Boekrecensie Catherine Deneuve

Film für Film is een fraai eerbetoon aan Catherine Deneuve, die intussen gestaag doorwerkt en doorrookt

Je kunt Catherine Deneuve karakteriseren aan de hand van haar werklust, schoonheid en aantal sigaretten per dag. Of je kijkt naar de rollen waarop ze ja zei. 

Catherine Deneuve in Belle de Jour (1967) van Luis Buñuel. Beeld Schirmer/Mosel

Haar moeder is 107 jaar oud. Zelf vierde ze afgelopen oktober haar 75ste verjaardag, in een voor haar doen rustig jaar: er verschenen in 2018 slechts twee films waarin ze speelt. Voor 2019 is ze weer terug op haar gemiddelde: drie. De Franse actrice Catherine Deneuve legt nog altijd een ongekende werklust aan de dag. Sterke genen dus, die vrouwen uit het gezin Dorléac, zoals Deneuves vader Maurice heette. Die genen worden vaak genoemd in beschouwingen over het werk van Deneuve. En omdat over haar privéleven verder relatief weinig bekend is, worden ook altijd weer die blonde haren (geverfd), die ijzingwekkende schoonheid (geen last) en die vaak opduikende sigaret (twee pakjes per dag) gememoreerd.

Zo niet in Catherine Deneuve. Film für Film. In dit fraai uitgegeven boek laat de Franse filmjournalist Isabelle Giordano (het Franstalige origineel verscheen rond Deneuves 75ste verjaardag) bijna alle biografische feiten buiten beeld. In plaats daarvan probeert ze Deneuve te karakteriseren aan de hand van de rollen die ze speelt en wat de actrice daarover heeft gezegd en geschreven. Niet, zoals de titel suggereert, aan de hand van élke film waarin ze speelde. Giordano koos uit haar oeuvre (dat tot en met 2018 160 titels omvat) 63 films, verdeeld in zes  hoofdstukken die zeven decennia omvatten. Want Deneuve debuteerde al in 1957, toen ze pas 13 was, als toevallige figurant in Les Collégiennes, een  vergeten komedie waarin haar jongste zus Sylvie als klein meisje een hoofdrol speelt. Als dochter van een acteur en een actrice en zus van een filmster in wording, rolde Catherine als vanzelf het acteursvak in. Die filmsterzus was overigens niet Sylvie, die het acteren al snel opgaf, maar de een jaar oudere Françoise Dorléac, die in 1967 op 25-jarige leeftijd bij een auto-ongeluk om het leven zou komen. Om zich van haar te onderscheiden nam Catherine de meisjesnaam van haar moeder aan.

In 1964 beleefde ze haar doorbraak, met Jacques Demy's gezongen drama Les parapluies de Cherbourg, volgens Giordano de film die een eerste cesuur in Deneuves carrière markeert.  Voor het eerst - ze was pas 20 en toch was dit al haar elfde film - speelt ze een karaktervolle hoofdrol. Ze bloeit op onder de veeleisende regie van Demy en legt een bewonderenswaardig arbeidsethos aan de dag: ze gebruikt haar twee maanden durende vakantie voorafgaand aan de opnamen in zijn geheel aan het instuderen van haar tekst, zodat ze tijdens de opnamen perfect zal kunnen playbacken in de pas later ingezongen dialogen. 

Catherine Deneuve in Les parapluies de Cherbourg (1964) van Jacques Demy. Beeld Léo Weisse / Ciné Tamaris / Schirmer/Mosel

Wat ze in haar eerste volle decennium als actrice ontwikkelt, schrijft Giordano in de paragraaf over La vice et le vertu (1963), is haar kenmerkende glimlach, ‘misschien wel de enige in de filmwereld die overdondert omdat-ie vluchtig is en onverwacht komt’. Zo vluchtig dat de camera, die dan vaak nog aan het scherpstellen is, hem mist. En onverwacht, omdat-ie verschijnt op de gruwelijkste momenten in de film. In La vice et le vertu, een schandaalbeluste interpretatie van Markies De Sade's geruchtmakende roman Justine, verschijnt hij op het moment dat ze wordt verkracht. 

En dan zijn er haar ogen, die regisseur Roman Polanski tijdens de opnamen van Repulsion (1965) vergeleek met die van een paard: altijd onrustig, altijd klaar om ervandoor te gaan. Het maakt haar zo geschikt voor het spelen van non-conformistische, intrigerende en ogenschijnlijk onderkoelde vrouwen. Eerst in het werk van Luis Bunuel (Belle de Jour en Tristana) en later in dat van François Truffaut (Le dernier métro) en vooral André Téchiné. De eerste film die ze met Téchiné maakte, Hôtel des Amériques (1981) markeert volgens de auteur een tweede omslagpunt in Deneuves carrière: ‘Op 38-jarige leeftijd speelt ze voor het eerst een rijpe, door het leven getekende vrouw.’ 

Catherine Deneuve (rechts) en haar zus Françoise Dorléac in Les demoiselles de Rochefort (1967) van Jacques Demy. Beeld Ciné Tamaris / Schirmer/Mosel

Het is het begin van een lange vriendschap en samenwerking. Voor de laatste film in het boek, Les ennemis, die in april in Frankrijk uitkomt, werkten Téchiné en Deneuve voor de achtste keer samen. Wat onverlet laat dat Deneuve, zo laat Giordano overtuigend zien, in de rollen die ze kiest altijd het avontuur zoekt. Haar ophangen aan één type is onmogelijk en zou onterecht zijn. Met evenveel plezier speelt ze in komedies, sprookjes, sciencefiction en zelfs een Amerikaanse thriller. In de Verenigde Staten, waar ze nooit doorbrak omdat ze weigerde er te gaan wonen, wachtte haar in 1975, bij de opnamen van Hustle van Robert Aldrich, overigens een nieuwe ervaring: ‘Ik heb iets meegemaakt wat ik nog nooit eerder ervaren had: we hebben een week lang leesrepetities gehouden.’ Autodidact Deneuve, die vanwege plankenkoorts nooit toneel gespeeld heeft, kende dat fenomeen nog niet. 

Het zegt veel over het natuurtalent dat Deneuve is en dat in Catherine Deneuve. Film für Film, met ook ruim tweehonderd foto's, een fraai eerbetoon krijgt. De actrice zelf werkt intussen gestaag door. Behalve de achtste film met Téchiné staat voor 2019 ook The Truth op het programma, onder regie van Japans belangrijkste levende filmmaker, Hirokazu Koreeda. Waarmee ze nog maar weer eens een internationale grootmeester toevoegt aan haar cv, dat voorlopig nog niet voltooid lijkt. Ondanks al die sigaretten.  

Catherine Deneuve privé

Catherine Deneuve werd als Catherine Fabienne Dorléac op 22 oktober 1943 geboren in Parijs. Op jonge leeftijd had ze twee jaar een relatie met de 15 jaar oudere Franse filmregisseur Roger Vadim, waaruit in 1963 zoon Christian werd geboren. Ze was enige tijd getrouwd met de Engelse fotograaf David Bailey en had daarna een relatie met Marcello Mastroianni, met wie ze dochter Chiara kreeg (1972). Ze is model geweest voor mode- en parfummerken en stond model voor Frankrijks nationale symbool Marianne. Sinds haar scheiding van David Bailey leeft ze alleen. ‘Ik heb besloten nooit meer te trouwen zolang er scheidingen bestaan.’ Ze woont afwisselend in Parijs en Deauville.

Catherine Deneuve bezoekt de show van Saint Laurent tijdens de modeweek in Parijs in september 2018. Beeld Corbis via Getty Images

Tien essentiële Deneuve-films

Les parapluies de Cherbourg (1964)

Haar doorbraakrol in een ontroerende, muzikale veelkleurige film. Deneuve is de vijf maanden zwangere Geneviève, die in de Normandische havenstad moet kiezen tussen twee geliefden. Eerste van drie samenwerkingen met regisseur Jacques Demy.

Repulsion (1965)

Direct na de schilderachtige musicalfilm speelt ze onder regie van Roman Polanski een eenzame, schizofrene vrouw met duistere seksfantasieën. Een groter contrast met Les parapluies de Cherbourg is niet denkbaar.

Belle de jour (1967)

Verder op het pad van intrigerende protagonisten: Deneuve als ontevreden huisvrouw die vrijwillig de hoer gaat spelen. Eerste van twee memorabele samenwerkingen met regisseur Luis Bunuel.

Le dernier métro (1980)

Misschien wel de mooiste rol van Deneuve, als plotselinge leider van een theatergroep in Parijs die in 1942 tijdens de Duitse bezetting ondergronds moet omdat haar man, tevens regisseur van het gezelschap, Joods is. En dan is daar, in die verstikkende omgeving, opeens de jonge hoofdrolspeler in de persoon van Gérard Depardieu. Hou dan het hoofd maar eens koel.

Hôtel des Ameriques (1981) 

Eerste van een lange reeks samenwerkingen met regisseur André Téchiné, tevens levenslange vriend: ‘Met hem ga ik naar de bioscoop.’ Hier speelt ze samen met Patrick Dewaere twee getroebleerde zielen die niet zonder en niet met elkaar kunnen. Dewaere zou een jaar na de opnamen een eind aan zijn leven maken.

The Hunger (1983)

Deneuve als, uiteraard rokende, vampier naast Susan Sarandon en David Bowie in een gelikte thriller van Tony Scott.

Indochine (1992)

De enige rol die haar een Oscarnominatie opleverde: als ijzige rubberplantage-eigenaar in de Franse kolonie Vietnam. Voor het eerst verscheen Deneuve, op 49-jarige leeftijd, met kort haar.

Dancer in the Dark (2000) 

Een bijrol, naast de zingende hoofdrol Björk, als gehoofddoekte fabrieksarbeider. Typerend voor Deneuves vele keuzen voor kleine en artistieke films, en eigenzinnige regisseurs, in dit geval Lars von Trier.

8 Femmes (2002)

Rode draad in haar oeuvre: vrolijke, muzikale films. Daaronder valt zeker ook dit opgewekte moordmysterie van de regisseur met wie Deneuve nog een vrolijke film maakte (Potiche): François Ozon. 

Elle s’en va (2013)

Bijna 70 en Deneuve leeft zich helemaal uit in deze fraaie roadmovie waarin ze alles en iedereen achter zich laat en er drinkend, rokend en neukend, op uit trekt. 

Film für Film

Vier sterren

Monografie

Uit het Frans vertaald door Michaela Angermair; 256 pagina's; Schirmer/Mosel, 2018; € 49,80.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.