Recensie Noorderzon Festival

Festival Noorderzon begint niet sterk, maar revancheert zich met een messcherpe voorstelling van de Chileen Guillermo Calderón

Space - The 3rd Season van Socalled & Friends. Beeld Niels Knelis Meijer

Je ligt op een brancard. Het zwarte latex om je lichaam voelt bijna als een lijkzak. Alleen je hoofd piept er bovenuit. Daarop krijg je een VR-bril gezet, door kunstenaar Davey Smand. Dan kan de aardbeving beginnen. Of althans: een simulatie ervan. Voor je ogen beginnen een stoel, tafel en kast ongenadig hard te trillen. Je kunt niets doen. Alleen maar staren naar het schudden en hopen dat het stopt. Dat is precies wat Smand met deze installatie, in opdracht van de Groninger Bodem Beweging, wil bewerkstelligen: je verplaatsen in het angstige, onmachtige gevoel van Groningers die door de gaswinning hun huizen soms op hun grondvesten zien schudden. Smand hoopt dat Eric Wiebes nog langskomt om zijn installatie uit te proberen. Zodat de minister van Economische Zaken nooit meer van ‘een bevinkje’ durft spreken. Eenmaal bevrijd, wankel je nog even door het Noorderplantsoen, het levendige festivalhart van Noorderzon.

Donderdag opende de 29ste editie van dit internationale en interdisciplinaire zomerfestival, dat bekendstaat om zijn eigenzinnige programmering en Nederlandse introductie van onbekende buitenlandse makers. Tot en met 25 augustus zijn door de hele stad voorstellingen te zien, concerten en performances, op het grensgebied van dans, circus, toneel, comedy, literatuur, kunst en muziek.

I once entered a garden van Bissane Al Charif en Chrystèle Khodr Beeld Pierre Borasci

Valse start

Toch begon Noorderzon, in weerwil van zijn reputatie, donderdag met een valse start: het opende met de slechtste voorstelling sinds jaren: Space – the 3rd season van Socalled & Friends uit Canada. De Canadese Josh ‘Socalled’ Dolgin (pianist, journalist, fotograaf, poppenmaker, cartoonist en producer) werd nog door artistiek leider Mark Yeoman vol overgave geïntroduceerd, met een ode aan Groningen en een oproep tot saamhorigheid. Maar deze handgemaakte poppenmusical, over het doorbreken van het apartheidsdenken, maakte een armzalige en amateuristische indruk. Dat kwam niet alleen door het houtje-touwtjedecor dat een maanlandschap moest voorstellen: bordkartonnen heuvels van verharde stoffen die door een verfbadje waren gehaald. De puppeteers bedienden de harige muppets zo enthousiast dat hun blije armgebaren voortdurend boven de heuvels zichtbaar waren. De Indiaas-Canadese zangeres Kiran Ahluwalia zal vast prachtige concerten op haar naam hebben staan, maar hier, als paarse maankoningin in een onflatteus glimmende bodysuit, zat ze er met haar stem geregeld naast. Ze bewoog hoekig, met een dweilstok als staf in haar hand. Haar lakei Zog, een uitvergrote gelige Grobbebol, danste ook al simplistisch naar haar pijpen. Misschien lag het aan de akoestiek van de Romeo Tent maar de muziek van het tienkoppig orkest klonk als een grote brij. Terwijl toch rapper C-Rayz Walz zijn stem leende aan een van de aliens. De boodschap van deze als anarchistische poppenmusical aangekondigde voorstelling lag er duimendik bovenop: vier de verschillen in harmonie en maak geen eenheidsworst van een bontgekleurde samenleving.

Dragón van Guillermo Calderón Beeld Pierre Borasci

Liefdevolle boodschap

Andere voorstellingen tijdens dit openingsweekend droegen ook zo’n liefdevolle boodschap uit, bijvoorbeeld over flirten in tijden van oorlog. Hoog in een watertoren presenteerde het Frans-Libanese duo Bissane Al Charif en Chrystèle Khodr de beeldende luisterinstallatie I once entered a garden, waarin ze amoureuze herinneringen hebben verwerkt van vrouwen en mannen uit bezette gebieden in het Midden-Oosten. Wat opviel: oorlog biedt vaak een kans op het omzeilen van strenge huisregels. Meedoen aan demonstraties betekent het bespieden van het andere geslacht en het vangen van propjes met telefoonnummers. Maar de verbeelding van deze intieme herinneringen is tamelijk plat: een geëxposeerde trouwjurk, een zwartkanten nachthemd, een houten uitsnede van een badpak en een rammelende peepshow.

Gelukkig was er ook nog een messcherpe Europese première te zien, over de opportunistische liefde voor politiek theater: Dragón van de Chileense toneelschrijver en regisseur Guillermo Calderón. In een simpele kantinesetting met sausflessen op formicatafeltjes spelen drie acteurs een artistieke crisis uit in een roemrucht performancecollectief. Ze willen interveniëren in het politieke systeem, door een auto te laten ontploffen, het publiek te choqueren, op te komen voor zwakkeren en de geschiedenis met nepnieuws herschrijven. Maar wat brengt dat maatschappelijk engagement eigenlijk teweeg? Mogen ze als bevoorrechte kunstenaars wel de huid lenen van iemand die zwart is of van een uitgebuite schoonmaakster? En kiezen wij, toeschouwers, als het er op aankomt, voor de veiligheid van artistieke simulaties of de confrontatie met de harde werkelijkheid? Vragen die de liefde voor politiek theater juist zo heerlijk ambigu maken.

Space – The 3rd Season 

Musical

★☆☆☆☆

Van Socalled & Friends

15/8, Romeo Tent, Noorderplantsoen, Groningen

I Once Entered a Garden 

Installatie

★★☆☆☆

Van Bissane Al Charif en Chrystèle Khodr

15/8, Watertoren, Groningen

Dragón 

Theater

★★★★☆

Van Guillermo Calderón (Chili)

15/8, Grand Theatre, Groningen

Uncanny Valley van Rimini Protokoll Beeld Gabriela Neeb

Mens & Machine

Deze week doen ook robots hun intrede op festival Noorderzon in Groningen. Van maandag t/m woensdag is de dansvoorstelling The Most Human te zien, van de Zweedse choreograaf Robin Jonsson, een duet tussen een lieflijk kleine robot, Alex, en danser Ludvig Daae. Welke emoties projecteren we op Alex, die steeds oogcontact zoekt met ons? En wie wint dit wedstrijdje in menselijkheid?

Ook Uncanny Valley van Rimini Protocoll, eerder te zien tijdens Spring in Utrecht, staat komend weekend nog op Noorderzon. Hierin laat een acteur met een bipolaire stoornis zich vervangen door een levensechte kopie, een humanoïde zonder menselijke gebreken. Die geeft een lezing over controleverlies in het dagelijks leven.

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden