Pics Floortje Smit

Fictieve rampen verbeelden door middel van bestaande nieuwsbeelden: efficiënt maar ook vaak pijnlijk

De treinramp in Buizingen, waarvan de nieuwsbeelden zijn gebruikt in de Netflix-horrorfilm Death Note. Beeld AFP

In de Netflix-horrorfilm Death Note kan een tiener met een notitieblokje bepalen hoe mensen sterven. Zo laat hij vijf kartelleden zich voor een trein werpen. Die merkwaardige gebeurtenis haalt het nieuws in de film: in een Spaanstalig journaal is er even beeld te zien van een gekantelde wagon en ravage op het spoor.

Wacht eens even, dacht een Belgische journalist bij dat shot, begin januari. Dat is geen Latijns-Amerikaans land. Dat is België. Om precies te zijn: Buizingen. De plek waar in 2010 bij een treinbotsing negentien doden en meer dan 170 gewonden vielen.

Een belletje naar de vervoersmaatschappij NMBS leerde dat zij niet wisten dat die echte beelden van de ramp in een fictiefilm werden ingezet. ‘We betreuren dan ook dat die beelden zijn gebruikt én dat ze uit de context zijn gerukt’, vertelde een woordvoerder in De Standaard. Een van de slachtoffers noemde het ‘wansmakelijk’. ‘Je zult maar nietsvermoedend een avondje film zitten kijken en dan opnieuw worden geconfronteerd met het ongeval’.

Amper een week later overkwam de inwoners van het Canadese Lac-Mégantic hetzelfde. Daar ontspoorde in 2013 een olietrein, waardoor 47 mensen omkwamen. Beelden van die ramp met zijn dikke zwarte wolken belandden in de Netflix-serie Travelers - als ‘nucleaire aanval op Londen’ - en, zo bleek later, ook in de film Bird Box - als apocalyptische gebeurtenis.

Je ziet het wel vaker, het gebruik van bestaande nieuwsbeelden in fictiefilms. Het is legaal: bovenstaande beelden bleken keurig aangekocht via een beeldbank. Effectief is het ook: niets ziet er zo geloofwaardig uit als echte ongelukken. Bovendien ga je natuurlijk niet een apocalyptische ramp in scène zetten voor een shot van een paar seconden, dus heb je zo voor relatief weinig geld lekker dramatisch beeld. En wat maakt het uit: zolang de gebeurtenissen niet visueel in de hoofden van het publiek zijn gegrift, zijn non-descripte shots van omgevallen wagons, spoor, ravage en dikke zwarte rookwolken inwisselbaar. Een treinramp is een treinramp.

Behalve, zo maakt dit pijnlijk duidelijk, voor de nabestaanden.

In België voelt de Vlaamse cameraman zich verantwoordelijk: hij had restricties moeten opleggen, zegt hij. De beeldbank zegt in het vervolg op te letten. En Netflix heeft excuses aangeboden – ze wisten niet waar het beeld precies vandaan kwam, stelden ze. Ze zullen het beeld van Lac-Mégantic niet meer gebruiken.

Maar eigenlijk laat dit zien dat je sowieso geen nieuwsbeelden kunt gebruiken om een fictieve catastrofe neer te zetten: er is geen ramp of ongeluk te verzinnen waarbij dat níét pijnlijk zou zijn voor de nabestaanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.