Interview Alejandro González Iñárritu

Filmmaker Alejandro González Iñárritu: ‘Mijn installatie verandert de bedrading in je brein’

Alejandro González Iñárritu brengt z’n Oscar-winnende virtual-reality-ervaring Carne y arena naar Nederland. De installatie van de Mexicaanse filmmaker plaatst deelnemers midden tussen vluchtelingen in de Amerikaanse woestijn, en wordt beschouwd als een doorbraak voor de virtuele vertelvorm.

Carne y arena. Foto EPA

‘Er zijn mensen die op hun knieën vallen en beginnen te huilen’, zegt Alejandro González Iñárritu door de telefoon vanuit Los Angeles. ‘Of helemaal verstijfd blijven staan, of zich snel verstoppen achter een bosje. Sommigen zitten na afloop onder het zand, omdat ze de kinderen probeerden te beschermen.’

De 54-jarige Mexicaanse filmmaker en vijfvoudig Oscarwinnaar (Birdman, The Revenant) wil vooraf geen advies geven aan de drommen Nederlanders die de komende maanden – een voor een – zijn grensverleggende virtual-reality-installatie Carne y arena zullen ondergaan. Ze moeten het zelf uitzoeken in de grote verduisterde loods, die met vr-bril op ineens overgaat in de Amerikaanse woestijn, waar een groepje uitgeputte vluchtelingen te maken krijgt met de grenspolitie. ‘Als ik vooraf instructies geef, leg ik mensen beperkingen op, terwijl ze juist vrij moeten zijn. Hoe je op Carne y arena reageert, zegt iets over wie je bent.  Er zijn mensen die de hele tijd achter de politie blijven staan, die zich door de politie beschermd voelen; die mensen schrikken aan het einde écht, hoor.’

Carne y arena (vijf sterren)

Virtual reality installatie van Alejandro González Iñárritu

15 juni t/m 26 augustus in Casco, Amsterdam. Via Eye filmmuseum

Oktober – februari in de Fenix-loods, Rotterdam

Het met een speciale en hoogst zelden uitgereikte Oscar voor innovatie geëerde Carne y arena (vlees en zand) ging vorig jaar in wereldpremière in Cannes, en werd onthaald als een doorbraak voor virtual reality. Eindelijk waren de techniek en de vertelvorm zo hoogwaardig dat je écht de sensatie voelt even in een andere wereld te verkeren. Het is wel een peperdure installatie: slechts door één persoon tegelijk te ondergaan, terwijl er allerlei ondersteunend personeel nodig is, plus die 52 camera’s om de ervaring exact af te stemmen op de beweging van de deelnemer. De virtuele werkelijkheid in Carne y arena is confronterend: uitgeputte vluchtelingen, ook kinderen, staan pal naast je. Of ze knielen, toegeschreeuwd door agenten met machinegeweren. En dan roert Iñárritu ook nog magisch realistische elementen de grimmige woestijnrealiteit, die soms ineens van gedaante wisselt: dit is dromen met je ogen open.

Dieper begrip

Filmmuseum Eye in Amsterdam haalde Carne y arena naar Nederland en bracht de uit drie ruimtes bestaande constructie onder in een loods in Amsterdam-Noord. Na de zomer reist de installatie door naar Rotterdam. Zesenhalve minuut, zo lang – of kort – duurt Iñárritu’s virtuele werkelijkheid. ‘Langer is niet nodig. Het verandert de bedrading in je brein, echt. Je zit in een nachtmerrieachtige realiteit.’ Virtual reality bezit een andere kracht dan cinema, zegt hij. ‘Het is meer dan kijken, je zit erin. Je loopt even in de schoenen van een ander, van een vluchteling. Ik denk dat het leidt tot een dieper begrip, op een non-verbaal niveau.’

Iñárritu (rechts).

Dat deelnemers relatief vér kunnen lopen met de vr-bril op, en onderwijl echt zand aan de blote voeten voelen, draagt sterk bij aan de beleving van Carne y arena. ‘Behalve het zand voel je ook de wind, het helikoptergeraas. Zintuigen liegen niet, ze verbinden ons met de realiteit.’

Vluchtelingen figureerden vaker in het werk van de Mexicaan. ‘Voor de speelfilm Babel, tien jaar geleden, deed ik al research naar migranten die de Amerikaanse grens oversteken. Ook nu heb ik veel vluchtelingen geïnterviewd. Zo’n tocht door de woestijn is als een moment tussen leven en dood. Er is de dreiging van de natuur: als je een enkel breekt kunnen de de mensensmokkelaars je achterlaten. Je kunt gepakt worden door de politie, of beschoten door militieleden. De kans dat je de Verenigde Staten bereikt zonder dat je een moment van doodsangst hebt meegemaakt, is bijna nihil. Centraal- of Zuid-Amerikaanse vluchtelingen, zoals het groepje in Carne y arena, komen eerst door mijn land, Mexico. En dat is het engste land voor immigranten: ze kunnen er verkracht, beroofd en vermoord worden. Als die vluchtelingen de grens met de Verenigde Staten halen, zijn ze vaak al uitgeput. Met mijn installatie bied ik mensen een kleine uitsnede van wat die vluchtelingen meemaken.’

Kloppend hart

Deelnemers aan Carne y arena verblijven eerst een poosje geheel alleen in een kille detentieruimte, vol in de woestijn achtergelaten schoenen. ‘Er is een theatraal, virtueel én een documentair deel’, zegt Iñárritu. Zodra de bril af gaat, voert de installatie door een sluis met foto’s en verhalen van de echte vluchtelingen met wie je zojuist die virtuele werkelijkheid deelde.

Een groot verschil met cinema is de hoeveelheid werk die virtual reality vereist. ‘In mijn speelfilms toon ik je 20 procent, die andere 80 zit in je hoofd. Hier moet álles er zijn, elk moment, 360 graden in de rondte. Als jij je ineens omdraait in Carne y arena, moet ik er klaar voor zijn. Dus ik moest een script bedenken voor elk personage op elk moment, vanuit elk gezichtspunt. Mag ik iets vragen? Zag jij een kloppend hart?’

Ja, de verslaggever zag in een flits ineens een kloppend hart, midden in de virtuele woestijn. Ook rustte hij even op z’n knieën in het zand, naast een angstig vluchtelingenjongetje. ‘Ah, dat bevalt me. Jij schrijft straks over die ervaring, maar dat is moeilijk. Eigenlijk kun je Carne y arena niet delen. Het is een persoonlijke ervaring. Als een wandeling door het woud.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.