Filmsetvirtuoos Ken Adam overleden

Postuum Sir Ken Adam 1921-2016

Hij was het brein achter de War Room in Dr. Strangelove en hij ontwierp megalomane decors voor James Bondfilms. Sir Ken Adam was geridderd en ontving twee Oscars voor zijn werk.

Beeld Deutsche Kinemathek - Ken Adam Archiv

Puur toeval natuurlijk, maar twee dagen na de dood van Beatles-producer George Martin (90) overleed donderdag op 94-jarige leeftijd Ken Adam, een andere man die achter de schermen de jaren zestig heeft vormgegeven. Beiden geridderd, beiden actief in de oorlog, respectievelijk bij de Royal Navy en de Royal Air Force.

Sir Kenneth Hugo Adam, tweevoudig Oscarwinnaar, was de man achter de fabuleuze sets van Dr. Strangelove van Stanley Kubrick. Steven Spielberg noemde de War Room uit die apocalyptische komedie, gemaakt in het hart van de Koude Oorlog (1964), 'de mooiste filmset ooit gebouwd'. Adam was ook de prodcution designer die de James Bond-films van de jaren zestig en zeventig vormgaf. En daar kruisen de wegen van Sir George en Sir Kenneth elkaar. Goldfinger, de derde Bondfilm, was de eerste blockbuster-Bond, met een budget dat net zo groot was als de twee voorafgaande films bij elkaar. George Martin was de vaste producer van Shirley Bassey, die de titelsong zong, en Ken Adam ontwierp het megalomane interieur van Fort Knox, waar de Amerikaanse goudvoorraad in verkeerde handen dreigt te vallen. Goldfinger leverde niet alleen de blauwdruk van de verdere Bond-serie, de succesvolste uit de filmgeschiedenis, de film markeert ook de geboorte van de moderne blockbuster. Het zou leiden tot Adams werk aan The Spy Who Loved Me (1977), waarvoor het interieur van een supertanker de grootste filmset ooit gebouwd was (de set zou ooit 's nachts zijn bezocht door Stanley Kubrick, die Ken Adam nog wat belichtingstips aan de hand deed).

Zijn biograaf Christopher Frayling noemde zijn talent 'reality with a twist'. In de voorbereiding voor Goldfinger mocht Adam een keer over het echte Fort Knox vliegen. De vlucht gaf hem het idee het interieur van het goudfort, waar zelfs de Amerikaanse president niet wordt toegelaten, te ontwerpen als een gouden gevangenis van kathedraalachtige proporties. Frayling: 'Toen Goldfinger uitkwam, wilden mensen weten waarom een Britse filmcrew het Amerikaanse goud had mogen filmen.' De folklore wil dat Ronald Reagan toen hij zijn intrek nam in het Witte Huis wilde weten waar die fantastische War Room was, met de directe lijn naar het Kremlin.

Het verhaal van zijn samenwerking met Stanley Kubrick, de geobsedeerde, perfectionistische Amerikaanse regisseur, heeft legendarische proporties aangenomen. De extreme veeleisendheid van Kubrick leidde uiteindelijk tot een zenuwinzinking van Adam op de set van Barry Lyndon, maar leverde hem wel zijn eerste Oscar op.

Dr. Strangelove

De fictieve War Room in Dr. Strangelove, waarin vlak na de Cubacrisis een reeks misverstanden en botsende persoonlijkheden leidt tot een nucleair armageddon, was een set van 30 bij 40 meter, met een 11 meter hoog plafond. De vloer was zwart en glimmend en moest het gevoel van de oude Fred Astaire-dansfilms oproepen. De grote ronde tafel was bekleed met groen vilt, zodat de acteurs het gevoel zouden krijgen dat ze aan een pokertafel zaten, en de belichting kwam van een reusachtige cirkel van lampen, die vlak boven de tafel hing.

Een ander kunststuk in Dr. Strangelove was het interieur van de B-52 bommenwerper die met zijn dodelijke lading onderweg is. Het Pentagon was niet van plan militaire geheimen te verraden en het team van Ken Adam moest het doen met een enkel fotootje. Een select publiek van luchtmachtpersoneel oordeelde bij een preview dat Adam akelig accuraat was, wat Kubrick deed vrezen dat hij de FBI weleens op zijn dak kon krijgen.

Adam werd in 1921 in Berlijn geboren (als Klaus Adam) in een Joodse familie, als de zoon van een hoteleigenares en de eigenaar van een chique kledingwinkel. De kledingwinkel ging failliet in het jaar dat de nazi's aan de macht kwamen en de jonge Adam zag de Reichstag branden. De familie vluchtte in 1934 naar Londen, toen hij 13 jaar was. Hij zou in de vooroorlogse jaren een opleiding tot architect volgen en begon met het ontwerpen van schuilkelders. In 1940 meldde hij zich aan bij de Royal Air Force. Ken Adam zou uiteindelijk een van de drie in Duitsland geboren piloten zijn die bij de RAF tegen de Duitsers vocht, van lange afstandsbombardementsmissies tot aan ondersteunende missies vlak na D-day.

Schets voor de War Room in Dr. Strangelove.

In 2012 overhandigde Sir Ken Adam zijn archief aan de Deutsche Kinemathek aan de Potsdamer Strasse, niet ver van de plek waar zijn familie ooit woonde.

Hier worden zijn vierduizend schetsen bewaard, zijn storyboards, militaire onderscheidingen, fotoverzamelingen en filmprijzen. Daaronder zijn de twee Oscars die hij kreeg voor Barry Lyndon (1975) en The Madness of King George (1994). Hier is ook het ontwerp terug te vinden voor de auto uit Chitty Chitty Bang Bang (1968). En de sets van de jaren zestig spionnenklassiekers The Ipcress File (1965) en Funeral in Berlin (1966).

Sir Ken Adam ontving zijn ridderorde in 2003, voor zijn verdiensten voor de filmindustrie en de Engels-Duitse relaties.

acteur Michael Caine in The Ipcress File, waarvoor Ken Adam de sets ontwierp.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.