Interview

Filmen gedoe, acteurs gedoe, daarom animatie

Hoe een wondje aan je teen een film kan worden, begrijpen alleen Job, Joris en Marieke. Hun animatiestudio maakte de clip Ik neem je mee van Gers Pardoel en heeft een Oscarnominatie op zak. (Otto), hun nieuwste film, is vandaag op Cinekid te zien.

Beeld Studio Job, Joris en Marieke

De 'making of' van Mute, te zien op de website van Job, Joris & Marieke, toont haarfijn hoe doodgewoon een ongewoon idee van de Utrechtse animatiestudio tot stand komt. Mute, een grotendeels uit eigen zak gefinancierd filmpje uit 2013 van ruim vier minuten, over mondloze figuurtjes die op creatieve en komisch-gruwelijke wijze toch aan een mondje komen, ontstond toen Joris zich tijdens het zwemmen in zijn teen sneed. De wond had iets weg van een mond, dacht het drietal. Iedereen vond het vies, zij zagen een film.

Of neem A Single Life, begin dit jaar genomineerd voor een Oscar voor beste korte animatiefilm (en gezien door een miljoenenpubliek, als voorfilm van Gooische Vrouwen 2), over een vrouw die een magische plaat krijgt toegestuurd die exact haar levensduur speelt. Blijft de plaat hangen, staat ook haar leven stil, legt ze de naald richting het midden van de plaat, is ze plots zwanger of hoogbejaard. Die doorbraakfilm vond zijn oorsprong tijdens hun studie aan de Design Academy in Eindhoven. Joris en Marieke waren ook toen al een stel, Job en Joris deelden een huis, samen vulden ze avonden vol film en muziek. Waterloo van Abba kwam voorbij, de plaat haperde even en het drietal dacht: bleef de plaat hangen, of de tijd?

De film (Otto) gaat over een meisje met een imaginair vriendje.

Werk van Job, Joris & Marieke

2011 Gers Pardoel - Ik neem je mee (videoclip)

2013 Mute (korte film)

2013 Fit - Duurt te lang (videoclip)

2014 Rico & A.R.T. - Naaktslak (videoclip)

2014 Le Tour Utrecht - Bon Voyage! (korte film ter promotie start Tour de France in 2015)

2014 A Single Life (korte film, Oscarnominatie)

2015 Fedde le Grand - Robotic (videoclip)

2015 Freeze! An Adventure in 100 Frames (installatie)

2015 (Otto) (korte film)

Zwangerschapswens

Job Roggeveen (36), Joris Oprins (35) en Marieke Blaauw (36) houden kantoor in een voormalig fabrieksgebouw in Utrecht. Het is een lichte ruimte met mini-geluidsopnamestudio, enkele synthesizers, in weckflessen uitgestalde modellen van eigen animatiekarakters, een plank met filmprijzen uit Brazilië tot China, een 3D-printer, drie breedbeeldcomputerschermen en, aan de muur in een lijst, een mail met complimenten voor A Single Life van Back to the Future-scenarist Bob Gale. Aan de lunchtafel vertellen ze over de geboorte van hun nieuwste film (Otto) - tijdens het Amsterdamse multimediakinderfestival Cinekid te zien, vanmiddag in het programma Nederlands Kort, morgen in het programma Heel veel Job, Joris & Marieke - waarin het imaginaire vriendje van een klein meisje wordt gestolen door een jonge vrouw met een zwangerschapswens.

Marieke: 'Onze dochter was 3 en had een imaginair eendje. Ze nam het mee naar een feestje, vouwde haar handen op een gegeven moment tot een kommetje en zei: kijk oma, mijn eendje! Maar het was een beetje rumoerig, oma verstond 'eitje', pakte het eendje en at het op.'

Eigen signatuur

Joris: 'Rond dezelfde tijd zette iemand op eBay zijn imaginaire vriend te koop. Hij was er te oud voor geworden, de karaktereigenschappen schreef hij erbij. Het idee dat je een fantasie kan doorgeven, in combinatie met het hartverscheurende verdriet van onze dochter - het was duidelijk dat we daar iets mee moesten.'

Hun animatiestudio bestaat sinds 2007. Doelgericht werkt het trio aan een portfolio met een nadrukkelijk eigen signatuur. Ze combineren eigen korte films met opdrachtwerk: van educatieve animatiefilmpjes voor basisscholen tot videoclips voor onder anderen Gers Pardoel (Ik neem je mee), Fit (Duurt te lang) en Rico en A.R.T. (Naaktslak). Joris: 'Die mix werkte altijd goed voor ons. Met opdrachten en videoclips maak je uitstekende promotie voor jezelf. En het dwingt je snel en pragmatisch te werken.' Sinds het succes van A Single Life slaat de balans steeds vaker door naar persoonlijker werk.

Hun onderlinge werkverhouding is uitgegroeid tot een natuurlijk organisme, waarin ze voortdurend elkaars werk aan elkaar presenteren. Over alle belangrijke creatieve keuzen wordt overlegd. Job richt zich daarbij meer op de artdirection en muziek (onder de naam Happy Camper bracht hij met vele gastartiesten twee albums uit), Joris richt zich op animatie en regie, Marieke op animatie en scenario. Animeren leerden ze zichzelf - de Design Academy leidde op tot product. Joris: 'We verzinnen iets, vervolgens zorgen we dat we het kunnen, dat is altijd onze insteek geweest. In animatie zie je het geregeld andersom, die is vaak zeer techniekgedreven: we kunnen het, dus we doen het ook.'

Van links af:Joris Oprins, Marieke Blaauw en Job Roggeveen. Beeld Daniel Cohen

Studentenhuis

Job wijst op een foto aan de muur van het drietal, genomen rond hun eerste ontmoeting in 1999, op het dakterras van het studentenhuis in Eindhoven. 'Leuk dat die foto er nog is - en dat we ook nog op volgorde staan (Job, Joris en Marieke).' Dan: 'We zijn nooit bevriend geweest zonder samen te werken. De fotograaf voor dit artikel vroeg zojuist of we allemaal een andere kant op wilden kijken, vervolgens staren we allemaal dezelfde kant op. Best typisch.'

Heeft de Oscarnominatie voor A Single Life iets concreets opgeleverd?

Marieke: 'Het vertrouwen bij fondsen en omroepen is gegroeid. We maakten het onszelf altijd al moeilijk omdat onze concepten wat vreemd zijn. Nu hoor je bij het Filmfonds, waar Mute eerder twee keer is afgewezen, dat ze Mute zo leuk vinden.'

Joris: 'A Single Life is goed verkocht in het buitenland. Vorig jaar draaide-ie alleen al in Amerika in vijfhonderd bioscopen.'

Marieke: 'We hebben veel contacten gelegd, maar qua nieuwe opdrachten was het zelfs drie maanden stil. Een soort Oscarvloek. Die zullen wel druk zijn, leek de gedachte.

'Na onze Oscarnominatie dachten mensen ook: nu gaan jullie zeker uitbreiden. Maar dat willen we eigenlijk niet. Bij (Otto) moesten we wel, en dat was lastig: voor je het weet ben je vooral bezig met anderen begeleiden. Ik animeer liever. Dat is nu onze uitdaging: als je iets groters wilt maken, zul je ook iets moeten opgeven.'

Job en Joris begonnen als studenten met een vj-act: beetje grappige dingen verzinnen met videobanden en videorecorders, niet gehinderd door te veel kennis van zaken. Een korte fictiefilm was de volgende stap, maar zo gauw de lat hoger ging, liepen ze vast.

Joris: 'Filmen is gedoe, acteurs zijn gedoe, een bepaalde look die wij in gedachten hadden kregen we niet voor elkaar. Toen zijn we met animatie begonnen.'

Joris studeerde af met een poppenanimatiefilm, Marieke en Job droegen bij met respectievelijk animaties en muziek. Marieke en Joris werkten vervolgens bij Nijntje, terwijl Job zich stortte op grafische vormgeving en zijn muziek. Joris: 'Uiteindelijk kwamen we op het idee die vormgeving van Job te laten bewegen. Dat kwartje viel relatief laat.'

Werk van Job, Joris & Marieke

Wie vandaag of morgen niet naar Cinekid kan om het werk van Job, Joris & Marieke te bekijken, kan volgende week zaterdag terecht bij hun workshop op het animatiefilmfestival Klik! in EYE te Amsterdam. Het drietal geeft tips.

b 'Joost Lieuwma maakt onderdeel uit van de studio Frame Order en draait op het festival met zijn hilarische nieuwe film Paniek!, die hij samen met Daan Velsink regisseerde.

b Van Mascha Halberstad zijn haar recente videoclip voor The Prodigy (Wild Frontier) en de absurde NTR KORT!-film Zwanger te zien, allebei stop motion animaties.

b Aan het werk van Johan Rijpma is een speciaal programma gewijd. Niet alles valt onder de noemer animatie, maar wij vinden het prachtig. Tape Generations is bijvoorbeeld heel bijzonder.

b Under the Apple Tree, de prachtige nieuwe film van Gouden Kalf-winnaar Erik van Schaaik, draait ook op Klik!. Het was tijd dat er weer eens een animatiefilm met het Kalf voor beste korte film naar huis ging, en wij mochten hem aan Erik uitreiken. Grote eer natuurlijk.'

Volledige programmering van Cinekid en Klik! op cinekid.nl en klik.amsterdam/festival.nl

Zit het dna van Dick Bruna nog altijd in jullie werk?

Marieke: 'Nijntje kan helemaal niks, ze heeft geen gezichtsuitdrukkingen en toch kun je aan haar lichaamstaal zien hoe ze zich voelt; dat is diep in ons gaan zitten. Je kunt echt een verhaal vertellen zonder tekst en gezichtsuitdrukkingen.'

Joris: 'Het was een eyeopener. Je bent van zo veel animatiefilms gewend dat er veel gezichtsuitdrukkingen en features nodig zijn. In onze eerste films zie je heel rare poppetjes die duidelijk een verhaal vertellen, dat was toch die Nijntje-doctrine. Dick Bruna heeft natuurlijk wel zijn hele leven Nijntje gedaan. Het is een droom om zo'n icoon te maken, maar ik hoop dat wij over vijftig jaar iets anders doen dan nu.'

Job: 'Als verhalenverteller bewonderen we iemand als Adam Elliot, van Mary and Max. Inspirerend hoe hij met een heel klein team een geanimeerde featurefilm heeft gemaakt.'

Joris: 'Of Charlie Kaufman, Spike Jonze, Wes Anderson, Michel Gondry, Roy Andersson: regisseurs die de werkelijkheid volledig in hun eigen kader stoppen.'

Jullie stijl is zeer herkenbaar. In hoeverre levert dat verwachtingen op waaraan jullie niet willen of kunnen voldoen?

Joris: 'Er was een tijdje dat iedereen zoiets als Gers wilde.'

Marieke: 'Het is een beetje dubbel. Je zou kunnen zeggen: dan doe je het toch nog een keer? Maar dat vinden we dan al niet zo leuk meer.'

Job: 'Ik vraag me ook af of het dan nog een keer succesvol is.'

Joris: 'Juist door onze toegankelijke stijl kunnen we het ons veroorloven iets moeilijkere verhalen te vertellen. Mensen staan er in ieder geval open voor: Gers heeft 19 miljoen views op YouTube en A Single Life draaide voor Gooische Vrouwen 2, dat zijn écht aantallen.'

Job: 'Je moet alleen opletten dat je trouw blijft aan je ideeën. Het is tof dat we een publiek bereikten dat onze film anders nooit zou zien, maar in de toekomst hopen we ook een eigen publiek te bereiken. We zijn naar Gooische Vrouwen 2 geweest, dat was echt een kippenhok.'

Marieke: 'Het was een vrouwenuitje, jij was de enige man. Bij ons filmpje moest de zaal kéíhard lachen.'

Job: 'Er zit een constante in ons werk: de bouncende borsten. Een vrouw in de zaal zag die bewegende tietjes, schoot in de lach en hield niet meer op.'

Joris: 'Het is gewoon leuk dat wanneer een karakter stilstaat, er toch nog een detail beweegt. Dat kan haar zijn dat wappert, kleding of borsten.'

Tot nu toe spreekt niemand in jullie eigen filmpjes. Waarom?

Joris: 'Het is internationaler, maar er zit wel een max aan. Boven de tien minuten wordt het op deze manier te taai.'

Job: 'Het geeft een bepaalde magie. In (Otto) zou je die doorbreken als er werd gesproken. Bij onze volgende film gaan we met stemacteurs werken. Dat wordt nog een hele uitdaging.'

Joris: 'Tot nu toe was het ook vluchtgedrag. We weten heel goed welke vormgeving en muziek past bij de studio, maar over het type stem zijn we nog niet uit. Bij Mute spreekt Fresku alleen kreten in. Dat had wel wat: dat je de beste rapper van Nederland vraagt de stemmen in je film te verzorgen en dat-ie dan geen woord mag zeggen.'

Job: 'Daar moest-ie zelf ook om lachen.'

Joris: Soms zit die voorzichtigheid ons wel in de weg, maar we waren hier niet gekomen als we het niet op onze manier hadden gedaan. We proberen in alles onze eigen wereld te creëren. Ik zie ons graag als een klein laboratorium voor bizarre ideeën.'

Hoe staat het met jullie speelfilmplan?

Joris: We werken nu eerst aan Kop op! (werktitel, red.), een film van 25 minuten voor de VPRO. We werken met een omroep, een scenarist en straks ook stemacteurs.'

Marieke: 'De opdracht was: maak iets multicultureels, gericht op kinderen van 8 tot 12 jaar. We bedachten een verhaal over drie vriendjes die tijdens het voetballen hun bal kwijtraken in een gedumpte wasmachine. Ze steken hun hoofd erin en eindigen met elkaars hoofd, waarna ze als elkaar naar huis moeten, en zo dingen over elkaar leren.

Joris: 'We hebben het verkocht als Puberruil meets Being John Malkovich. Als dit lukt richten we ons op een featurefilm. We werken wat dat betreft heel hands-on: liever een behapbaar idee dat we met een klein team kunnen uitvoeren dan een coproductie met vijftien landen, een enorm budget en weet-ik-veel-welk gedoe. Ik hoop dat we tegen die tijd een praktische keuze maken. We zijn niet geïnteresseerd in het allerbeste, maar in het allerbeste dat haalbaar is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden