Film 'De oplossing?' moest jongeren behoeden voor Janmaat, nu voor Wilders

Regisseur hoopt dat nieuwe kopie van betekenis kan zijn voor mogelijke PVV-stemmers

Het was crisis, in 1983. De oplossing? moest jongeren behoeden voor Janmaat en zijn Centrumpartij. De als lesmateriaal bedoelde korte speelfilm won bijna het Gouden Kalf voor beste film, maar de jury werd teruggefloten. Nu, na een restauratie met behulp van veertien (!) half vergane kopieën, wordt de vergeten film weer vertoond.

Hans Janmaat van de Centrumpartij aan het woord tijdens de Algemene Beschouwingen in 1983. Beeld anp

Tot in de jaren negentig werd een videoband van De oplossing? nog weleens vertoond, hier en daar op een middelbare school in het land. Een musicalachtige film over een groepje jongeren dat hun garage ombouwt tot sportschool, uit financiële nood, en leden werft met onfrisse praatjes over de buitenlanders die een lesje moet worden geleerd. Bedoeld om leerlingen te waarschuwen voor opkomend fascisme en vreemdelingenhaat. Maar tien jaar na dato ging het écht niet meer, zei een docente ooit tegen regisseur Sander Francken (64). Leerlingen trokken de kledingstijl en kapsels van de jaren tachtig gewoon niet, laat staan de muziek.

Dat is voorstelbaar, voor wie dit nu met geld van Harry de Winter en het EYE-filmmuseum gerestaureerde, vijfenzestig minuten lange fictieve jongerenportret uit 1983 zoveel jaar later (her)ziet. Bloempotkapsels, matjes (ook voor vrouwen), ruimvallende colberts en diep in de hoge broek gestoken T-shirts, en dan de muzikale omlijsting van een Goede Doel-achtig collectief, dat boven het keyboard zingt: 'Holland, crisisland, niks meer aan de hand!'

Ook de jongerentaal is ingehaald door de tijd: 'Pats, weer zo'n zwartkees op z'n muil!'

Maar het radiopraatje van een overduidelijk op Centrumpartij-leider Hans Janmaat geïnspireerd figuur, waarmee De oplossing? aanvangt, zou ook vandaag zo meekunnen. Over 'hoge heren', die maar geen oog hebben voor 'normale hardwerkende Nederlanders', terwijl 'bosjes buitenlanders' ons land binnenstromen. Zo klonk het toen, zo klinkt het nu.

Teruggefloten

'De Oplossing? heeft dat kennelijk niet opgelost', constateert Francken, over de telefoon vanuit Frankrijk. Hij denkt, en hoopt, dat zijn film van betekenis kan zijn voor mensen die overwegen op de PVV te stemmen. 'Het liefst zou ik een remake maken.'

De oplossing? was vermoedelijk een bekendere Nederlandse film geworden als de jury op de Nederlandse Filmdagen niet was teruggefloten. Men wilde de 'belangrijke' film met antifascistische boodschap van Francken in 1983 bekronen vóór films als De lift van Dick Maas of De vierde man van Paul Verhoeven. Met name jurylid Hedy d'Ancona zou zich daar voor hebben inzet. Maar toen de Anne Frank Stichting als financier van de film een bioscooprelease weigerde, omdat zij De oplossing? enkel in combinatie met nagesprekken en onder begeleiding op scholen wenste te vertonen, werd de bekroning op technische gronden afgewezen. Toen won, na een jurywissel, alsnog Hans het leven voor de dood, de bekende documentaire van Louis van Gasteren.

'Mijn film was gebaseerd op een toneelstuk', legt Francken uit. 'En over de racistische uitlatingen van de personages in dat toneelstuk hadden twee Turkse leerlingen geklaagd, in de talkshow van Sonja Barend. Dat vond de Anne Frank Stichting pijnlijk, dat speelde mee.'

Normaal en blij

In De oplossing? zijn het redelijk normale en blije jongeren, die na wat tegenslag opvallend snel radicaliseren. 'Rot op met dat insect', roept de garagehoudster naar een snoezig Turks buurmeisje, dat even eerder nog welkom was. 'Ik wilde de kijker zelf laten oordelen over de personages', zegt Francken.

Gevraagd of zijn film nu echt de beste van 1983 was, antwoordt de regisseur: 'Dat zal ik zelf niet beweren. Maar de waarde of het belang van een film zit 'm niet enkel in de esthetiek. De oplossing? sloot aan bij de actualiteit.'

Producent IDTV van Harry de Winter had het originele filmmateriaal niet bewaard; de nieuwe kopie is samengesteld uit stukjes opgepoetst materiaal uit veertien verschillende en ernstig versleten vertoningskopieën. Volgens Francken zagen uiteindelijk toch nog zo'n 300 duizend jongeren zijn film, tijdens de schoolvertoningen. Daar kunnen er nog wat bijkomen: de gerestaureerde kopie van De oplossing wordt aanstaande zondag in elk geval tweemaal vertoond in het theater Lab 111 in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.