REPORTAGE

Filmacademie: dit zijn de talenten van 2015

Lichting 2015 van de Filmacademie is klaar en kan de wereld in. Welke regisseurs en cameramensen gaan het maken in de Nederlandse film?

Beeld Linda Stulic

Optimistisch - met dat woord schetst directeur Bart Römer de zeventigstudenten van de Filmacademie-lichting 2015. De 'gure valwind van weleer', speechte Römer voor aanvang van de vertoning van zeven fictiefilms en vijf documentaires, maakt plaats voor hernieuwde hoop op een gloedvolle professionele filmtoekomst. De cultuurminister investeert weer in film, de Nederlandse publieksfilm wordt goed bezocht en na Videoland komt ook KPN binnenkort met kwalitatief televisiedrama.

Ook positief, al kreeg dit geen nadruk van Römer, is het afstuderen van zo veel vrouwelijke regisseurs. Bij de fictiefilms waren het er slechts twee van de zeven, maar bij alle documentaires stond een vrouw aan het roer. Dat is een unicum in de Filmacademiegeschiedenis. Waar bij het filmfestival van Cannes de discussie over een gebrek aan filmende vrouwen jaarlijks oplaait, geldt deze lading Nederlands talent als lichtend voorbeeld.

De documentaires behoorden tot het sterkste dat de lichting 2015 te bieden heeft. Knap hoe Sophie Dros de Britse siliconenpoppenminnaar en
verzamelaar Everard in My Silicone Love in zijn waarde laat, zonder te verzanden in reality-tv-rariteiten. Nina Karim van Oort voert met haar soms hilarische Joyland twee jonge voedselshake-entrepreneurs op die zich geen moment laten vangen: je mag zelf bepalen of je ze charmant of onuitstaanbaar vindt.

Filmprijzen

En Tarikat, winnaar van de VPRO Documentaireprijs en de prijs van de Nederlandse filmcritici, hypnotiseert. In haar film over eeuwenoude Soefi-rituelen mijdt regisseur Jasmijn Schrofer een teveel aan uitleg, context of duiding. Ze kiest gedurfd voor een aanpak zonder talking heads of voice-over, waarbij ze de ervaring van de eeuwenoude rituelen overbrengt met een zorgvuldig opgebouwd, bezwerend beeldritme.

De fictiefilmers maakten technisch zeer vaardige, maar overwegend meanderende cinema. Het overstijgen van de premisse bleek soms een lastige opgave. De Avatar-achtige fantasiefilm The Space Between Us van Marc S. Nollkaemper valt op omdat de film als eerste in de historie van de Filmacademie een volledig computergeanimeerd personage introduceert (een vismens met een fluorescerende hanenkam; 101 van de 130 shots in de film zijn visual effects, klonk het trots tijdens de introductie). The Space Between Us fungeert prima als showcase voor fraaie kostuums behangen met zuurstofmaskers en slangetjes (uitgestald in EYE), maar een doortimmerde korte film is het niet.

Nachtoord, het met de Fictieprijs van producent Topkapi bekroonde zwartwitdrama van Hetty de Kruijf, vindt gaandeweg wel enige richting. De film gaat over een sleutelmaker die in een lege, gestripte arbeidersstad een dubbelleven leidt.

Max Lunters ludieke Voetzoeker loopt over van visuele vondsten, maar uiteindelijk doet alleen het inktzwarte depressiedrama Waar zij waren een bewuste en geslaagde greep naar het hart. Regisseur Bobbie Koek laat haar film, over een jongen die dwaalt door zijn geboortedorp vol onderhuids borrelende gekte, gecontroleerd ontsporen. Ze eindigt klein, intiem en kwetsbaar, in verbluffende eenvoud.

Was er toch voldoende aanleiding ook op inhoudelijke gronden optimistisch te zijn.

De crew van de documentaire Tarikat: (vlnr) Kaveh Vares (componist) Jasmijn Schrofer (regisseur) Job Michel (sound design) Matthijs Klijn, (geluidsopname) Rianne Ebeling (producer) Emiel Nuninga (montage) Marjoke Haagsma (cinematographer).Beeld Anne Marieke Hana, Bevlogen Beelden / via AHK

Jasmijn Schrofer en Rianne Ebeling

Jasmijn: 'Soefi-rituelen zijn onderdeel van de mystieke tak van de islam. Het gaat over het verlies van je ego om tot je ware kern te komen. In mijn afstudeerjaar was ik erg met mijn identiteit bezig. Ik maak films, dacht ik, maar wat blijft er van mij over als ik geen films meer maak? In de Amsterdamse wijk Bos en Lommer kwam ik in aanraking met een Soefi-groep.'

Rianne: 'Het was vooral in het begin wennen. We kwamen in een omgeving die we niet goed kenden. We waren onderzoekend bezig, maar wilden ook niet de rituelen doorbreken.'

Jasmijn: 'Mannen en vrouwen worden tijdens de rituelen van elkaar gescheiden, dat had ik nog nooit meegemaakt. Later ontdekte ik dat die scheiding voor hen volstrekt vanzelfsprekend was, daarom besloot ik er geen nadruk op te leggen.

Hoofddoek af

'Ik zat vol vragen, maar volgens de sjeik moest ik er eerst spiritueel klaar voor zijn. Ik had er genoeg over gelezen, maar het gaat om leren door ervaring, niet wat er op papier staat. Om onderdeel te worden van het ritueel moest ik mij zo uniform mogelijk gedragen en ben ik een hoofddoek gaan dragen. Ik leerde de taal tijdens het ritueel, de spreuken, hoe je moet bidden. We wilden een wereld laten zien die wij Nederlanders niet kennen, zonder dat het een exotische vertoning wordt.'

Rianne: 'Toen we voor het eerst met de hele groep filmden, werd geluidsman Matthijs Klijn, de enige man in onze crew, van ons gescheiden. Toen kwamen we op het punt waarop we zeiden: we zijn hier als filmmakers...'

Jasmijn: '...zo konden we niet verder. Als Matthijs met zijn geluidsboom aan de ene kant van de ruimte moet staan terwijl wij aan de andere kant moeten draaien, wordt het geluidstechnisch erg lastig.'

Rianne: 'We stelden voor: wij doen onze hoofddoek af en Matthijs komt ook bij de vrouwen - alleen met gepaste afstand konden we de film maken. Dat is eigenlijk heel soepel gegaan.'

Jasmijn: 'Vanaf het begin wist ik: deze film zit heel dicht op de beweging, de ervaring. Ik heb die mensen gevraagd waarom ze in bepaalde golven bewegen, waar hun tranen vandaan komen, maar dat heb ik niet letterlijk in de film verwerkt.'

Rianne: 'Je moet het voelen.'

(tekst loopt door onder de foto)

Jasmijn ­Schrofer (22), regisseur van documentaire Tarikat, waarin een eeuwenoud Soefi-ritueel als een hypnotiserende beleving wordt verbeeld.

Rianne Ebeling
(24), producent van Tarikat en Joyland.

Tarikat won maandag de VPRO Documentaireprijs en de KNF-prijs voor beste ­Filmacademie­-productie.

Jasmijn Schrofer (L) en Rianne Ebeling (R)Beeld Linda Stulic

Nina Karim van Oort

'Ik kijk in mijn omgeving wat er leeft en hoop dat wat ik maak aan iets groters raakt. Een vriendin kende een kunstenaar die, omdat hij bekend wilde worden, in enkele steden levensgrote selfies van zichzelf ophing. Toen ik hem ontmoette was ik meteen hooked. Joey is een superexcentriek personage: zelfs nog drugsdealer geweest, en nu was hij net drie maanden bezig vanuit een loods in Velp zijn shake te verkopen.

'Hij vertelde over zijn compagnon Sam, een jongen van 21 die al vijf ­bedrijven heeft gehad. Hij was op een totaal andere manier bezig met dat bedrijf, wil voor zijn 25ste miljonair zijn. Dat vond ik interessant.

Geen bedrijfsfilm

'Het moest geen wetenschappelijk portret van dat product worden, ook geen bedrijfsfilm. Het gaat over twee jonge gasten die iets hebben bedacht en niet veel later 60 duizend euro per maand omzetten.

'Ik behoor tot hun generatie: mensen van wie hun omgeving verwacht dat je op steeds jongere leeftijd ­successen behaalt. Joey ambieert vooral avontuur en vrijheid, ook dat zie ik overal om mij heen. Als mensen iets doen vanuit een idealistisch ­streven, begint alles bij 'ik'. Wat ga ik hieruit halen? Hoe word ik hier een beter mens van? Tegelijk is dat het mooie van die jongens: ze brengen hun motivatie zo helder over - dat kun je ook fantastisch vinden. Ik zou dat misschien maskeren, terwijl veel mensen ­natuurlijk bezig zijn met streven naar hun eigen geluk, vrijheid zoeken, ­jezelf ontwikkelen. Daar hoor ik ­absoluut bij, ja.

'Het is belangrijk dat kijkers vanaf het begin de kans krijgen in hun ­enthousiasme mee te gaan. Natuurlijk komen er dan veel momenten voorbij waarop je hard kan lachen.­ Als ze willen uitbreiden naar China, zie je ze googelen hoe je moet bellen naar China. En er waren soortgelijke ­momenten die ik niet heb laten zien. Ik had een film kunnen maken waarin ik ze te kakken zet, maar dat is niet de ­reden waarom ik documentaires maak.

'Ze hebben de film gezien: ze waren heel enthousiast en vonden het ontzettend grappig. Het is ook een kritische film, zei ik toen, niet iedereen zal jullie zo leuk vinden. Laat maar ­komen, zeiden ze. Als er idealisten in de zaal zitten die vinden dat wij ons bedrijf anders moeten runnen: kom maar op.'

(tekst loopt door onder de foto)

Nina Karim van Oort (24), regisseur van de ­documentaire ­Joyland, over twee jongens die met een voedselvervangend poeder de wereld hopen te veroveren.

Nina Karim van Oort (24).Beeld Linda Stulic

Jeroen Kiers

'Het stond snel vast dat ik naast de twee jongetjes in de documentaire de derde persoon wilde zijn. Met ze meelopen, filmen op hun ooghoogte, zoeken naar onbezonnenheid. Op een ­gegeven moment staan ze achter een hek voor een achtbaan: op dat moment weet ik nog niet dat ze op het hek gaan klimmen - ik probeerde ook kind te zijn, ze zo goed mogelijk aan te voelen. Als ze later in een mast zitten, klim ik ook in die mast. Als ze rennen, ren ik mee. Ik heb hier veel voor getraind. Gewoon omdat ik de actie niet mocht missen wanneer zij iets gaan doen. Om het beeld stabiel te houden, gebruikte ik m'n arm als een soort steadycam: ik ving zelf de ­klappen van het rennen op.

'Ik spreek geen Spaans en ik denk dat dat in mijn voordeel werkte: ­anders zou ik te veel anticiperen op wat er gaat gebeuren. Ook werk ik graag met onthul-shots: wanneer ze aan het begin op een brug lopen, laat ik langzaam zien wat voor wasteland de rest van de omgeving is. Ik draaide ze met een lange lens, op grote ­afstand. Zo krijg je het gevoel dat ze bijna niet vooruit komen wanneer ze richting de camera lopen - ondertussen zie je de trillende hete lucht. De symboliek is duidelijk: ze komen niet vooruit, er is weinig toekomst voor ze.

De Aardappeleters

'In Waar zij waren werkte ik qua licht zo simpel mogelijk: het speelt zich af in een oud dorp, daarom gebruikte ik bijvoorbeeld De Aardappeleters als ­inspiratie. Caravaggio diende ook als inspiratie. Eén hoofdbron, dus daarmee gaat veel duisternis gepaard: het is in de postproductie een ware hel ­geweest om het zwart van de camera ook zo zwart op het grote doek te ­krijgen. Ik ben er zelf heel blij mee. Ken je cameraman Harris Savides? Hij was mijn voorbeeld: een meester in de duisternis. On-voor-stel-baar hoe hij in Zodiac van David Fincher altijd een klein beetje nuance in het zwart vindt.

'Als iemand mij vertelt dat ik vette shots heb gedraaid, voel ik mij ­natuurlijk gevleid, maar het is niet de bedoeling. De cameraman is dienstbaar, dat leerde ik ook door te kijken naar Savides. Hij draaide ook Gerry van Gus Van Sant. Het lijkt totáál niet op Zodiac - juist omdat de esthetiek vanuit de personages is bedacht, niet andersom.'

Jeroen Kiers (27), cameraman van de ­documentaire Volando voy, over twee Spaanse ­jongens die door een woestijnachtig landschap een lange wandeltocht naar huis maken. Ook filmde hij Waar zij ­waren, een ­fictiefilm over een jongen die na de zelfmoord van zijn jeugdvriend dwaalt door zijn religieuze geboortedorp.

Jeroen Kiers (27).Beeld Linda Stulic

Zelf kijken

Tot en met vrijdag 3 juli zijn in EYE en de nabijgelegen Tolhuistuin in Amsterdam werken van de masterstudenten van de Filmacademie te zien. De nadruk bij de tweejarige masteropleiding ligt op 'reflectie, proces en experimenteren' en minder op technische vaardigheden en productie. Een film of documentaire is niet per se het eindresultaat. De Master graduation show bestaat uit filmvertoningen, presentaties, installaties, experimenten met virtual reality en een e-mailmuseum.

Informatie over het programma: www.filmacademie.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden