Interview

Firma Mes kiest voor sciencefiction op toneel

Een gesprek met actrice Lindertje Mans en regisseur Thomas Schoots.

Tech: Alice met Anna Raadsveld. Beeld Tanja Busking
Tech: Alice met Anna Raadsveld.Beeld Tanja Busking

Sciencefiction is een ondergeschoven kindje in het theater. Hoe vaak gaat het niet over 17de-eeuwse koningen en koninginnen of tobbende 19de-eeuwers, die nadenken over zaken als vrouwenrechten? Maar de toekomst is zelden een onderwerp. Misschien zijn theatermakers bang voor paal te staan met slechte alienkostuums en ongeloofwaardige decors. Maar dat ze dat helemaal niet hoeven zijn, bewijst het Haagse theatergezelschap Firma Mes.

Dat speelt dit weekend de trilogie Tech, drie zinderende scifisolo’s over de relatie tussen mens en technologie. In Alice spreekt een hyperintelligente huishoudrobot (gespeeld door Anna Raadsveld) tot ons, nadat ze stiekem naar nutteloze zaken als kunst heeft zitten kijken. The Life And Death of a Sex Robot is een onewoman-robotopera over seksrobot Robin (Lindertje Mans). En ten slotte is er Locke, naar de gelijknamige film, waarin een man (Daan van Dijsseldonk) een uur lang alleen zijn telefoon en zijn auto heeft om zijn leven op de rit te houden.

Tech: Locke met Daan van Dijsseldonk. Beeld Tanja Busking
Tech: Locke met Daan van Dijsseldonk.Beeld Tanja Busking

Firma Mes speelde de trilogie in 2019 voor een publiek. Het afgelopen jaar zijn veel technologische ontwikkelingen door de corona-uitbraak in een stroomversnelling geraakt. Een uitstekend moment dus, vond ook Firma Mes, om de stukken opnieuw te spelen. Maar dan als streams, verfilmd door Tanja Busking, deze donderdag t/m zondag op al je apparaten te zien.

Natuurlijk hadden ze liever gespeeld voor een livepubliek in het theater, maar dat gaat nu niet. En door de solo’s te streamen krijgen ze een extra dimensie, benadrukken actrice Lindertje Mans en regisseur Thomas Schoots in een onlinegesprek. Extra duidelijk wordt het nu dat de technologie uiteindelijk iedereen op zichzelf terugwerpt. Het zijn niet voor niets allemaal solo’s.

‘Wij zitten hier nu ook allemaal apart in een kamertje met elkaar te praten’, zegt Mans. ‘Dat zie je nu overal in de samenleving. Er zitten zelden nog twee mensen bij elkaar in een ruimte. Maar toch blijven we allemaal contact zoeken. Zo ontstaat als we niet oppassen een fundamentele eenzaamheid.’

Toneelauteur Jibbe Willems, die Alice schreef, noemt dat een zorgelijke ontwikkeling. ‘Mensen zijn gemaakt om samen te komen’, zegt hij. ‘Als een knuffelrobotzeehondje mijn oma troost biedt in haar laatste dagen, dan is dat fijn voor haar. Maar het zegt ook iets over mij: dat ik er niet ben.’

Willems zit sinds kort op Twitter en wat hij daar ziet, is dat de technologie een verdeler is. ‘Alles wordt heel erg binair. Of het nu gaat over de coronamaatregelen of iets anders, meningen komen steeds stelliger tegenover elkaar te staan. De grijze zone wordt steeds smaller. Er is steeds minder ruimte voor twijfel en nuance. Ik wil heel erg pleiten voor het theater als die grijze zone.’

Als het in de kunsten over technologische vooruitgang gaat, dan is dat vaak in de vorm van een dystopie, een angstaanjagend toekomstbeeld. Denk maar aan werken als Brave New World van Aldous Huxley of The Circle van Dave Eggers. Steevast is de conclusie dat menselijke en ethische grenzen overschreden zullen worden. Tech stelt ook die vragen, maar is niet enkel een pessimistische kijk op de voortrazende technische revolutie.

Volgens Mans willen de makers tonen dat er twee kanten aan zitten. De techniek heeft sociale interactie mogelijk gemaakt tijdens de lockdown. Dankzij die techniek kan zij haar voorstelling alsnog spelen. Dat is waardevol. Zelf onderzoekt ze in haar solo over seksrobot Robin hoe technologie en intimiteit kunnen samengaan. In een aantal elektronische popliedjes (gemaakt met componist Roald van Oosten) laat ze Robin zingen over hoe het moet zijn om het object van iemands lust en liefde te zijn. ‘Laatst las ik een artikel over een man die getrouwd is met zijn sekspop. Is dat fout? En wat nou als hij echt straalverliefd op haar is?’

Tech: The Life and Death of a Sex Robot met Lindertje Mans. Beeld Tanja Busking
Tech: The Life and Death of a Sex Robot met Lindertje Mans.Beeld Tanja Busking

Een andere vraag die de theatermakers stellen is hoe waardevrij die technologie nu eigenlijk is. Robots en algoritmen kunnen dan wel geen haat, ijdelheid of superioriteit voelen, toch zijn ze niet vrij van de behoudende ideologieën van sommige van hun makers. In Alice stelt de ontwakende huishoudrobot zelf de vraag: ‘Waarom kom ik dan in deze vorm? Een mensenvrouw. Is technische vooruitgang in diepste wezen conservatief? Is dienstbaarheid per definitie vrouwvormig? En is de vrouwelijke vorm per definitie onderworpen aan vernedering?’

Willems, die deze tekst schreef, houdt van sciencefiction, zegt hij, omdat het de mogelijkheid biedt om fundamentele vragen te stellen. ‘Alice gaat in eerste instantie over de vraag: wat is een robot? Maar door zichzelf constant te vergelijken met een mens, heeft ze het ook over de vraag hoe het is om een mens te zijn. Uiteindelijk vindt Alice de essentie van onze menselijkheid in het bestaan van poëzie en kunst, oftewel het nutteloze.’ Daar kunnen al deze theatermakers het alleen maar mee eens zijn.

Tech, stream van Firma Mes, online te zien van 22 t/m 25/4.

Firma Mes

Firma Mes bestaat uit acteurs Roos Eijmers, Lindertje Mans, Daan van Dijsseldonk en regisseur Thomas Schoots. Ze noemen zichzelf ‘documentaire theatermakers’. Ze halen hun verhalen niet uit het toneelrepertoire, maar uit de krant. Hun werk gaat over de dilemma’s van klimaatactivisten, de techrevolutie of multiculturele drama’s. Hun theaterdocu’s onderscheiden zich door de soms humoristische en vaak optimistische toon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden