Filmmaker Todd Haynes: 'Ik wilde eens écht iets unieks maken voor kinderen'

De bekroonde regisseur (van o.a. Far from Heaven, Carol) over zijn eerste kinderfilm

In zijn eerste kinderfilm goochelt regisseur Todd Haynes met verhaallijnen in een bloemrijke visuele stijl. Te hooggegrepen? 'Kinderen verdienen zo veel meer dan ze doorgaans krijgen.'

Beeld uit Wonderstruck, de kinderfilm van Todd Haynes die pendelt tussen 1977 (deze foto) en 1927 (zie foto onder).

Halverwege het interview buigt Todd Haynes (56) voorover op zijn stoel en grabbelt wat in de rugzak aan zijn voeten. De Amerikaanse regisseur komt naar boven met een fraai vormgegeven fotoalbum.

Met onverholen trots: 'Mijn plaatjesboek. Zelfgemaakt.'

Al zijn films, zegt Haynes, beginnen met zo'n plaatjesboek - in feite een handig meeneembaar sfeerbord, bedoeld om iedereen die meewerkt aan zijn film op eenvoudige en precieze wijze duidelijk te maken welk type film hem voor ogen staat. In het geval van zijn nieuwe film Wonderstruck, een kinderfilm naar het geïllustreerde boek van Brian Selznick (ook schrijver van het door Martin Scorsese verfilmde Hugo) die pendelt tussen 1977 en 1927, betekent dat onder meer: historische straatfotografie, stills van stomme films uit de jaren twintig en fraaie sfeerfoto's van het American Museum of Natural History in New York, dat een cruciale rol speelt in de film.

De jarentwintigplotlijn van Wonderstruck is vormgegeven als een stomme zwart-witfilm en volgt een doof en eenzaam 12-jarig meisje dat in haar eentje vanuit een dorpje naar New York vlucht. Vijftig jaar later gaat een eveneens doof en eenzaam jongetje op zoek naar zijn verleden. Haynes legt de tijdlijnen zo over elkaar dat er een aardig puzzeltje ontstaat.

Tekst gaat verder onder de video.

Todd Haynes bij het Cannes Film Festival. Foto epa

'Visuele moedertaal'

De regisseur ontvangt een groepje journalisten daags na de wereldpremière van Wonderstruck. Hij vertelt bladerend door zijn plaatjesboek, dat hem ook helpt om, zoals hij het noemt, de 'visuele moedertaal' van de film te ontdekken. Klinkt logisch, aangezien Haynes' visuele stijl nauwelijks in algemene termen is te vangen. Zijn films zijn fijngevoelig, voor diverse Oscars genomineerd en zonder uitzondering meesterlijk gestileerd, maar kijk naar de speelse kitsch van Velvet Goldmine, de blinkende jarenvijftig-melodramapastiche van Far from Heaven, de wervelende en eclectische Bob Dylan-deconstructie I'm Not There of het fluisterzachte liefdesdrama Carol: geen film van Haynes oogt hetzelfde.

Haynes durft zich na het maken van Wonderstruck geen stommefilmexpert te noemen, maar hij ontdekte wel een aantal meesterwerken die hij nooit eerder had gezien. Films uit de jaren twintig, hoogtijdagen van het zwijgende, visueel expressieve zwart-witspektakel. 'Ik ben dol op de films van F.W. Murnau, maar zijn Der letzte Mann kende ik nog niet. Victor Sjöströms The Wind beïnvloedde mijn film zelfs rechtstreeks. The Crowd van King Vidor ook.' De filmverwijzingen zijn overigens vooral te danken aan het werk van romanschrijver en scenarist Brian Selznick, zegt Haynes. 'Soms verzon hij details, zoals het gebruik van een funkliedje uit de film Being There. Ik was een beetje terughoudend. Ik probeer te waken voor al die verwijzingen. Mwah, zei ik dan, eerst maar zien of het werkt. Maar het paste perfect.'

Wonderstruck (****)

Schitterende ode aan de veerkracht en inventiviteit van kinderen. Elke scène dompelt de kijker onder in een nieuwe, prachtig vormgegeven werkelijkheid. Lees hier de hele recensie.

Eerste kinderfilm

Die bovengemiddelde aandacht voor de visuele stijl van zijn films is mogelijk ontstaan in zijn kindertijd, psychologiseert de regisseur. Hij zag Mary Poppins op zijn 3de in de bioscoop en dat gooide zijn leven volledig overhoop. 'Wat me precíes in die film aantrok kan ik jullie niet meer vertellen, maar ik ontdekte een obsessieve vorm van creativiteit in mezelf. Tegenwoordig kijk je een bioscoopfilm na een paar maanden eenvoudig terug via een of andere streamingdienst, toen zag je een film maar één keer en tekende, speelde en danste ik hem na om de herinnering levendig te houden. Ik verkleedde zelfs mijn moeder als Mary Poppins, er was geen houden aan.'

Het is een passende anekdote, want met Wonderstruck maakt Haynes zijn eerste kinderfilm - al lijkt de vraag gerechtvaardigd of zijn gegoochel met tijdlijnen voor de doelgroep niet een tikje te hooggegrepen is. De kersverse filmstudio Amazon twijfelde ook, zegt Haynes. 'Ze vroegen: weet je zeker dat je een kinderfilm aan het maken bent? Hebben jullie het script gelezen?, vroeg ik daarop. Dit is zo'n lichte en onschuldige film! Ik wilde juist eens écht iets unieks maken voor kinderen. Ik heb en had de hardnekkige overtuiging dat dit een verhaal is waar zij diep in willen duiken. Dat ze moeiteloos de puzzelstructuur van het verhaal zullen accepteren.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld uit Wonderstruck, de kinderfilm van Todd Haynes die pendelt tussen 1977 (zie foto boven) en 1927 (deze foto).

Dan: 'Ik realiseer me terdege dat het verhaal tamelijk complex is en de stijl bloemrijk. Maar ik weiger te geloven dat kinderen te ongeduldig zijn om zo'n film te doorgronden. Dat gevoel werd bevestigd na enkele testvertoningen, waar kinderen haast griezelig precies begrepen wat ik probeerde te vertellen.' Een fraaie scène in een rariteitenkabinet, een sleutellocatie in de film, duurde in een vroege versie lekker lang, vertelt Haynes, al was dat binnen het verhaal niet per se logisch. 'Mijn vriend Bryan (O'Keefe, red.) had al eens gezegd dat die scène korter mocht, maar dan zei ik: o Bryan, maar het is zo'n mooi moment! U raadt het al: na de test vroegen twee kinderen onafhankelijk van elkaar waarom die scène zo belangrijk was.' Toen moest de schaar er wel in.

Haynes is ervan overtuigd dat kinderen meer begrijpen dan menig filmmaker lijkt te vermoeden. 'Ik denk dat ze op een intuïtievere manier kijken dan volwassenen. Kinderen zijn tijdens het kijken bovendien ontzettend goed in het verzamelen van clous. En ze worden niet geplaagd door verwachtingen of vooroordelen, zijn als het ware radicaal ontvankelijk voor nieuwe kijkervaringen. Tegen iedereen die tijdens de productie twijfelde aan de doelgroep, zei ik: kinderen verdienen zo veel meer dan ze doorgaans krijgen.'

Oscarcircus

Todd Haynes had graag wat meer voorbereidingstijd gehad voor Wonderstruck, maar hij was begin 2016 druk doende met het Oscarpromotiecircus voor zijn liefdesdrama Carol (zes nominaties). 'Ik had me er graag aan onttrokken', zei de regisseur dit voorjaar in Cannes. 'Dat prijsgedoe is het slopendste van het filmvak. Al die nominaties zijn zeer eervol, maar ervoor moeten zorgen dat de juiste mensen je film zien, moeten racen met Harvey Weinstein om zo'n glimmend beeldje te bemachtigen: doodvermoeiend.'

Hoewel Haynes ook zelf niet altijd volledig overtuigd was dat Wonderstruck een kinderfilm moest worden. Zo werd tijdens het filmen van de straatscènes in het New York van de jaren zeventig figuranten op het hart gedrukt geen ondergoed te dragen. 'Niemand droeg daar in die tijd ondergoed. Kwamen er meisjes met hotpants die hun billen nauwelijks bedekten en jongens bij wie hun zaakje dwars door hun polyesterbroek was te zien.'

Lachend schudt hij zijn hoofd, handen theatraal voor het gezicht. 'Alles voor de authenticiteit.'

Meer over