Taal Kromme zin

Fietst het Romeinse verleden langs de limes?

Taal

Limes fietstocht langs Romeinse etappeplaatsen. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Wie? Arnout Manger uit Monnickendam, een oplettende lezer die ons vaker op misslagen attendeert.

Wat is het probleem? Een zin in de krant van 11 mei, over de limes, de grens van het Romeinse rijk in Nederland: ‘Fietsend langs de nieuwe Limesroute komt het Romeinse verleden van Nederland tot leven.’

Waarom valt Manger hierover? Dat laat hij over aan de goede verstaander. ‘Uitleg overbodig’, schrijft hij, met vijf (!!!!!) uitroeptekens. ‘Waarschijnlijk komen er vandaag talloze klachten binnen over deze kromme zin.’ Aangezien dat laatste meevalt (we ontvingen geen andere klachten), voegen we toch maar enige uitleg toe: het betreft hier een foutieve beknopte bijzin, een constructie waarin het onderwerp ontbreekt. Letterlijk wordt hier beweerd dat het het Romeinse verleden is dat langs de limes fietst – een surrealistische mededeling die uiteraard niet de bedoeling was.

Hoe moet het dan wel? Een beknopte bijzin hoeft niet ongrammaticaal te zijn. In zo’n zin kan een tegenwoordig deelwoord (‘fietsend’) of voltooid deelwoord (‘gefietst’) staan, zonder dat het onderwerp wordt genoemd. Dat verzwegen onderwerp is bij een correcte toepassing gelijk in hoofd- en bijzin gelijk, bijvoorbeeld: ‘Fietsend langs de nieuwe Limesroute zagen we hoe het Romeinse verleden van Nederland tot leven komt.’

Bij een verkeerde toepassing kan de constructie echter tot bizarre mededelingen leiden. Vergelijkbaar met de gewraakte zin van 11 mei zijn constructies als ‘Ingesloten vindt u onze rekening’ (hier is niet de rekening maar ‘u’ ingesloten), ‘Eenmaal binnen was de bar snel gevonden’ (het is de bar zélf die binnenkomt) en ‘Na een uurtje in de oven, verorberden wij de appeltaart’ (niet de taart, maar wijzelf zaten in de oven).

Gaat er ook weleens iets goed in de krant? Jazeker. De fout stond in de inleiding boven het artikel en werd gemaakt door de dienstdoende eindredacteur. De schrijver deed het zelf wel goed in zijn reportage: ‘Fietsend vanuit Woerden zien we na Harmelen de skyline van Utrecht opdoemen.’ Niets op aan te merken.