nieuwstweede wereldoorlog

Filmen was strafbaar in de oorlog – en toch deden Haagse amateurs het stiekem wel

Een groep kinderen die met hun handen restjes soep uit pannen schrapen, jonge vrouwen die kaal worden geschoren en een NSB’er die vlucht voor een woedende menigte: in het kader van 75 jaar vrijheid heeft het Haags Gemeentearchief beelden verzameld die tijdens de Duitse bezetting zijn gemaakt.

Een jongetje zoekt naar eten. Still uit de film Oorlog in Den Haag – Gefilmd Verleden 1940 – 1945 van het Haags Gemeentearchief.Beeld Haags Gemeentearchief

De beelden zijn gebruikt in de film Oorlog in Den Haag – Gefilmd Verleden 1940 – 1945. Het zijn vooral amateurbeelden die gemaakt zijn door burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Documentairemaker Bart Grimbergen maakte er een compilatie van. Van soldaten op het Malieveld tijdens de mobilisatie in mei 1940, de ontruiming van grote delen van Den Haag voor de bouw van de Atlantikwal tot de hongerwinter, en de intocht van de Canadezen.

Strafbaar

‘Een deel van de beelden is afkomstig uit het Haags Gemeentearchief zelf, maar eerder dit jaar richtte het archief zich ook tot Hagenaars die nog amateurbeelden in bezit hebben’, zegt Grimbergen. Officieel mocht je tijdens de bezetting niet filmen, aldus Grimbergen. ‘Je kon er flink voor gestraft worden. De beelden zijn vaak stiekem gemaakt. Dit maakt de beelden extra bijzonder.’

De documentairemaker is zelf geboren en getogen in Den Haag, studeerde geschiedenis en heeft al eerder gewerkt met beelden uit de Tweede Wereldoorlog. Toch was hij soms verrast: ‘De opnamen van de jonge vrouwen die publiekelijk werden kaalgeschoren en vernederd hier in Den Haag, had ik nog niet eerder gezien. Ook het beeld van het jonge Joodse meisje met een jodenster opgespeld die langs een camera loopt, is bijzonder. Ze kijkt recht de camera in. Dat maakt indruk.’

Een meisje met Jodenster in Den Haag. Amateurbeelden van film Oorlog in Den Haag - Gefilmd Verleden 1940 – 1945 van het Haags Gemeentearchief.Beeld Haags Gemeentearchief

Bart Grimbergen is ook bezig met een documentaire over de Tweede Wereldoorlog, waarin hij met Hagenaars spreekt die de oorlog als kind hebben meegemaakt. De compilatie is aankomende zondag te zien op Omroep West en online op de site van het Haags Gemeentearchief.

Op social media zijn velen onder de indruk. Er wordt met verbazing gereageerd op de compilatie, aldus Grimbergen. ‘Veel mensen weten bijvoorbeeld helemaal niet dat de hongerwinter zo heftig was in Den Haag.’ Volgens Grimbergen komt dit door het verschil tussen tekst en beeld. ‘Mensen lezen vaker over de Tweede Wereldoorlog dan dat ze kijken naar filmmateriaal. Beeld laat een andere, vaak sterkere indruk achter.’

Politiedossiers uit 1940 overtikken – voor de lol: ‘Als ik met pensioen was, zou ik het wel weten’

In hoog tempo digitaliseren vrijwilligers vanuit huis archieven, beschrijven ze oude foto’s en ontginnen ze sterrenstelsels. En ook rapporten van de Leidse politie in 1940-1945.‘In 1940 was Leiden behoorlijk kneuterig.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden