INTERVIEW

Filmmaker Joachim Trier: 'In de close-up schuilt magie'

Hollywood wilde zijn talent gebruiken om haar films van een artistiek smaakje te voorzien, maar Joachim Trier maakte met Louder Than Bombs liever zijn éígen versie van een gezinsdrama.

De Deens-Noorse filmmaker Joachim Trier. Beeld Remain In Light

Stapels scenario's legden ze hem voor, de Hollywoodproducenten die Joachim Trier exact tien jaar geleden onthaalden als groot filmtalent. Hij was net 32 jaar. Zijn virtuoos vertelde debuutfilm Reprise, over de rivaliteit tussen twee jonge bevriende schrijvers in hip-artistiek Noorwegen, was aangekocht door Miramax, de filmstudio van de invloedrijke gebroeders Weinstein.

De broers vielen als een blok voor Triers jongehondenstijl. Vanaf de eerste seconde, waarin de vrienden beiden een manuscript in de brievenbus stoppen en een razendsnel gemonteerde beeldenstroom je verschillende versies van gedroomd toekomstig succes laat zien, ademt de film een tomeloze hoeveelheid lef en technisch vernuft.

Maar op audiëntie bij de Amerikaanse studioheren, zo ontdekte de regisseur (geboren in Kopenhagen, getogen en woonachtig in Oslo), werd vooral verwacht dat hij voorgebakken en onpersoonlijke studiofilms zou voorzien van een artistiek smaakje.

'Flavor.' Trier (42) maakt met zijn vingers aanhalingstekens in de lucht en trekt een vies gezicht. 'Dan vroeg zo'n man: kun je het net zo monteren als Reprise?'

Onze eigen film schrijven

Dat kon Trier niet. 'Zo'n verzoek slaat nergens op als vorm en inhoud niet samenhangen. Toen dachten mijn vaste co-scenarist Eskil Vogt en ik: dan schrijven we toch gewoon onze eigen Amerikaanse film?'

Het resultaat, Louder Than Bombs, ging afgelopen mei in wereldpremière in de hoofdcompetitie van het filmfestival in Cannes. De film is minstens even complex en ambitieus verteld als zijn debuut. Louder Than Bombs gaat over een overleden moeder en oorlogsfotografe (Isabelle Huppert) die op uiteenlopende manieren voortleeft in de herinneringen van haar echtgenoot (Gabriel Byrne), twee zonen (Jesse Eisenberg en Devin Druid) en de collega die werkt aan een necrologie voor The New York Times (David Strathairn).

Het zou als gezinsdramavariant op de Japanse filmklassieker Rashomon kunnen worden gezien, waarin verschillende vertelperspectieven leiden tot evenzovele versies van de waarheid. Een 'polyfonische film', noemt de regisseur het zelf.

In elk geval blijkt dat een eenduidige waarheid niet bestaat. 'Het is doodeng hoe broos je geheugen kan zijn', zegt Trier. 'Ik schrik ervan hoe ik het verleden anders ga herinneren naarmate ik ouder word. Tegelijk kan die creatieve manier van herinneren bevrijdend werken. De jongste zoon in het verhaal lijkt in eerste instantie wat in zichzelf gekeerd, maar hij mengt zijn herinneringen met fantasie om vooruit te kunnen.'

Recensie: Louder Than Bombs (***)

De film blinkt uit in de rake portrettering van een eenzame puber. Maar Joachim Trier lijkt te veel stappen tegelijk te willen zetten. Lees hier meer.

Op zoek naar 10 miljoen euro

De film kwam vanwege financieringsproblemen geruime tijd niet van de grond. Terug in Noorwegen maakte Trier eerst zijn hooggewaardeerde tweede film, Oslo, August 31st. Daarna sprong de Frans-Duitse tv-zender Arte bij en werd het benodigde budget (bijna 10 miljoen euro) alsnog bij elkaar gebracht.

Films als Louder Than Bombs worden niet of nauwelijks meer gemaakt, zegt de regisseur. 'Dit type verhalen is naar de betaaltv-series geëmigreerd. Vooral in de Amerikaanse tv-wereld wordt daarom soms beweerd dat de speelfilm uit zal sterven. Film zou zich eigenlijk opnieuw moeten uitvinden, zoals de roman dat ook heeft gedaan.'

De regisseur roemt wat dat betreft de Amerikaanse auteur Jonathan Franzen. Kort voor Trier begon met draaien - Louder Than Bombs stond toen een paar jaar op papier - durfde hij eindelijk Franzens Freedom te lezen, eveneens een familiedrama in vrije vorm.

'Het was prachtig. Plots verandert het verhaal in een dagboek, even later lees je een samenvatting van gebeurtenissen vanuit het perspectief van een personage aan de overkant van de straat. En het voelt nooit moeilijk, juist zeer natuurlijk.'

Jesse Eisenberg als oudste zoon Jonah in het gezinsdrama Louder than Bombs van de Deens-Noorse filmmaker Joachim Trier.

Afzondering én verbondenheid

De 'Amerikaanse film' die hem voor ogen stond beschouwt hij als een op zichzelf staand genre. 'Familiedrama's aan de Amerikaanse oostkust in een decor van herfstbladeren, zoiets. Kramer vs. Kramer, Ordinary People. Of het drama uit de jaren zeventig en tachtig van Woody Allen, zoals Interiors en Another Woman. Ik ben dol op die films: moderne drama's over afzondering én verbondenheid binnen het gezin.'

Triers films gaan over de maakbaarheid van het individu, over de spagaat tussen ambitie en privéleven en de wijze waarop vriendschappen en familiebanden daardoor voortdurend op de proef worden gesteld.

'Mijn personages zijn ambitieuze mensen die worden gedreven door het idee dat je grote dingen moet doen om iemand te zijn. Dat zie ik overal, trouwens. De moeder in Louder than Bombs worstelde met de balans tussen carrière en gezin, maar daar hoef je niet per se oorlogsfotografe voor te zijn. Een film als Heat, van Michael Mann, vind ik bijvoorbeeld geweldig. Criminelen én agenten die geen balans vinden tussen hun werk en privéleven, dat raakt me.'

Leestip van Trier

Gevraagd naar de moeite die Trier had om het geld voor Louder Than Bombs bij elkaar te schrapen, verwijst de filmer naar het artikel How the Death of Mid-Budget Cinema Left a Generation of Iconic Filmmakers MIA op website Flavorwire.com. Een scherpe analyse over de toegenomen angst van producenten te investeren in films in de budgetcategorie tussen ongeveer vijf en zestig miljoen, waarin creatieve filmers als Steven Soderbergh, John Waters en David Lynch floreerden.

'De sociale ervaring van het leven'

Ook belangrijk in Louder Than Bombs: de moderne generatiekloof. Die gaat momenteel vooral over 'de sociale ervaring van het leven', zegt Trier. De jongste zoon in de film, Conrad, trekt zich terug in computergames en leidt een onlineleven met vrienden die hij in het offlineleven wellicht nooit heeft ontmoet.

'En dat is prima. Iedereen heeft zijn redenen, zei filmmaker Jean Renoir al. Het is begrijpelijk als je je zorgen maakt over Conrad, maar sociaal gedrag is niet meer dan een reflectie van het innerlijk. Die jongen steekt gewoon zo in elkaar. Noem me een romanticus, maar Conrads personage laat zien dat er voor jongens als hij toch manieren zijn om je te uiten.'

De opvallendste scène van Louder Than Bombs bestaat uit een betoverende, langdurige close-up van het gezicht van Isabelle Huppert, die zonder te spreken indringend recht in de lens staart.

'Mijn cameraman zei: 'Joachim, film jij dit maar.' Ik filmde een minuut of twee: ze knipperde geen moment met haar ogen; zeer subtiel trekken de emoties over haar gezicht. Ze is in staat om precies te controleren, via die ogen, tot hoe ver ze je naar binnen trekt en wanneer ze je weer naar buiten duwt. Nooit heb ik het gezicht van een acteur binnen hetzelfde shot zo zien veranderen.'

De liefde voor de close-up zit uiteraard in zijn bloed, zegt Trier. 'Ik ben een Scandinaviër, afkomstig uit de streek van Ingmar Bergman en Carl Theodor Dreyer, specialisten in close-ups. In de close-up schuilt magie: hij zorgt voor intimiteit en tegelijk is hij ontastbaar. In het echte leven bekijk je een gezicht nooit op die manier. Niet zo uitvergroot en onbeschaamd langdurig, tenminste.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden