Recensie Karavaan

Festival Karavaan biedt naargeestige verhalen, sterk gespeeld en angstaanjagend claustrofobisch

Van daar is het een grote stap naar het bouwterrein waar Atlantis wordt gespeeld. Maar het loont de moeite.

Anne-Chris Schulting in Stallerhof. Beeld Moon Saris

Fraai gelegen tussen een kwekerij van pioenrozen, een weiland met schapen en lammetjes en een vergezicht met oud-Hollandse molens bevindt zich in de landelijkheid van Heerhugowaard de boerderij van J. Beers & Zn. Met een stal vol koeien, de bijbehorende geur van het echte boerenleven en een winkeltje waarin zuivere zuivel van Jersey-koeien wordt verkocht. Voor festival Karavaan is dit de gedroomde de locatie voor de voorstelling Stallerhof, een boerendrama uit 1972 van de Duitse schrijver Franz Xaver Kroetz. Ooit stond het op het repertoire van Hollandia, met Johan Simons als regisseur en Betty Schuurman en Jeroen Willems in de hoofdrollen. Nu regisseert Yvonne van Beukering van Afslag Eindhoven (gespecialiseerd in locatietheater) het stuk tussen het dampende vee, in een zompige, duistere stal.

Het publiek zit opeengepakt op een te krappe tribune, waardoor de voorstelling als geheel iets angstaanjagend claustrofobisch krijgt. Dat versterkt in zekere mate het intens treurige, zwartgallige verhaal van het achterlijke, bijna blinde meisje Beppie (Anne-Chris Schulting). Beppie slijt haar leven onder de liefdeloze tirannie van haar stuurse ouders (Rogier Schippers en Marisa van Eyle), maar raakt in de ban van stalknecht Sjef (Martijn Crins), met een zwangerschap tot gevolg. Dat de knecht haar verhaaltjes vertelt en haar meeneemt naar de dorpskermis, zijn haar enige lichtpuntjes.

Karavaan: locatietheater in Noord-Holland

Karavaan heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een artistiek belangrijk festival voor locatietheater in Noord-Holland. Met veel buitenvoorstellingen over maatschappelijke onderwerpen, vaak in de regio geworteld, en met concerten en toegankelijk tenttheater. Voor het publiek betekent dit vaak ook een ontdekkingsreis, naar polders, bossen, weilanden, boerderijen en duinen. Naast de grote theaterproducties Stallerhof en Atlantis maakte de getalenteerde theatermaker Anne-Roos Rosa de Carvalho Het land van nooit, een theatrale busreis naar het surrealistische Nederlandse Kremlin, in de Noord-Hollandse polder. Maalkop van de Peergroup is een theaterdialoog tussen een boer en zijn koe, gespeeld door acteur Fabian Jansen en koe Martje 160. In Senang gaan Klemens Patijn en Nynke Heeg op zoek naar hun roots en Indische afkomst. Het jaar van de man is een onderzoek naar wat de moderne man anno 2019 nog voorstelt. Karavaan duurt nog t/m 10/6.

Nogal expliciet toont Van Beukering de opgekropte gevoelens en de verboden seksuele escapades van haar personages – masturberen op de wc-pot, een regelrechte verkrachting, een op de keukentafel uitgevoerde abortus. Het is naargeestig, maar ook gedurfd, en sterk gespeeld. Vooral de onstuimig acterende Schulting is als Beppie eerst nog wat gemaniëreerd, maar later volkomen geloofwaardig en aandoenlijk in haar affectie voor de man die haar zowel geluk brengt als bruut in de steek laat. Bovendien bieden de livemuziek van Woody Venema en het fraaie lichtontwerp sfeervolle intermezzo’s. Stallerhof stemt allesbehalve vrolijk, maar na afloop proberen de pioenrozen en de lammetjes de al te zwaarmoedige gedachten te verdrijven.

Muziektheatervoorstelling Atlantis van De Veenfabriek. Beeld Bowie Verschuuren

Van de microkosmos van de bezoedelde boerderij naar de nieuwe wereld in muziektheatervoorstelling Atlantis van De Veenfabriek, is een grote stap. Allereerst wat locatie betreft: Atlantis wordt gespeeld in de half-landelijkheid van een bouwterrein aan de rand van Alkmaar. Op deze plek, vlak langs het Noordhollandsch Kanaal, wordt een nieuwe woonwijk gebouwd. Juist dat is voor De Veenfabriek aanleiding om daarvan dan maar meteen een soort heilstaat, een nieuwe ideale wereld, een modern Atlantis te ontwerpen.

Atlantis begint grappig, als een gemeenteambtenaar de eerste steenlegging van een nieuw subtropisch zwemparadijs aankondigt. Daarna ontrolt zich een complex verhaal waarin onderwerpen als klimaatverandering, politiek idealisme en opportunisme, het uitsterven van dieren, citymarketing en de verwachtte ondergang van de aarde over elkaar heen buitelen, in een nogal zwaarwichtige tekst. Ruim tien muzikanten en acteurs bespelen vreemdsoortige instrumenten: in dit muziektheater gaat een schuiftrompet zo maar een duel aan met vliegtuiggebulder. Met allerlei afval en speelgoedhijskraantjes is een bouwterrein ontworpen waarop gedreven wordt geacteerd. Het kost behoorlijk wat moeite om bij de les te blijven, maar het loont: tegen het eind komen de losse draden van deze raamvertelling knap bij elkaar in een geweldige monoloog – door actrice Niki Verkaar ook nog eens superieur gespeeld. Daarin gaat het over wat de mensheid nog te doen staat om de aarde te redden, want de tijd van de straat op gaan of weer een opiniestuk schrijven in een krant die toch niet wordt gelezen, is voorbij.

In de finale horen we dan eindelijk schitterende, nieuwe koraalmuziek en is de nieuwe mens opgestaan: een zeewezen, waarmee we terug zijn bij het allerprilste begin.

Karavaan 

Stallerhof 

★★★★☆

Van Franz Xaver Kroetz door Afslag Eindhoven.

Regie Yvonne van Beukering

1/6, Boerderij J. Beers & Zn., Heerhugowaard. Daar t/m 9/6. Tournee.

Atlantis

★★★☆☆

Van Teun Smits en Joeri Vos door De Veenfabriek

Regie Joeri Vos

2/6, bouwterrein Jaagpad, Alkmaar. Daar t/m 6/6. Tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden