Fenomeen 'La Pat' uit jaren tachtig staat weer op de planken

Interview Patty Trossèl alias La Pat

In de jaren tachtig was ze het fenomeen La Pat, kreeg een burn-out en stopte met zingen. Tot Patty Trossèl het werk las van een 19de-eeuwse boerendichter. Nu staat ze weer op de planken en zingt.

La Pat: `Ik speel piano, zonder zelfs maar noten te kunnen lezen. Ik doe maar wat. Dus ik ben kwetsbaar.' Foto Daniel Cohen

'Op mijn gevoel afgaan. Dat doe ik nog steeds. Een Engelse vrouw met wie ik ooit heb gemediteerd, stuurde me een gedicht toe, ik denk een jaar of acht geleden. Een Indiase meditatie was het, Vipassana, ken je dat? Tien dagen zit je in stilte, en dan komt er van alles omhoog.

'Die vrouw, die bij de BBC had gewerkt en alles en iedereen kende, liep ik toen de hele tijd achterna. Zij stuurde mij achteraf een gedicht van ene John Clare: I Am. Dat maakte indruk. Het gedicht staat voor de vergankelijkheid van het zelf, volgens mij. Meteen wilde ik die tekst zingen. Zo gaat dat bij mij.'

Lunchtijd in Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam. Tegenover mij zit Patty Trossèl (53), op de bühne bekend als het fenomeen La Pat. Een legendarische naam voor theater- en muziekliefhebbers die eind jaren tachtig, begin jaren negentig niet wisten wat ze zagen toen het meisje dat nog maar net van de Kleinkunstacademie kwam in theaters optrad en in videoclips van Erwin Olaf, met een Fellini-achtige negenkoppige band, gehuld in bonte uitdossingen en bekroond door extravagante hoofdtooien.

De artiestennaam luidde La Pat. Maar was dat nu een man of een vrouw, deze geboren diva met een alt zo laag en mysterieus als Kathleen Ferrier of Zarah Leander, die teksten zong in wonderlijk Duits en Italiaans, geschreven door haar toenmalige partner Tosca Niterink (die toentertijd weer bekend was van het VPRO-kinderprogramma-duo Theo & Thea). Over de dronken straatschuimer Schwalko zong La Pat, en een hit werd het hilarische lied Keukenhof dat uit haar mond als Koikenhoof klonk: 'Die Blumen sind schöner wie immer in Keukenhof dieses Jahr/ Die Mutti macht mir die Musik auf Ihre Mundharmonika.'

Lang is het stil geweest rond La Pat. Af en toe verscheen een cd, of ze trad op in kleine zaaltjes. Uit haar woonplaats Schoorl is ze overgekomen om te vertellen over Winter's Choice, haar nieuwste programma dat maandag in première gaat in De Kleine Komedie in Amsterdam, met liederen naar gedichten van John Clare (1793-1864). Nee hoor, toen ze dat gedicht van hem toegestuurd kreeg, wist ze echt nog niets van de Engelse boerendichter die verscheurd raakte tussen het landleven, complexe liefdes en het dichtersbestaan, om uiteindelijk meer dan 25 jaar in een inrichting voor geesteszieken te verblijven.

1963 - Geboren in Sassenheim als Patty Trossèl
1981 - Zingt in de band To-lips
1983 - Aangenomen op de Amsterdamse Kleinkunst academie
1986 - Maakt muziek voor kindertv-serie Theo en Thea, en richt de band La Pat op
1988 - Afgestudeerd, tournee door Nederland
1989 - Eerste cd Eine Frau für die Liebe
1990 - Tv-special
1991 - Italiaanse opera La gabbia d'Oro; cd bekroond met Edison
1995 - Cd Witchwaltz
1996 - Cd en tournee Gevleugelde donna
2002 - Cd Lotusfeet
2007 - Duitse cd Erinnerung, tournee in 2008
2010 - Cd The Best of La Pat (Part 1)
2016 - Nieuw programma Winter's choice; cd volgt.

In zijn eerste tijd daar schreef hij I Am, een in zijn vaderland beroemd geworden gedicht waarin hij zijn dramatische situatie verwoordt: 'I am- yet what I am none cares or knows; / My friends forsake me like a memory lost:/ I am the self-consumer of my woes.' Maar vanuit dat nulpunt richt de dichter zich ook weer op, door het besef dat hij nu alleen is met God de schepper, en net zo zorgeloos kan slapen en dromen als toen hij kind was: 'Untroubling and untroubled where I lie/ The grass below- above the vaulted sky.'

Een klassieker. Maar daar had Patty Trossèl geen idee van. 'Ik wéét namelijk niet zo veel. Trek altijd geletterde mensen aan, maar ben zelf een kruising tussen een dyslecticus en een analfabeet. Tussen mij en boeken staat een muur. Maar intuïtief komt er van alles binnen.

'Tien jaar geleden maakte ik een Duitse cd, Erinnerung, met gedichten van Rainer Maria Rilke. Iets heel anders. Rilke is soort scherp licht dat vanachter op je rug schijnt: daar ga je rechtop van zitten. John Clare is trickyer. Een liedje maken op die tekst I Am, dat heeft me een jaar gekost. Wel tien verschillende melodieën heb ik geprobeerd.'

Misschien aardig om te weten dat de Ierse Nobelprijswinnaar Seamus Heaney (1939-2007), zelf óók een dichtende boerenzoon, in 1995 als Professor of Poetry in Oxford een lezing heeft gehouden over Clare, zijn poëtische voorvader. Volgens Heaney trok John Clare zich 'moedwillig en bij zijn verstand' terug en 'groef hij zich in'. Zijn 'karaktersterkte' maakt zelfs de kwaliteit van zijn poëzie uit.

Trossèl knikt. 'Heeft Heaney dat geschreven? Zijn lezing ken ik niet, maar ik voel direct aan wat hij bedoelt. Dat Clare's opsluiting ook kan betekenen dat zijn ego nergens meer tussen zat, en dat het ook een verlichting was. Hij moet heldere vlagen hebben gehad, was vermoedelijk psychotisch en hoorde stemmen. Een aantal vrienden van mij is psychotisch, ik herken dat.

'Ik wás maar bezig met die tekst en werd er bijna zelf gek van; je neemt toch de energie van de maker een beetje over. Ik identificeer me ermee. Want ik ben óók kapot van liefdes die niet goed zijn gegaan of onbereikbaar blijven. Ik heb een diep inlevingsvermogen, én ik kan weinig aan. Door een kleinigheid tijdens een voorstelling - de muziek is verkeerd ingezet, of ik zit niet goed - kan de paniek toeslaan. Daardoor heb ik de voorstelling weleens moeten stilleggen.'

Foto Daniel Cohen

Dit is een spannende periode, moet ze bekennen. Na jaren van anonimiteit keert La Pat terug op het podium. Een cd met liederen op teksten van John Clare is in voorbereiding. Verontschuldigend: 'Dat zeg ik al twee jaar, en er zijn ook wel opnamen. Maar die zijn nog niet helemaal zoals ik ze wil hebben.'

De hoogtijdagen van La Pat zijn voor haar 'een levende herinnering aan een vorig leven. Die grote vlammenzee van La Pat's pad kent geen weg terug', schreef de artieste op het hoesje van de cd The Best of La Pat (part 1) uit 2010.

Maar zie, van de eerste succes-cd, Eine Frau für die Liebe uit 1989, toen ze 26 was, gaat ze in haar nieuwe programma toch weer nummers spelen. 'Dat terugluisteren van die liedjes, en het opnieuw instuderen, wekte óók bijna ontregeling op. Die twee dingen samen, John Clare én de vroege La Pat, mét filmpjes die zijn gemaakt door Tosca en haar partner Anita Janssen, dat is de kern van de voorstelling: nogal heftig en bijzonder, vind ik zelf, op basis van de vijf try-outs die we hebben gedaan.

'Een geschoolde celliste en violiste spelen mee. En ik speel piano, zonder zelfs maar noten te kunnen lezen. Ik doe maar wat. Dus ik ben kwetsbaar. En het kan ook een beetje maf worden.'

'Ik voel me een diva én een sukkel.' Foto Daniel Cohen

In de jaren negentig moest ze stoppen met La Pat. 'Ik kon niet verder. Het was te zwaar. Ik kreeg er een hekel aan. Als ik een hoepeljurk aantrok, werd ik echt een ander; het was voor mij geen acteren. Dus alles greep mij telkens hevig aan: het optreden, én de ontlading met whisky en uitgaan na afloop. Al heb ik er goed op gelet nooit aan de drank of drugs te gaan. Ik begrijp het wel van sommige grootheden, al ben ik dat zelf niet; dat ze iets buitengewoons doen, en dat na het optreden bijna noodgedwongen compenseren met buitengewone middelen.

'Voor mijn Italiaanstalige opera-achtige programma La Gabbia d'Oro (de gouden kooi) uit 1991 kreeg ik een Edison, en we traden op in de Grote Zaal van een uitverkocht Concertgebouw - waar meteen een mooie sfeer hing toen ik bij mijn opkomst bijna van die hoge trap viel. Tweeduizend bezoekers hielden de adem in.

'Allerlei mensen wilden me in die tijd graag naar Amerika en Duitsland sturen, platenmaatschappijen stonden in de rij. Maar ik moest er niet aan dénken. Met een burn-out ben ik in die tijd al van Amsterdam naar Schoorl verhuisd, waar ik nog steeds woon. Daar ben ik mezelf geworden.

'Vandaar ook dat het gedicht I Am van John Clare voor mij zo belangrijk is, zoals ik die tekst lees: nadat ik veel heb gedaan, kom ik nu uit bij een punt dat ik alles heb afgelegd. Ik voel me vrij, ook wanneer ik een rol speel. Dat is wat ik in Clare herken: onzichtbaar zijn voor anderen, als een vergeten herinnering, maar tegelijkertijd bestaan. Een nobody zijn, in een body.

'Ik voel me een diva én een sukkel. Kan altijd moeilijk zeggen wat ik precies bedoel, ook tijdens repetities. Ik word óf kwaad, of ik ben veel te lief. Stoer op het toneel, maar daar buiten weer soft. Dat wekt vaak verwarring.

'Vroeger had ik zo veel kostuums aan, dat je het niet goed kon zien- maar toen bevond ik me tijdens optredens ook in een soort trance. Er staat voor mij nu veel op het spel, heb ik gemerkt tijdens de voorbereidingen. Voor mij geldt nu: óf ik breek door en ik blijf, of ik stop met optreden.

'Anders kost het mijn eigen hart. Alle spanning en strijd die hierbij komen kijken, mogen niet mijn ondergang worden. Als dit programma niet aanslaat, zal ik incognito mijn weg vervolgen.'

Première Winter's Choice van La Pat (zang, vleugel, accordeon), mmv Michelle Courtens (cello) en Sophie de Rijk (viool). 30/1, Kleine Komedie Amsterdam, 20.15 uur.

Tournee t/m april. koperen-kees.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.