Interview Wang Xiaoshuai

Filmregisseur Wang Xiaoshuai (53): ‘Chinezen trekken geen lessen uit het verleden, dat levert problemen op’

Zijn nieuwe film So Long My Son gaat over de nog altijd merkbare effecten van de eenkindpolitiek in China.

Regisseur Wang Xiaoshuai. Beeld AFP

‘Onvoorstelbaar.’ De Chinese regisseur Wang Xiaoshuai (53) is voor de derde keer in Berlijn en beleeft iets wat je een cultuurshock zou kunnen noemen. Hij laat zijn ogen over de rode pluche vloerbedekking van het Berlinale Palast glijden, langs de zwartleren banken en het glazen tafeltje waarop zes opname-apparaatjes liggen. ‘Ik was hier voor het eerst in 2001, met mijn film Bejing Bicycle, vertelt hij de journalisten die zijn aangeschoven voor een vraaggesprek over zijn nieuwe film So Long My Son. ‘Alles ziet er nog precies hetzelfde uit. Voor mij, afkomstig uit China, is zo iets echt onvoorstelbaar.’

Hoe razendsnel China zich heeft ontwikkeld de afgelopen dertig jaar is te zien in zijn ambitieuze familie-epos, dat tijdens de afgelopen Berlinale in wereldpremière ging. De film begint met een tragedie, ergens in de jaren tachtig, de tijd dat een wet verordonneerde dat Chinezen slechts één kind mochten krijgen. Twee jongens, zoons van twee bevriende stellen, gaan zwemmen. Door toedoen van de een verdrinkt de ander. Het drama maakt een einde aan de vriendschap. Beide gezinnen proberen de draad weer op te pakken, waarbij het ene gezin het knagende schuldgevoel tracht te negeren en het andere het peilloze gemis.

Een drie uur durend, ontroerend drama is het, waarin Xiaoshuai ingenieus heen en weer springt in de tijd en fraai het politieke met het persoonlijke verweeft. Haarscherp laat hij de effecten zien van de eenkindpolitiek, de Culturele Revolutie en de razendsnelle sociale en economische ontwikkelingen op het leven van gewone Chinezen.

Ontroerend So Long, My Sonover gemis in het land van eenkindpolitiek ★★★★☆

Het zijn potentieel controversiële thema’s voor de Chinese censuur, die dit jaar tijdens de Berlinale leek aangescherpt. De nieuwe film van de bekende Chinese filmmaker Zhang Yimou werd op het laatste moment uit de competitie teruggetrokken, wegens ‘technische problemen’. De voor het Generations-programma geselecteerde film Better Days was nog voor het prestigieuze festival begon hetzelfde lot beschoren. En  regisseur Lou Ye vertelde tijdens de persconferentie van zijn film The Shadow Play dat hij nog nooit in zijn carrière zoveel moeite had moeten doen om zijn film langs de censuur te krijgen.’

Herkende u het verhaal van Lou Ye? Is het tegenwoordig lastiger films door de keuring te krijgen?

‘Over het algemeen praat ik niet graag over hoe moeilijk of hoe uitdagend mijn werk is. In China is er altijd een zekere mate van druk. Dat is een obstakel en je moet  nu eenmaal zien dat je over obstakels heen komt én daarbij trouw blijft aan jezelf. Uiteindelijk moet je maken waarvan jij denkt dat het goed is.’

De eenkindpolitiek speelt een belangrijke rol in uw film. In hoeverre heeft u eigen ervaringen in So Long My Son gestopt?

‘Zelf ben ik geen enig kind. Toen ik een gezin stichtte, kreeg ik er wel mee te maken – net als de rest van mijn landgenoten. Mijn familiegeschiedenis heb ik gebruikt in eerdere films als 11 Flowers of Red Amnesia, maar So Long My Son representeert wat mij betreft een breder verhaal. De eenkindpolitiek heeft decennialang deel uitgemaakt van het leven in China en invloed gehad op persoonlijke relaties en familiebanden. Tegenwoordig mag je twee kinderen krijgen, maar de eenkindpolitiek is zo verankerd dat dit niet betekent dat de situatie simpelweg terugkeert naar hoe zij was. Veel jongeren kiezen tegenwoordig bewust voor één kind omdat ze een comfortabel leven willen leiden.’

Om verder te komen is het belangrijk om het verleden onder ogen te zien, toont So Long My Son. Was dat wat u wilde met de film, de geschiedenis tonen?

‘Als regisseur zie ik het als mijn taak een objectieve observator van de geschiedenis te zijn. In China hebben we een gezegde: ‘Vergeet het verleden, blijf vooruit kijken.’ Dat moedigt mensen aan niet terug te blikken, maar vooral bezig te zijn met de toekomst, met de vooruitgang. Dat heeft tot een enorme economische ontwikkeling geleid. Maar omdat er weinig gereflecteerd wordt, zijn er nieuwe problemen ontstaan.’

Scène uit So Long, My Son

Op welke problemen doelt u?

‘De traditionele manier van denken is veranderd. In mijn film zie je bijvoorbeeld nog hoe mensen snakken naar een familie. Tegenwoordig draaien veel menselijke relaties in China om geld. Omdat mensen bang zijn om in armoede te eindigen. Ik vind dat zorgwekkend: in een maatschappij die alleen om geld draait, vergeten mensen het milieu of morele kwesties.

‘Net als de personages in mijn film zijn veel Chinezen moeilijk in staat om te reflecteren. Als hun iets overkomt, schuiven ze het op hun noodlot. Ze nemen het niemand kwalijk. Die typisch Chinese fatalistische houding wilde ik onderzoeken.

‘Ik voel de verantwoordelijkheid om mensen juist wel aan het denken te zetten over het verleden. Als een regering of een staat daartoe niet in staat is, kunnen zaken gemakkelijk uit de hand lopen. Herinneringen zijn van essentieel belang om verder te komen, om te leren van fouten uit het verleden. Als alles altijd nieuw moet zijn, zit je op de verkeerde weg.’

So Long My Son was afgelopen februari een van de beste films in de hoofdcompetitie van het filmfestival van Berlijn. Hoofdrolspelers Wang Jingchun en Yong Mei wonnen beiden een Zilveren Beer als beste acteur en actrice. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden