Interview Steven Soderbergh

‘Films als een expressie van een specifieke manier van kijken, daar is geen ruimte meer voor in Hollywood’

Hoe blijf je rijk en word je nóg rijker? Steven Soderbergh legt het uit in zijn speelfilm The Laundromat, een komische aanklacht over de Panama Papers-affaire, die vanaf vrijdag te zien is op Netflix. Niet alle betrokkenen zijn blij met het resultaat.

Regisseur Steven Soderbergh, begin september, op het Filmfestival van Venetië. Beeld Getty Images

‘Meryl Streep verspilt geen energie aan dingen die er niet toe doen als de camera draait: ze heeft geen entourage, geen ego. Ze is de minst ijdele acteur die ik ooit heb ontmoet. Verbluffend efficiënt, maar niet koud; het is bijna buitenaards. Ik kan niets bedenken wat ze niet kan.’

Steven Soderbergh (56) – strak in het pak, strenge bril op het kale hoofd – klinkt als een apostel. De man die alles al meemaakte in Hollywood, die in 1989 de markt voor Amerikaanse indiefilms openbrak met zijn Gouden Palmwinnaar Sex, Lies, and Videotape en de grote studio’s trakteerde op hits als Out of Sight, Erin Brockovich, Traffic, Magic Mike en zijn Ocean’s-trilogie, en nu op zijn 56ste ineens het Streep-licht heeft gezien. 

De 70-jarige actrice heeft een groot (maar omwille van de spoileretiquette niet nader te onthullen) aandeel in Soderberghs vandaag op Netflix verschenen speelfilm The Laundromat, een activistische klucht over de Panama Papers-affaire. Streep speelt – zoveel mogen we wel kwijt – een gepensioneerde Amerikaanse vrouw die haar man verliest tijdens een catastrofaal boottochtje. Het ongeluk blijkt niet gedekt door de doorverkochte en uitgeholde verzekeringspolis, die alleen nog op papier bestaat, in een tropisch belastingparadijs. Soderbergh: ‘Ik heb in die 29 jaar sinds Sex, Lies nooit met Meryl gewerkt. Het hád gekund, ik kende mensen die haar kenden. Nu probeer ik de verloren tijd in te halen. Ik heb haar meteen gevraagd voor mijn volgende project.’ (Streep zei ja).

Het losjes op Jake Bernsteins non-fictiebestseller Secrecy World gebaseerde The Laundromat schetst de impact van de grootscheepse fraude aan de hand van enkele over de wereld verspreide personages. Allereerst zijn er de vertellers: het door Gary Oldman en Antonio Banderas vertolkte advocatenduo Jürgen Mossack en Ramón Fonseca. Twee in smoking gehulde types die al wandelend en cocktail drinkend uiteendoen hoe hun gefortuneerde cliënten almaar rijker worden ten koste van de gewone man met zijn wankele pensioentje, die wél aan wetten en regels is gebonden. Mossack en Fonseca zijn niet verzonnen; de boekhouding van hun bedrijf lekte in 2015 uit en vormde de basis van de Panama Papers: een verzameling vertrouwelijke documenten over zo’n dertigduizend papieren bedrijfjes die enkel dienden om het geld van hun cliënten te verstoppen.

‘Ik wist dat dit bestond’, zegt Soderbergh, ‘maar de schaal waarop, die bij de onthulling van de documenten duidelijk werd, blijft verbijsterend: al die mensen die enkel bezig zijn met het verbergen en verplaatsen van geld, de schaal waarop dat gebeurde. Als je op straat iemands portemonnee afpakt, ben je strafbaar. Hier heb je een bedrijf dat eigenlijk precies hetzelfde doet – een miljoen keer per dag. Waarom kan dat ineens wel als het om grote bedrijven gaat?’

Meryl Streep in The Laundromat. Beeld AP

Mossack en Fonseca, die na de onthullingen werden aangeklaagd wegens fraude, maakten deze week bekend Netflix aan te klagen en de release van The Laundromat te willen tegenhouden: de film zou het tweetal ten onrechte afschilderen als criminelen. Soderbergh heeft de advocaten nooit ontmoet, maar zijn scenarist had wel wat contact per mail. ‘Ze fascineren me, maar dan alleen als de personificatie van een systeem. Wat zij doen, gebeurt al sinds geld bestaat. Mossack en Fonseca waren er alleen héél goed in.’

Soderbergh – we spreken hem in Venetië, waar The Laundromat eerder dit jaar in wereldpremière ging – hielp als 26-jarige nieuwkomer de koers van Hollywood verleggen. Zijn debuutfilm Sex, Lies, and Videotape luidde de opleving in van de Amerikaanse jarennegentigcinema, nog vóór de komst van Quentin Tarantino. De film over seks en overspel werd opgepikt door Miramax, het destijds nog jonge bedrijf van de inmiddels gevallen filmbaas Harvey Weinstein, wiens carrière een hoge vlucht zou nemen. 

Soderbergh was lange tijd een grote naam binnen het studiosysteem, maar behield met zijn directe filmstijl altijd iets eigens. Hij regisseert en monteert zijn eigen werk en bedient vaak ook nog de camera. Tot hij in 2012 ineens zijn pensioen aankondigde: hij had er geen lol meer in. Filmen in Hollywood was een kwelling geworden, stelde de regisseur in diverse interviews. ‘Ik denk dat ik gefrustreerd was’, zegt hij nu. ‘En dat ik mijn frustratie over de business, de zakelijke kant, verwarde met mijn vak: het maken. Maar dit is wat ik moet doen, hier ben ik voor.’

Soderbergh kon niet stoppen, zo bleek. Hij stortte zich op televisie, regisseerde (en draaide) onder meer de serie The Knick. Vervolgens klopte Netflix aan. ‘The Laundromat is het perfecte voorbeeld van een film die je van Hollywood niet meer hoeft te verwachten: mediumbudget (zo’n 40 à 50 miljoen dollar, red.), voor volwassenen. Terwijl ik juist met films in die categorie veel succes had: Out of Sight, Traffic, Erin Brockovich – stuk voor stuk films die vandaag de dag niet meer door de studio’s zouden worden gemaakt. Dus ik ben blij met Netflix. Al zou ik willen dat ik iets meer wist over hun filosofie. Het lijkt me dat ze zich op zeker moment toch meer zullen moeten ontwikkelen als merk, dat het meer is dan: we hebben alles, we maken alles. Maar hun enthousiasme, de snelheid waarmee ze beslissen, is fantastisch. We kwamen aanzetten met Meryl en het script en... (Soderbergh knipt met zijn vingers) we konden zó beginnen! Dat is mij veel waard, die kwaliteit van leven als filmmaker.’

Hij peinst even en vervolgt: ‘Het is een bubbel, denk ik. Er zijn gewoon niet genoeg getalenteerde mensen om zo veel films en series te maken als er nu worden gemaakt. We leven momenteel in het Wilde Westen, dat zal een keer worden gecorrigeerd. Het is wel een geweldige tijd voor makers: zo veel kopers en afnemers.’

Soderberghs collega Martin Scorsese, die voor zijn binnenkort te verschijnen, peperdure misdaaddrama The Irishman ook in zee ging met Netflix, zorgde onlangs voor de nodige ophef door te stellen dat hij de superheldenfilms waarin Hollywood tegenwoordig grossiert niet tot cinema rekent, maar eerder beschouwt als het verlengde van een pretpark. ‘Mijn idee van film, het soort films waarmee ik ben opgegroeid, raakt in de verdrukking’, zegt Soderbergh. ‘Films als een expressie van een specifieke manier van kijken, gemaakt door een individu – daar is geen ruimte meer voor in Hollywood. Ik wil niet klinken als een verbitterde oude man, maar dat zijn gewoon de feiten.’

Vreest hij de teloorgang van de bioscoop? ‘Nee. Mensen willen een avondje uit, met hun geliefde – dat zal nooit verdwijnen. Er is ook niks vergelijkbaars binnen de entertainmentindustrie. Met één bioscoopfilm kun je 2 miljard dollar verdienen. De kans om die jackpot te winnen zorgt ervoor dat er altijd partijen zullen blijven aanschuiven. Het effect van zo’n hit is kolossaal: het beïnvloedt je aandelenwaarde, je marktaandeel. Dus ik maak me geen enkele zorgen om de bioscopen, die blijven altijd bestaan.’

Het échte Mossack Fonseca

Wie wat (geld) te verbergen had, kon nergens beter terecht dan bij het Panamese bedrijf Mossack Fonseca, dat centraal staat inThe Laundromat. Vernoemd naar oprichters: de een (Jürgen Mossack) de zoon van een uitgeweken Duitse SS-officier, de ander (Ramón Fonseca) een Panamese diplomaat en (succesvol) romancier, beiden werkzaam als advocaat. De in 2015 gelekte documenten van hun bureau staan sinds bekend als de Panama Papers. Al voor 1000 dollar kon je bij Mossack Fonsecaal een geheim bv’tje kopen, beheerd door een nepdirecteur die honderden soortgelijke bedrijfjes bestuurde. Lees hier het stuk van de Volkskrant over het échte Mossack Fonseca.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden