een alias was. Yerbabuena, klein en introvert, kreeg haar bijnaam ooit van een bevriende gitarist, Francisco Manuel Diaz, een van de belangrijkste gitaarbouwers van Spanje. Zo gaat dat, je komt uit een eeuwenoud flamencogeslacht, of je wordt in een muzikale bloedgroep opgenomen. Yerbabuena is getrouwd met gitarist en componist Paco Jarana; ze hebben 2 dochters, de 25-jarige advocaat Manuela en Marieta van 8 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden