Films maken volgens regisseur Dick Maas

Buurman, wat doet u nu?

Dick Maas schreef een filmleerboek zoals alleen hij dat kan. Op z'n Dick Maas'. Buurman wat doet u nu? is zijn verkapte autobiografie.

Opnamen van Amsterdamned.

'Vooral als het koud is en je draait buiten, is het zaak om je warm aan te kleden.' Het staat er echt, op bladzijde 229 in het handboek Buurman wat doet u nu? - films maken in Nederland. De meest praktische gids ooit over het Nederlandse filmvak, geschreven door regisseur, producent, scenarist en filmcomponist Dick Maas (65).

Alles wat je moet weten staat erin.

Dat 10 meter afstand niet veilig is als je op de set een kauwgomballenautomaat opblaast.

Dat je nooit 'lelijke vrouw' als personageomschrijving in het script moet zetten. Want dan zul je zien dat de regieassistent door z'n portofoon roept: 'Kan de lelijke vrouw naar de set komen?' En dat de bewuste figurant vervolgens weigert omdat ze beledigd is.

Dat je, omdat 'cut' in Nederland 'zo onsmakelijk klinkt', als regisseur ook gewoon 'stop' kunt roepen. Maas: 'Behalve als het kut is natuurlijk.'

En, misschien wel het belangrijkste: dat als je zakenpartner Laurens Geels heet en die tijdens voorbereidingen voor de opnamen van Down in New York hele hotelverdiepingen voor zichzelf huurt, maar geen kamer reserveert voor jou, toch de regisseur, het tijd wordt de boekhouding van je productiebedrijf First Floor Features eens in te zien.

Maas, ruim veertig jaar in het vak, koos een interessant moment voor de publicatie van zijn filmbijbel, namelijk na het ongenadig floppen van zijn laatste speelfilm Prooi. De film trok afgelopen herfst in Nederland slechts 31 duizend bezoekers. Het was een schok voor Maas, die uitging van bezoekcijfers zoals bij zijn botox-komedie Moordwijven uit 2007 (424 duizend) of zijn horrorfilm Sint uit 2010 (335 duizend).

Uit Prooi.

Het kan níét aan zijn film liggen, constateert Maas in zijn handboek. De recensies waren immers behoorlijk, de exploitanten enthousiast. Wel schuldig: de poster en de distributeur, die ervoor koos Prooi als volbloed horror aan te bevelen in plaats van zo'n typisch cynisch-humoristisch Maasvehikel. Ook gedaagd: de Kijkwijzer-instantie die de film ongeschikt achtte voor kinderen onder de 16. (Wie Prooi zag weet: hier heeft Maas een punt). En wellicht was het ook onverstandig van Maas om die dure mechanische en digitale leeuw achter geheel onbekende acteurs te laten aanhollen.

Een mirakel, voor wie de carrière en de frustraties na Flodder bijhield: het Filmfonds was bij Prooi eindelijk - eindelijk! - eens enthousiast over zijn script en filmplan en wierp vooraf geen barrières op. En juist dan beleeft Maas de grootste flop in z'n carrière.

Leerzaam en hoogst vermakelijk aan Buurman wat doet u nu? zijn de opgenomen fragmenten uit de afwijzingsbrieven van de beoordelaars van het Filmfonds. Over zijn hitkomedie Moordwijven: 'De opvattingen van de makers over het komische gehalte worden door de commissie niet gedeeld', en: 'De vrouwelijke hoofdpersonages en hun ontwikkeling hebben evenmin tot groot enthousiasme aanleiding weten te geven.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Opnamen van De lift met rechts Dick Maas.

Megalomaan

In zijn boek Buurman wat doet u nu? bespreekt Dick Maas ook de opkomst en vooral ondergang van First Floor Features, het in 2014 failliet verklaarde, roemruchte productiebedrijf dat hij samen met Laurens Geels had opgericht. Maas: 'Het was niet leuk te merken dat alle inkomsten van de films die ik had geregisseerd, opgingen aan megalomane projecten als Wings of Fame, De Noorderlingen en Karakter.'

Opnemen van Amsterdamned.

De respons van Maas: 'Een beetje filmer verklaart de afzender voor gek en gaat stug door.'

Zijn in eigen beheer en met steun van het Filmfonds uitgegeven boek is bedoeld voor beginnende filmers, meldt de auteur in het voorwoord. En ja, de 360 pagina's bevatten talloze tips en vakmatige uiteenzettingen. Bijvoorbeeld over het stuntwerk in zijn grote hits uit de jaren tachtig, toen Maas de benepen Nederlandse filmwereld bijbracht dat het allemaal wel wat grootser en spectaculairder mocht. Waarom zou je niet Hollywoodje spelen in de polder? Ook in detail geanalyseerd: zijn digitale pionierswerk (naar Nederlands begrip) voor Sint; Maas liet zijn horrorheiligman te paard over een 50 meter lang groen podium draven en voegde de Amsterdamse daken digitaal toe.

Voor de generatie die opgroeide met zijn grootste hits, komt dit leerboek een beetje laat. Zelfs de generatie erna is allang aan de slag: New Kids, Tim Oliehoek. Maar de vele anekdotes en terzijdes maken Buurman wat doet u nu? geschikt voor een bredere doelgroep dan alleen diegenen die baat hebben bij een lijstje voordelen van filmen in een studio (puntje 3: 'Geen last van het weer').

Tijdens het filmen Rigor Mortis, met links Dick Maas.

'Over de as' filmen

Maas kan niet anders dan Maas zijn: onverbloemd, vol spot en ook wat wrok. Afrekenend met weinig koosjere producenten en onmogelijke acteurs. Strooiend met - vooruit - zelfkritische anekdotes. Hoe Willeke van Ammelrooy hem na afloop van de opnamen voor De lift een cursus 'Werken met acteurs' op cassetteband gaf (Maas luisterde 'm nooit af).

Of die keer dat George Lucas hem (eenmalig) inhuurde voor de regie van een aflevering van de tv-serie The Young Indiana Jones (1993). Maas overtrad de montagewetten door 'over de as' te filmen, vond Lucas, die de opnamen van de Hollander toen maar spiegelde: wie goed oplet, ziet het stuur van de jonge Indy van links naar rechts springen. Al vindt Maas nog steeds dat Lucas ongelijk heeft.

Ook zijn we de dans ontsprongen, als filmland: in 2008 sprak René Froger uitgebreid en naar later bleek vrijblijvend met Maas over de regie van de geheide hit Toppers in Tirol.

Opnamen van Sint.

Filmen is een frustrerend vak, leert het boek. Zeker in Nederland, waar de Amsterdamse filmcommisioner Dick Maas - Dick Maas! - meent te kunnen voorschrijven op welke gracht hij wel en niet mag filmen. Waar de NS zelfs spoordiensten uit de buurlanden waarschuwt niet in zee te gaan met Maas, als die opa uit Flodder wil laten overrijden op de rails. Waar de directeur van Artis - nota bene een oud-filmproducent - voor een opnamedag 6 duizend euro rekent en dan ineens met advocaten dreigt als de tralies van het olifantenhok in beeld komen. En waar Schiphol niet toestaat dat Maas een net gearriveerde maffioso laat overrijden door een bus.

Filmdocent Maas: 'Op dit soort momenten zou ik liefst een paar mensen willen wurgen, maar daar schiet je niks mee op.'

Buurman wat doet u nu? is Maas' als leerboek verkapte autobiografie. En een pamflet. Sodemieter op met al die regeltjes, denk je als lezer. Weg met al die pr-zeikerds met hun beeldvorming. Het is fictie! Laat Dick Maas toch filmen! Of, als je het beter weet: ga zelf filmen.

Maas, in de slotzin: 'In de tijd dat je dit boek las, had je ook een film kunnen maken.'

Juist. En neem wat warme kleding mee, voor als het koud is op de set.

Dick Maas: Buurman wat doet u nu? - films maken in Nederland. Uitgeverij Parachute Pictures, euro 24,95. Verkrijgbaar vanaf 12/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.