Festival brengt nieuwe muziek in café en huis

'Eigenlijk zou je een weekje met me moeten meelopen', zegt Henri Broeren op de vraag wat November Music nou precies is....

Van onze verslaggeefster

Pay-Uun Hiu

ANTWERPEN

Verspreid over Vlaamse en Zuid-Nederlandse steden rouleren diverse ensembles, installaties en solisten. Ze geven huisconcerten, concerten op reguliere podia als de Tilburgse schouwburg (het Belgische Ictus Ensemble) en het Eindhovense Muziekcentrum Frits Philips (Six Songs van Harry de Wit, het Schreck Ensemble met werk van Nono en geluidssculpturen van Jacques Rémus), of in repetitieruimtes en in 'nachtflitsen' in het café van Theater Bis in Den Bosch.

Het programma-overzicht dat schematisch in de folders is afgedrukt, is geen eenvoudige puzzel. Maar met wat goede wil, speurzin en doorzettingsvermogen blijkt het toch mogelijk om op een gure maandagmiddag op tijd in een van de voormalige drukkerijen van Antwerpen te zijn. Daar licht de Finse componiste Kaija Saariaho met leden van het Belgische ensemble Champ d'Action haar werk toe en repeteert.

Ook Broeren liep drie keer langs het pand voor hem het verregende papiertje aan de deur opviel dat bevestigde dat zich daarachter inderdaad de vaste studio van het ensemble bevindt. Het geeft allemaal niks. Saariaho is voor hem een wereldcomponiste. Tien jaar geleden hoorde hij haar voor het eerst tijdens het festival voor elektronische muziek in Bourges. Zielsgelukkig was hij dat er tussen al het hightech-geritsel en -geruis opeens iets menselijks was te horen.

Toen voor 1996 het thema Mens en Machine als kapstok voor het festival werd gekozen, wist hij ook meteen dat Saariaho de centrale componiste moest zijn. Zo iemand die virtuoos computerprogramma's naar haar hand zet en zich vervolgens vooral met de muziek zelf bezighoudt. 'De meeste vragen over mijn werk gaan over klankkleur', zegt Saarhiao bij haar inleiding, nog voor iemand dat punt kan aanroeren.

Geen wonder, want ook in de fragmenten uit de cello-solo en de fluitsolo met elektronica die bij wijze van illustratie bij haar lezing worden uitgevoerd, lijken alle andere aspecten ondergeschikt aan de regen van klankkleuren waaruit haar muzikale idioom bestaat.

Aanvankelijk beschouwde ze het ook als compliment, al die opmerkingen over kleur, maar later leek het er steeds meer op alsof haar oppervlakkigheid werd verweten. Ze heeft er ook eens diep over nagedacht, over de dingen die steeds in haar werk terugkomen - is dat nu maniërisme of juist een eigen taal?

Hoe dan ook, puur intuïtief komt ze toch altijd bij instrumenten terecht waarmee je vloeiende en rijkgeschakeerde klankwisselingen kunt maken: fluit of cello, maar zeker geen piano. 'Ik heb mezelf het recht toegeëigend om die dingen te gebruiken waar ik plezier aan beleef', zegt ze met een milde vastberadenheid.

'Een echte componiste', stelt Broeren tevreden vast als hij na de lezing de belendende tearoom instapt voor een kop soep en een tosti. Vooral haar antwoord op zijn vraag hoe laat ze altijd met componeren begint, vindt hij uitermate bevredigend. Eerst de kinderen naar school, dan om half tien aan het werk tot een uur of zes. En niet componeren in het weekeinde, want dan gaan de kinderen voor.

Zelf is hij ook componist - hij studeerde in Den Haag bij Peter Schat en Jan Boerman - en vader van drie kinderen, maar gaandeweg merkte hij dat het coördineren van zo'n festival hem toch ook wel goed afging. Vijf jaar geleden, in 1991, was hij zijdelings betrokken bij de start van November Music, dat toen werd opgezet als een kleinschalige samenwerking voor nieuwe muziek tussen Gent en Den Bosch.

Een jaar later werd er gezocht naar bredere mogelijkheden en werd hij gevraagd als programmeur, wat hij sinds die tijd ook is. Wat November Music moet zijn en wat het in de afgelopen vijf jaar is geworden, laat zich alleen nog steeds niet zo makkelijk vertellen. Er zijn vertrekpunten, jazeker.

Zo moet November Music hedendaagse muziek toegankelijk maken voor een breder publiek. En zo is November Music er ter bevordering van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking. En in vijf jaar tijd is het festival uitgebreid van een weekeinde tot een tiendaagse, van twee naar zeven steden met 35 podia waar in totaal zo'n kleine honderd concerten worden gegeven.

'Ik moet nog even de nachtflits regelen', bedenkt Broeren zich na de soep. De nachtflits is te vergelijken met een muzikale dagafsluiting met variabele inhoud. Tijd (elf uur 's avonds) en plaats (Theater Bis in Den Bosch) staan vast en het is gebruikelijk dat alle medewerkers en musici van het festival elkaar daar na het officiële programma weer zien om even bij te praten.

Twee uur later blijkt Broeren in één van de Bossche incrowdcafés de zaak prima geregeld te hebben. Even jazzpianist Michiel Braam gebeld. En omdat hij zag dat de volgende dag Hans Dagelet toch in het Theater aan de Parade is, heeft hij die gelijk ook maar gestrikt voor een optreden met altvioliste Esther Apituley en band.

Broeren staat alweer met z'n jas aan. 'Eigenlijk zou ik nog even naar Tilburg moeten, maar we gaan maar het huisconcert.' Want ook dat brengt de nieuwe muziek dichter bij de mens, heeft hij ondervonden. In de huiselijke sfeer wordt veel geconcentreerder geluisterd. Wáár die huisconcerten worden gegeven is, net zoals zoveel zaken van November Music, een verrassing.

Het reserveringsnummer staat achter in de folder en wie op tijd belt voor een plaats krijgt het adres. De locatie van die avond is vlak achter de Sint Jan, in het Zwanenbroedershuis. Het is een unicum, zegt Broeren in de neogotische entree van het huis van de hoogadellijke Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, en eigenlijk niet representatief voor de huisconcerten.

Handgezette koffie en eigengebakken koekjes komen er niet aan te pas; wel uitgebreide professionele catering. In de hoge eetzaal, waar eenmaal per jaar de leden hun broederlijke maaltijd nuttigen, speelt het duo Meander bloklfuit en pianomuziek. Of de nieuwe muziek nu dichter bij het overwegend driedelig grijs in de zaal is gekomen, blijft ongewis. De bezoekers zijn vooral opgetogen nu eens dit pand van binnen te mogen aanschouwen.

Broeren valt om van verbazing als hij in een vitrine een manuscript van de Renaissance-componist Adriaan Willaert ontdekt: 'Ik wist dat in Den Bosch een handschrift van hem moest zijn. Ik wist het.' En flits, daar zoeft hij de nacht in naar het volgende concert.

November Music. Tot en met 1 december in Den Bosch, Gent, Antwerpen, Tilburg, Eindhoven, Middelburg en Nijmegen. Informatie: 073-6138297.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden