Festival Sonic Acts zet film overeind

Verticale Cinema in Paradiso

Films worden altijd voor projectie op een horizontaal doek gemaakt. Zonde. Verticale film is een blik verruimende erva ring, toont het festival Sonic Acts.

Vertoning van Atmospheric Feedback Loops van Susan Schluppi op verticaal formaat. Beeld Pieter Kers

Wat heeft de mens toch een akelig geconditioneerd brein. Kijken wij bijvoorbeeld een film, dan zien wij die bij voorkeur horizontaal voorbij glijden. Waarom? Omdat dat nu eenmaal het afgesproken filmformaat is. We zijn het zo gewend, dus willen we niet anders.

Maar zo makkelijk komt de filmkijker er bij het Amsterdamse audiovisuele kunstenfestival Sonic Acts niet mee weg. Bij een avondje 'verticale cinema' in de Paradiso wordt de luie toeschouwer gedwongen het ingebrande beeld te kantelen - en de reflex te bestrijden het hoofd dan óók maar te kantelen.

Vertical Cinema is een langlopend en uitdagend filmproject van Sonic Acts, dat in 2014 is begonnen. Bij de openingsavond op donderdag worden in een vol Paradiso vier premières - en dus nieuwe films - gepresenteerd in torenhoog, rechtopstaand formaat en afkomstig uit een custom made projector.

De premières worden voorafgegaan door een lezing van de Nederlandse filmmaker Joost Rekveld en die zet al aan het denken. Toen de filmkunst werd uitgevonden, was het horizontale formaat helemaal geen vanzelfsprekendheid, toont Rekveld aan bij antieke tekeningen van vroege filmprojectoren. Er waren filmpioniers die desnoods met behulp van luchtballonnen verticale films wilden maken, omdat de mens nu eenmaal pas mens werd toen hij rechtop ging staan en dus zelf het verticale formaat zocht.

Verticale film is eigenlijk logischer dan horizontale, want de meeste films schieten rechtop door een projector. Als je spuugt op een lopende film, dan zie je een verticale lijn op het scherm verschijnen. Maar toch werd film een horizontaal verschijnsel, misschien wel omdat we het fijn vinden een panoramische en dus liggende en aardse blik op de wereld te werpen.

De mens loopt tegenwoordig als een 'smombie' over straat, starend naar een verticaal scherm van een smartphone, maar als op datzelfde apparaat ineens een filmpje moet worden bekeken, dan wordt het beeld snel weer gekanteld.


Zonde, want verticale film is behoorlijk blikverruimend, zo blijkt bij Sonic Acts. In een korte film van de Oostenrijkse regisseur Lukas Marxt zweeft de camera boven industriële ruïnes van de Russische havenstad Moermansk en de shots worden dankzij het rechtopstaande formaat alleen maar indrukwekkender, waarschijnlijk omdat de hersenen extra hard aan het werk moeten om de bouwvallige beelden te verwerken.

Bij de verticale documentaire Atmospheric Feedback Loops van de Britse filmmaakster Susan Schuppli kalmeren de hersenen weer wat. Schuppli maakte een film over het atmosferische en klimatologische onderzoeksstation bij Cabauw, en liet de camera omhoog schieten langs de 200 meter hoge meettoren die in het Nederlandse polderland staat opgesteld.

Door het formaat van het beeld voel je de extreme hoogte van dit bouwwerk en begrijp je bovendien wat de wetenschappers in Cabauw zoal aan het doen zijn. Zij onderzoeken de complexe verhoudingen tussen de activiteiten op aarde en de uitwerkingen ervan op onze atmosfeer. Zij steken dus een verticale meetlat op, een verbindende streep tussen hemel en aarde. En daarom moest deze film wel verticaal worden opgenomen - je kunt je bijna niet voorstellen dat de Cabauw-toren ook horizontaal in beeld kan worden gebracht.

Zo is de film van Schuppli een inhoudelijk pleidooi voor méér verticale film en, wie weet, ooit eens een permanente, verticale bioscoop?

Sonic Acts, verschillende locaties in Amsterdam, nog t/m 26/2, zie: sonicacts.com

Still uit de film van Susan Schuppli.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.