Filmklassieker Gone with the Wind als 'racistische film' in de ban gedaan

Het Orpheum theater in Memphis (Tennessee) heeft de filmklassieker Gone with the Wind al 34 jaar lang elke zomer op zijn programmering staan. Maar nu is besloten de bijna vier uur durende film voorgoed uit de bioscoop te verbannen, omdat die een racistisch beeld van zwarten zou schetsen en een geromantiseerd beeld zou geven van de verdwenen plantagecultuur in de Zuidelijke Amerikaanse staten.

Vivien Leigh en Clark Gable als de verwende southern belle Scarlett O'Hara en de knappe avonturier Rhett Butler in de film Gone with the Wind.

Gone with the Wind geldt als de grootste klassieker onder de filmklassiekers. Het is een legendarisch liefdesdrama rond de verwende 'southern belle' Scarlett O'Hara tijdens en na de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-65). De film werd overladen met Oscars (acht), won de prijs voor de beste filmkus aller tijden én die voor het beroemdste filmcitaat uit de geschiedenis ('Frankly, my dear, I don't give a damn').

Eerder deze maand leidde de vertoning van Gone with the Wind in Memphis, waar 1300 betalende toeschouwers op afkwamen, al tot de nodige protesten op sociale media. Aanleiding was de uit de hand gelopen mars van neonazis en Ku Klux Klanleden in Charlottesville en de al een tijdje voortdurende culturele oorlog tegen Confederatie-monumenten.

Volgens tegenstanders van de film zou Gone with the Wind door zijn simplistische portrettering van Afro-Amerikanen onnodig kwetsend zijn voor de overwegend zwarte bevolking van Memphis, de Amerikaanse stad waar bijna vijftig jaar geleden dominee en burgerrechtenactivist Martin Luther King werd doodgeschoten.

Bovendien zou de kaskraker met in de hoofdrollen Vivien Leigh en Clark Gable (als de knappe avonturier Rhett Butler) zich schuldig maken aan dezelfde misstand als waar de neonazis in Charlottesville of de voorstanders van het behoud van omstreden standbeelden als die van de Zuidelijke generaal uit de Amerikaanse Burgeroorlog Robert E. Lee van worden beschuldigd. Namelijk het zonder gêne verheerlijken van de mythische 'Old South' en het slavenverleden.

'Hulpmiddel tegen slavernij'

Voorstanders van een vertoning van de Hollywoodklassieker uit 1939 betoogden juist dat Gone with the Wind bij uitstek een ideaal hulpmiddel zou zijn om 'onze kinderen en kleinkinderen te leren wat er mis is met de slavernij'. Daarnaast wezen zij op de historische betekenis van de film: actrice Hattie McDonal, die huisslaaf Mammy speelde, won als eerste zwarte actrice in de geschiedenis een Oscar (voor beste bijrol). Al moest McDonal als Afro-Amerikaanse destijds wel apart zitten van haar blanke collega's bij de Oscaruitreiking en was ze bij de première van de film in Atlanta (Georgia) helemaal niet welkom.

Daarnaast zou producent David O. Selznick volgens de voorstanders van Gone with the Wind bij de totstandkoming van de verfilming van Margaret Mitchells gelijknamige roman de rauwste randjes al hebben weg geschaafd. Zo is het omstreden woord 'neger', dat veelvuldig in het ruim duizend pagina's tellend boek voorkomt, niet in de film te horen. Ook is de man die zich aan Scarlett O'Hara probeert te vergrijpen in de film blank, terwijl hij in het boek zwart was.

Het zijn aanpassingen die destijds niet konden voorkomen dat Afro-Amerikaanse burgerrechtenbewegingen protesteerden tegen de première van Gone with the Wind. En ook nu oordeelt de leiding van het Orpheum theater in Memphis dat de tegenstanders van de financieel succesvolste film aller tijden gelijk hebben. 'Een organisatie die als missie heeft te vermaken, op te voeden en te verhelderen kan niet een speelfilm tonen die ongevoelig is voor een groot deel van de plaatselijke bevolking.'

Daarmee lijkt met Gone with the Wind hetzelfde te gebeuren als met dat andere beroemde filmepos over het zuiden en de Amerikaanse Burgeroorlog: The Birth of a Nation van regisseur D.W. Griffith uit 1915. Dit was de eerste film die ooit in het Witte Huis werd vertoond en was jarenlang een bioscoophit van jewelste, maar is inmiddels verketterd als een racistische propagandafilm voor de Ku Klux Klan. De film wordt nu beschouwd als een van de meest controversiële films die ooit in de Verenigde Staten zijn gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden