InterviewAlice Winocour

Filmregisseur Alice Winocour: ‘Het idee van de perfecte moeder, wie heeft dat bedacht?’

Eva Green (links) als astronaut in Proxima.Beeld Filmstill

Met Proxima maakte de Franse regisseur Alice Winocour (44) een astronautenfilm vanuit vrouwelijk perspectief.

Een astronautenpak weegt zo’n 150 kilo. En dat pak is zo ontworpen, vertelt de Franse regisseur Alice Winocour (44), die dit voor haar ruimtefilm Proxima onderzocht, dat het grootste deel daarvan op de schouderpartij belandt. Omdat mannen daar het sterkst zijn. Vrouwelijke astronauten, die om biologische redenen meer gewicht kunnen dragen op de heupen, moeten het met hetzelfde pak doen.

Winocour: ‘Ik zag dat als een metafoor: de last die vrouwen dragen, is dat ze zich moeten aanpassen aan een wereld die ingericht is door mannen, voor mannen. En niemand maakt zich daar druk om. Omdat het voor normaal doorgaat.’

Winocour maakte haar regiedebuut met het erotische drama Augustine (2012), over vrouwen in de 19de eeuw die leden aan zogenaamd hysterische aanvallen (‘de eerste feministische opstand eigenlijk – hun lichaam protesteerde omdat hun stem niet werd gehoord’). Daarna volgde Disorder (2015), over soldaten met PTSS. In Proxima, haar derde film, volgt ze de ambitieuze, haast robotachtige Sarah (Eva Green) tijdens haar voorbereidingen voor een ruimtereis. Sarah, die als meisje al droomde van de sterren,  moet zich staande zien te houden tussen de machomannen van de European Space Agency, terwijl het geleidelijk tot haar doordringt dat de trip óók inhoudt dat zij als gescheiden moeder haar 8-jarige dochter Stella voor maanden alleen moet achterlaten op aarde.

‘Natuurlijk is het een uitzonderlijke wereld, die van de ruimtevaart, maar je hoeft geen astronaut te zijn om tegen Sarah’s problemen aan te lopen op de werkvloer.’

Regisseur Alice Winocour met de trofee van de juryprijs in San Sebastian, september 2019.Beeld Getty Images

Ik wist dat er vrouwelijke astronauten zijn, maar gek genoeg heb ik er er nooit bij stilgestaan dat die kinderen zouden kunnen hebben.

‘Zo veel vrouwelijke astronauten zijn er niet, en beelden van hen met hun kinderen zie je al helemaal nooit. Ik sprak tijdens de voorbereiding een trainer bij het European Space Agency die me vertelde dat mannelijke astronauten bij een eerste ontmoeting meteen met foto’s van hun kinderen zwaaien. Maar dat ze zes maanden een vrouw had getraind van wie ze pas  later ontdekte dat ze moeder was. Niemand wist dat. Ik denk dat wij vrouwen het niet snel zeggen, omdat het als een zwakte wordt gezien. Je ziet ook nooit superhelden in films die moeder zijn. Catwoman heeft geen kinderen om haar van haar missie af te leiden. Maar in het echte leven hebben vrouwen een missie én kinderen, en ze moeten die twee dingen zien te combineren.

‘Als regisseur wil ik nieuwe verhalen vertellen, en dit verhaal was nog niet verteld uit vrouwelijk perspectief. Neem bijvoorbeeld de scène waarin Sarah wordt gevraagd of ze ongesteld wil worden in de ruimte of dat dat met hormonen uitgesteld moet worden. Ongesteld zijn is een onderdeel van ons normale leven als vrouw. Maar we hebben van jongs af aan geleerd dat we het er niet over mogen hebben. Dat het een soort vloek is. Daarom vind ik het juist interessant om die elementen te laten zien.’

Net als Sarah bent u als vrouwelijke regisseur werkzaam in een door mannen gedomineerde omgeving. Maakt dat het moeilijker, bijvoorbeeld om fondsen te vinden?

‘Nee, dat niet. Ik denk dat het vooral lastiger is voor vrouwen om hun eigen innerlijke conflicten op te lossen. Het idee los te laten dat je een slechte moeder bent als je te veel werkt. Dat jij alleen verantwoordelijk bent voor de zorg van je kind. Al die zaken die voortkomen uit het idee van de perfecte moeder. Dat maar 10 procent van de astronauten vrouw is, komt denk ik ook doordat veel vrouwen denken dat het geen baan voor hen is, omdat ze bang zijn dat ze het niet allebei tegelijk kunnen.’

Dochter Zélie Boulant (links) en moeder Eva Green in Proxima.Beeld Filmstill

U hebt een dochter van Stella’s leeftijd. Dacht u zelf ooit dat je moet kiezen tussen een kind of een carrière?

‘Misschien. Maar ik praat liever niet over mijzelf. Mijn films komen altijd voort uit een persoonlijke betrokkenheid, zónder zou ik niets kunnen maken. Maar hoe intiemer het verhaal is, hoe verder de wereld waarin het zich afspeelt van mij af moet staan. In dit geval, omdat ik een moeder-dochterrelatie wilde onderzoeken, iets wat zo dicht bij me staat, moest het haast wel in de ruimte plaatsvinden.

‘Proxima is de naam van de ster die het dichtst bij de aarde staat. Die ster is vier lichtjaren van ons verwijderd. Ik vond het de perfecte manier om een relatie tussen een moeder en dochter te beschrijven: tegelijkertijd zo dichtbij en toch mijlenver weg. In het Spaans betekent próxima bovendien ‘de volgende’, wat ik ook passend vond. Omdat het iets van een overdracht suggereert. Dat idee van de perfecte moeder is immers niet iets dat je zelf bedenkt. Het is iets dat wordt doorgegeven, het heeft te maken met hoe je moeder was, en je oma. Wat ik ook wilde laten zien, is dat als moeders minder aanwezig zijn, families kunnen veranderen, beter worden zelfs. Eerst denk je dat Stella’s vader, Sarahs ex, er een potje van gaat maken. Maar hij doet het fantastisch. Ánders, op zijn manier, maar zeker zo goed.’

Geen glamour

Ruimtefilms spelen zich doorgaan zo’n vijf minuten af op aarde, waarna alle problemen zich afspelen buiten de dampkring. Alice Winocour besloot dit om te keren. ‘Astronauten spenderen het grootste deel van hun tijd op aarde. Al die jaren van voorbereiding zie je nooit in films.’

Ook toont ze niet de geijkte, gelikte Nasa-faciliteiten.  Winocour kreeg toestemming op locatie te filmen in het European Space Agency in Keulen en in Star City bij Moskou. ‘De weg naar het International Space Station gaat onder meer via Bajkonoer in Kazachstan. Wat betekent dat astronauten meer dan een jaar in Star City wonen. Wie de aarde wil verlaten, woont en traint voor vertrek op minder glamoureuze plekken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden