Uitgelicht Fotoboeken unseen

Festival Unseen is een fotoboekenparadijs

Dit weekend staat Amsterdam op festival Unseen weer in het teken van vernieuwende fotografie. Ga vooral ook kijken op de boekenmarkt: een paradijs voor liefhebbers van het betere fotoboek. V licht er alvast twee uit, vers van de pers, en in eigen beheer uitgegeven. 

Pagina's uit het boek The Migrant, van Anaïs Lopez Beeld Studio V

The Migrant, Anaïs Lopez

Het is tijdens de afronding van een masterclass in Singapore in 2012 dat Anaïs Lopez op een ochtend wakker wordt van een snerpend geluid. Voor het raam van haar hotelkamer zit een zwart vogeltje met gele poten. Als ze een paar uur later buiten komt, staat hij op de stoep. Bijna te ongelooflijk om waar te zijn: hij steekt met haar het zebrapad over, en volgt haar die hele ochtend op haar tocht door de wijk Little India. Soms lijkt het alsof hij praat. ‘Het was’, zegt Lopez, ‘alsof hij me iets te zeggen had.’

Zes jaar, een radio- en een webdocumentaire later, is er nu een fotoboek. The Migrant heet het, en het vertelt het verhaal van Mynah, een zangvogelsoort uit Java die in de jaren dertig van de vorige eeuw in Singapore terechtkwam. Door toenemende verstedelijking moesten de vogels zo veel lawaai maken om nog met elkaar te kunnen communiceren, dat lieflijk gezang overging in gekrijs. In amper een kwart eeuw veranderde de Java Mynah van geliefde vogel in een plaag die moest worden bestreden. Prachtige vondst om een vogel metafoor te maken voor grote thema’s als de moeizame relatie tussen mens en dier en de gevolgen van verstedelijking voor de ongewenste vreemdeling.

The Migrant, van Anaïs Lopez Beeld Studio V

Het was nog helemaal niet zo vanzelfsprekend dat Lopez een boek zou maken. Wat voegde dat toe aan de documentaires? Teun van der Heijden, een van de beste fotoboekenvormgevers van Nederland, zei: maak er een voorstellingenboek van. Drie exemplaren maakte Lopez, en daar trok ze het afgelopen jaar mee langs bibliotheken, bevrijdingsfestivals, musea. De reacties van het publiek waren zo positief dat een oplage niet kon uitblijven.

The Migrant is een boek als een object, met zeefdrukken en een door de Singaporese cartoonist Sonny Liew getekende strip die het verhaal vertelt van Lopez’ onderzoek naar Myna. ‘Ik ben Kuifje-gek.’ Op de laatste pagina van elk exemplaar plakte ze de afgelopen dagen eigenhandig een ragfijn, door grafisch ontwerper Moon Brouwer ontworpen en gestanste vogel – een pop-up, die zo wegvliegt uit het verhaal.

The Migrant, oplage 450, 120 pagina’s, 89 euro, te koop bij PhotoQ Bookshop

Het programma van Unseen Amsterdam is als altijd barstensvol, met een beursvloer voor internationale galeries, prijsuitreikingen (Unseen Talent Award), artist talks, een zaal voor fotocollectieven, en een fotoroute langs galeries in de stad en discussies. Vanaf vrijdag 11 uur open voor publiek, unseenamsterdam.com

Errors and residuals, Sarah van Marcke

Schriftjes uit een archief lijken het, de eerste drie delen uit het nieuwe project Errors and residuals van de Belgische fotografe Sarah van Marcke. Dat is niet voor niks: vier jaar geleden trof ze in het huis waar haar ouders gingen wonen de erfenis van priester Ignace D.K. Een leven vastgelegd in richtlijnen tot ver na zijn dood. Niets in huis en tuin mocht worden veranderd, de eerste tien jaar. Hij had alles bij de notaris vastgelegd.

Errors and residuals, van Sarah van Marcke Beeld Studio V

Dozen vol fotoboeken, lijstjes, notities trof ze aan. Op de tafel lag een nauwgezette dagindeling. ‘Alsof je, als je elke dag hetzelfde doet, nog een lijstje nodig hebt.’

Errors and residuals is van Marckes eerste fotoboek, in eigen beheer uitgegeven. Het eerste deel, a ritual, draait om een verhuizing – stressvolle gebeurtenis bij uitstek voor mensen met controledrift. Het onderwerp koos ze zelf. ‘Ik heb me in de priester verplaatst en heb gedacht: wat doet iemand om afleiding te zoeken voor zoiets onrustigs? Hij maakt foto’s.’ In een album van Ignace trof ze foto’s van zijn woonkamer. Steeds vanuit hetzelfde standpunt gemaakt. Soms was de kamer bijna leeg, de andere keer stond hij vol. ‘Ik heb de volgorde veranderd om het gevoel van te benaderen van iemand die in een huis trekt, en er weer uit weggaat.’

In a visit zien we foto’s van Google Streetview, uit de tijd dat Ignace nog leefde. ‘Het is de enige dimensie waarin zijn wereld nog bestaat zoals hij hem had willen vasthouden.’ Op basis van zijn dagindeling heeft ze zo ongeveer kunnen opmaken dat hij in de living heeft zitten lezen toen de auto met camera langskwam, in 2009. ‘Wat moet hij daar van in de stress zijn geweest.’

Errors and residuals, van Sarah van Marcke Beeld Studio V

Wat kan ik als fotograaf nog toevoegen? heeft ze zich tijdens het maken van het boek meerdere keren afgevraagd. ‘De foto’s van Ignace zijn zo goed. Ik kon niet anders dan met zijn materiaal werken. Wat ik toevoeg is mijn blik, mijn mening over het onderwerp. Ignace is een uitvergroting van ons allemaal. In meerdere of mindere mate heeft iedereen het verlangen om controle te hebben over wat het meest oncontroleerbaar is: het leven.’

Eén foto heeft ze zelf gemaakt. Die van het pad achter het huis, door het natuurgebied dat hij zelf in 30 jaar aanlegde. Aan het eind van het pad kon je het huis van de buren zien liggen. Bij de notaris was vastgelegd dat de volgende bewoners het uitzicht tien jaar lang vrij moesten houden. Onhoudbaar, natuurlijk: op het laatste beeld groeien de bomen al naar elkaar toe.

Errors and residuals, 22 euro, te koop bij de stand van Tipi Bookshop

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden